Türkiye'de Maden ve Doğal Kaynak Yatırımları: Ruhsat, Satın Alma, İzinler ve İşletme Rehberi

1. Hukuki çerçeve ve kurumsal yapı

### 1. Türkiye'de madenciliğin temel hukuki kaynakları nelerdir?

Ana kaynak 3213 sayılı Maden Kanunu ve ikincil düzenlemeleridir. Kanun; maden hakkının kurulmasını, ruhsat dönemlerini, devlet hakkını, devir ve rehin işlemlerini, işletme yükümlülüklerini ve faaliyetin sona ermesini düzenler. Çevre Kanunu, ÇED mevzuatı, Orman Kanunu, Mera Kanunu, İmar Kanunu, İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu ve kamulaştırma hükümleri ise projenin bulunduğu yere ve işletme biçimine göre birlikte uygulanır.

### 2. Madenler arazi malikine mi aittir?

Hayır. Maden Kanunu m.4 uyarınca madenler Devletin hüküm ve tasarrufu altındadır; arzın mülkiyetine tabi değildir. Bu nedenle tapu mülkiyeti maden hakkını kendiliğinden vermez. Buna karşılık ruhsat da yüzey arazisini otomatik olarak kullanma hakkı sağlamaz. Yatırımcı ruhsat, arazi erişimi ve gerekli idari izinleri ayrı ayrı kurmalıdır.

### 3. Hangi kaynaklar Maden Kanunu dışında kalır?

Petrol, doğal gaz, jeotermal kaynaklar ve sular Maden Kanunu m.2 uyarınca ayrı rejimlere tabidir. Bir enerji veya doğal kaynak projesinin ilk hukuki adımı, kaynağın doğru mevzuat altında sınıflandırılmasıdır.

### 4. Başlıca kurumlar hangileridir?

Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı ile MAPEG ruhsat ve sicil işlemlerinin merkezindedir. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı ÇED; Tarım ve Orman Bakanlığı orman ve bazı arazi izinleri; kültür varlıkları, belediyeler, il özel idareleri ve YİKOB ise faaliyetin yerine göre yetkilidir. Kurumsal görüş alınması, ruhsatın işletme izni yerine geçtiği anlamına gelmez.

2. Yatırımcı, şirket ve ortaklık yapısı

### 5. Kimler maden hakkı sahibi olabilir?

Maden Kanunu m.6, hakkı Türk vatandaşlarına, madencilik yapabileceği statüsünde yazılı Türkiye Cumhuriyeti kanunlarına göre kurulmuş tüzel kişilere ve yetkili kamu kuruluşlarına tanır. Yabancı yatırımcı çoğu işlemde Türkiye'de kurulu uygun amaçlı bir şirket üzerinden hareket eder.

### 6. Şirket ana sözleşmesi neden önemlidir?

Faaliyet konusu, temsil düzeni, sermaye yapısı ve gerekli kurul kararları ruhsat başvurusu ile finansman belgeleriyle uyumlu olmalıdır. Ruhsat hakkı tek bir gerçek veya tüzel kişiye aittir; adi ortaklık veya sözleşmesel konsorsiyum ruhsat sahibinin yerini alamaz.

### 7. Ortak girişimde hangi konular düzenlenmelidir?

Finansman çağrıları, işletme bütçesi, teknik kararlar, ruhsatın korunması, ek sermaye, sulanma, pay devri, kilitlenme, yaptırım ve çıkış hükümleri açıkça yazılmalıdır. Ruhsat ve kamu hukuku yükümlülükleri sözleşmeyle idareye karşı başka ortağa devredilemez.

### 8. Yabancı yatırımcı için temel kontrol nedir?

Şirketler hukuku, rekabet, yaptırım ve gerçek faydalanıcı kontrollerinin yanında, sınır veya askeri yasak bölgeler, taşınmaz edinimi ve stratejik-kritik maden kuralları ayrıca incelenmelidir. Yatırım yapısı kurulmadan önce ruhsatın sahibi, işletmeci ve finansman sağlayıcının rolleri ayrılmalıdır.

3. Saha seçimi, başvuru ve ihale

### 9. Saha seçimi nasıl yapılmalıdır?

Jeolojik veri tek başına yeterli değildir. Ruhsat çakışmaları, korunan alanlar, orman, tarım ve mera statüsü, kültür varlıkları, yerleşim, su havzaları, imar kararları, altyapı ve yüzey mülkiyeti koordinat bazında birlikte incelenmelidir.

### 10. İlk müracaat her zaman öncelik sağlar mı?

Hayır. Grup I, II(a), II(c), III ve V sahaları kural olarak ihale edilir. Grup II(b) ve IV bakımından ilk müracaat önceliği bulunsa da MAPEG, konum, rezerv ve geçmiş faaliyetleri gerekçe göstererek m.30 kapsamında ihale yoluna gidebilir.

### 11. Başvuru dosyasında hangi unsurlar aranır?

Maden grubuna göre ön inceleme raporu, mali yeterlilik, arama projesi ve kanuni teminatlar sunulur. Süreye bağlı tamamlamalar kaçırılırsa hak doğmadan başvuru düşebilir. Koordinat, grup ve şirket bilgilerinin ilk gün doğrulanması gerekir.

### 12. İhale öncesi hangi riskler incelenmelidir?

İhale şartnamesi, geçici ve kesin teminat, rezerv verisinin niteliği, geçmiş işletme izleri, ruhsat bedelleri, saha kısıtları ve izin ihtimali incelenmelidir. İhale bedeli yalnız ruhsat hakkının maliyetidir; arazi, ÇED, tesis ve işletme sermayesi ayrıca modellenmelidir.

4. Arama, kaynak ve rezerv

### 13. Arama dönemleri nasıl işler?

Maden grubuna göre ön arama, genel arama, detay arama ve bazı Grup IV ruhsatlarında fizibilite dönemi uygulanır. Kanundaki rapor ve asgari faaliyet yükümlülükleri dönem sonunda yerine getirilmezse ruhsat iptali ve teminat iradı gündeme gelebilir.

### 14. Kaynak ile rezerv arasındaki fark nedir?

Kaynak jeolojik güven düzeyini; rezerv ise teknik, ekonomik, çevresel, hukuki ve sosyal değiştirici faktörler uygulandıktan sonra işletilebilir kısmı ifade eder. Kaynak beyanı, ticari rezerv veya ekonomik karlılık garantisi değildir.

### 15. Raporları kim hazırlar?

Kanunda tanımlanan rapor ve projeler yetkilendirilmiş tüzel kişiler ve yetkili teknik personel eliyle hazırlanır. Yanlış veya yanıltıcı beyan, yalnız danışmanlık sorunu değil; ruhsat, idari yaptırım ve ceza hukuku riski doğurabilir.

### 16. Arama verisi işlemde nasıl doğrulanır?

Ham sondaj logları, numune zinciri, laboratuvar sertifikaları, koordinatlar, yoğunluk varsayımları, model versiyonları ve raporlar karşılaştırılmalıdır. Bağımsız teknik inceleme hukuki incelemenin yerine geçmez; ikisi aynı veri odasında birbirini tamamlar.

5. İşletme ruhsatı ve işletme izni

### 17. İşletme ruhsatı ile işletme izni aynı mıdır?

Hayır. İşletme ruhsatı maden hakkını ve ruhsat alanını; işletme izni ise gerekli izinler tamamlandıktan sonra üretim yapılabilecek alanı gösterir. Ruhsat bulunması tek başına üretim yetkisi vermez.

### 18. İşletme ruhsatı başvurusunda neler aranır?

Süresinde başvuru, işletme projesi, mali yeterlilik, ruhsat ve rehabilitasyon bedelleri ile elektronik iletişim ve YTK düzeni temel unsurlardır. Eksiklik tamamlama süreleri dosya bazında takip edilmelidir.

### 19. İşletme izni için hangi izinler gerekir?

ÇED kararı, yüzey arazisi izni, işyeri açma ve çalışma ruhsatı ile faaliyetin niteliğine göre orman, su, kültür, imar ve altyapı izinleri gerekir. İzin listesi projenin koordinatları ve tesisleri üzerinden hazırlanmalıdır.

### 20. Süre uzatımı ne zaman planlanmalıdır?

Kanun, işletme ruhsatı süresinin bitiminden en az on iki ay önce proje ve uzatma başvurusu yapılmasını öngörür. Altı aylık son dönem bir planlama standardı değil, gecikmiş başvurunun son risk eşiğidir. Üretim performansı ve borç durumu da uzatmada kontrol edilir.

6. Arazi erişimi ve yüzey hakları

### 21. Ruhsat özel araziye giriş hakkı verir mi?

Hayır. Malikle kira, irtifak veya kullanım sözleşmesi kurulmalı; anlaşma sağlanamazsa m.46 koşullarında kamu yararı ve kamulaştırma mekanizması değerlendirilmelidir. Bazı maden gruplarında kamulaştırma yolu kapalıdır.

### 22. Kamulaştırmada bedeli kim taşır?

Maden faaliyeti lehine yürütülen kamulaştırmada bedel ve masraflar ruhsat sahibi tarafından karşılanır. Taşınmaz Hazine adına tescil edilerek ruhsat süresiyle sınırlı biçimde tahsis edilir; yatırımcı mülkiyet kazanmış sayılmaz.

### 23. Orman alanında hangi yaklaşım gerekir?

Orman izni, ruhsattan ayrı ve süreli bir kamu hukuku iznidir. Koordinatlar, tesisler, yol, enerji hattı, pasa alanı ve rehabilitasyon planı birlikte sunulmalıdır. Bedel ve taahhüt yükümlülükleri kapanış öncesi modellenmelidir.

### 24. Arazi sözleşmesinde hangi hükümler önemlidir?

Alan ve koordinat, erişim yolu, tesisler, süre, bedel, üçüncü kişi hakları, çevresel sorumluluk, söküm, rehabilitasyon, ruhsat devri ve sözleşmenin yeni yatırımcıya geçişi düzenlenmelidir. Tapu ve ruhsat süresi arasındaki uyumsuzluk finanse edilebilirliği doğrudan etkiler.

7. Çevre ve diğer izinler

### 25. ÇED süreci ruhsat sürecinden ayrı mıdır?

Evet. ÇED kararı projenin çevresel kabul edilebilirliğini inceler; ruhsat hakkı yaratmaz. Ruhsat da olumlu ÇED kararı yerine geçmez. Kapasite, alan veya proses değişikliği olduğunda ÇED dosyasının yeniden değerlendirilmesi gerekebilir.

### 26. Kurum görüşü verilmezse sonuç nedir?

Maden Kanunu m.7, belirli görüşler için süre ve bazı durumlarda olumlu görüş varsayımı öngörür. Bu hüküm otomatik olumlu ÇED kararı veya bütün izinlerin alınmış sayılması şeklinde yorumlanamaz.

### 27. Faaliyet sırasında çevre riski doğarsa ne olur?

Çevre ve insan sağlığına zarar veren faaliyet tedbirler alınana kadar durdurulabilir. İdari yaptırımın yanında kirlenmenin giderilmesi, üçüncü kişi talepleri ve ceza sorumluluğu doğabilir. Ölçüm, numune ve olay kayıtları delil zinciriyle korunmalıdır.

### 28. Korunan alan sonradan ilan edilirse ne olur?

Ruhsat otomatik olarak her durumda sona ermez; alanın türü, geçiş hükmü ve yetkili kurum kararı incelenir. Kültür varlıkları ve diğer hassas alanlarda özel onay gerekir. Olumsuz kararın yatırım ve tazminat sonuçları somut dosyada ayrıca değerlendirilmelidir.

8. Hukuki inceleme

### 29. Ruhsat hukuki incelemesinde ilk belge nedir?

MAPEG sicil kaydı başlangıç noktasıdır. Ruhsatın grubu, alanı, süresi, sahibi, takyidatları, rehinleri, hacizleri, rödovans kayıtları ve izin durumu asıl belgelerle doğrulanmalıdır. Sicildeki açıklama özel hukuk sözleşmesinin bütün sonuçlarını ispatlamaz.

### 30. Hangi yükümlülükler takvime bağlanmalıdır?

Ruhsat ve rehabilitasyon bedelleri, devlet hakkı, dönem raporları, yıllık işletme faaliyet raporu, asgari faaliyet ve üretim, izin yenilemeleri, temdit ve çevre raporları tek takvimde toplanmalıdır.

### 31. Borç ve yaptırım incelemesi nasıl yapılır?

MAPEG yazışmaları, denetim tutanakları, idari para cezaları, faaliyet durdurmaları, 6183 kapsamındaki borçlar ve devam eden davalar incelenir. Tekrarlanan ihlal, ruhsat iptaline uzanan daha ağır sonuç doğurabilir.

### 32. Teknik veriye hukuken nasıl yaklaşılır?

Teknik raporun hazırlayanı, yetkisi, veri tarihi, varsayımları ve resmi dosyayla tutarlılığı kontrol edilir. Satıcı beyanı, bağımsız teknik rapor ve idari kaydın aynı şeyi ifade ettiği varsayılmamalıdır.

9. Devir, satın alma ve kapanış

### 33. Ruhsat devri nasıl tamamlanır?

Maden hakları bölünmeden devredilir. Bakanlık onayı ve sicile kayıt kurucu niteliktedir. Devir tarihinde öngörülen bedel ve kamu borcu koşulları tamamlanmadan yalnız sözleşmeyle ruhsat sahibi değişmez.

### 34. Pay devri ile ruhsat devri aynı mıdır?

Hayır. Pay devrinde ruhsat sahibi şirket değişmez; kontrol değişir. Buna rağmen şirket sözleşmesi, pay sahipleri sözleşmesi, finansman belgeleri, izinlerdeki kontrol değişikliği hükümleri, rekabet izni ve idari bildirimler incelenmelidir.

### 35. Kapanış koşulları nasıl kurulmalıdır?

Resmi sicil ve borç yazıları, şirket kararları, gerekli izinler, rehin kaldırma veya tesis belgeleri, arazi sözleşmeleri, çevre dosyası ve teknik veri teslimi kapanış koşulu yapılmalıdır. İdari onay gelmeden bedelin tamamının serbest bırakılması risklidir.

### 36. Satıcı güvenceleri neyi kapsamalıdır?

Ruhsatın geçerliliği, ödemeler, üretim ve raporlar, izinler, çevre, iş güvenliği, arazi, çalışanlar, rödovans, rezerv beyanları ve uyuşmazlıklar kapsanmalıdır. Tazminat mekanizması idarenin ruhsat sahibine yönelmesini engellemez; yalnız taraflar arasındaki ekonomik dağılımı düzenler.

10. Rödovans ve işletme sözleşmeleri

### 37. Rödovans nedir?

Ruhsat sahibinin maden sahasının işletilmesini, üretime veya satışa bağlı bedel karşılığında başka bir işletmeciye bırakmasına yönelik özel hukuk düzenidir. Ruhsatın mülkiyeti devredilmez; kamu hukuku sorumluluğu tamamen ortadan kalkmaz.

### 38. MAPEG izni gerekir mi?

Evet. Ek m.7 uyarınca izinsiz rödovans faaliyeti durdurulur. MAPEG sözleşmenin tarafı değildir; idari kayıt, sözleşmenin geçerliliği veya tüm özel hukuk uyuşmazlıklarını nihai olarak çözmez.

### 39. Sorumluluk nasıl paylaştırılır?

Üretim, iş sağlığı ve güvenliği, çalışanlar, çevre, izinler, devlet hakkı, rapor, sigorta ve üçüncü kişi talepleri ayrıntılı düzenlenmelidir. Kanunun ruhsat sahibine yüklediği sorumluluk sözleşmeyle idareye karşı bertaraf edilemez.

### 40. Bedel maddesi nasıl yazılmalıdır?

Ürün tanımı, ölçüm noktası, tenör-nem düzeltmesi, satış fiyatı referansı, ilişkili satışlar, minimum bedel, mahsup, vergi, denetim ve kayıt erişimi belirlenmelidir. Fiyat formülündeki belirsizlik, üretim sürerken büyüyen alacak ve delil uyuşmazlığı yaratır.

11. Finansman, kamu alacakları ve mali yükler

### 41. Maden ruhsatı finansman teminatı olabilir mi?

Maden Kanunu ruhsat üzerinde maden ipoteğine izin verir. İpotek sicile tescil edilir, ruhsat süresini aşamaz ve paraya çevirme sürecinde alıcının maden hakkı edinebilme yeterliliği aranır.

### 42. Üretilen maden üzerinde teminat kurulabilir mi?

Çıkarılmış maden üzerinde MAPEG kaydıyla taşınır rehni kurulabilir. İşletmenin ayrılmaz unsurları ise kural olarak tek başına haczedilemez veya rehnedilemez; teminat paketi kanuni sınırlar gözetilerek kurulmalıdır.

### 43. Başlıca kamu ödemeleri nelerdir?

Ruhsat bedeli, rehabilitasyon bedeli ve devlet hakkı temel kalemlerdir. İşletme izinli ruhsatlarda asgari devlet hakkı, orman ve arazi bedelleri, belediye ve çevre yükümlülükleri ayrıca doğabilir. Oran ve tutarlar yıl, grup, ürün ve kararlar üzerinden güncel olarak hesaplanmalıdır.

### 44. Ödeme takvimindeki kritik ayrım nedir?

Ruhsat ve rehabilitasyon bedellerinin olağan vadesi ocak sonudur. Kanundaki haziran sonu eşiği, gecikmiş borcun ferileriyle ödenebileceği son iptal risk tarihidir; olağan vade değildir. Devlet hakkı da ilgili yılın haziran sonuna kadar ödenir.

12. İşletme ve maden ticareti

### 45. İşletme projesi değiştirilebilir mi?

Evet; ancak projedeki teknik değişiklik uygulanmadan önce idareye sunulmalıdır. Güvenliği etkileyen veya izinsiz değişiklik faaliyetin durdurulmasına yol açabilir.

### 46. Yıllık raporlama yükümlülüğü nedir?

Bir önceki yılın işletme faaliyeti ve teknik verileri kural olarak nisan sonuna kadar raporlanır; bazı gruplarda farklı tarihler uygulanır. Üretim, sevk fişi, satış faturası, stok ve devlet hakkı kayıtları uzlaştırılmalıdır.

### 47. Maden satım sözleşmesinde neler düzenlenmelidir?

Ürün spesifikasyonu, numune ve analiz yöntemi, miktar toleransı, Incoterms, tartım, fiyat, kur, kalite ayarlaması, teslim, mülkiyet ve risk geçişi, yaptırım ve ihracat hükümleri yazılmalıdır.

### 48. Uyum dosyası neden önemlidir?

Ruhsatlı kaynaktan üretim, sevk belgesi, müşteri ve yaptırım kontrolü, gümrük sınıflandırması ve ödeme izi korunmalıdır. Özellikle kritik maden ve sınır ötesi ticarette ürünün menşei ile nihai kullanımına ilişkin sözleşmesel bilgi hakları gerekir.

13. Uyuşmazlıklar ve yaptırımlar

### 49. Hangi uyuşmazlık hangi yargı kolundadır?

Ruhsat, idari para cezası, izin, faaliyet durdurma ve iptal işlemleri idari yargıya; pay devri, satım, rödovans bedeli ve sözleşmenin sona ermesi kural olarak adli yargı veya kararlaştırılmış tahkime tabidir. İşlemin sicile yansıması özel hukuk uyuşmazlığını idari uyuşmazlığa dönüştürmez.

### 50. İdari para cezasında süre nedir?

Maden Kanunu m.13, idari para cezalarına karşı tebliğden itibaren 30 gün içinde idare mahkemesinde dava öngörür. Dava açılması tahsili kendiliğinden durdurmaz. Diğer işlemlerde özel süre ve 2577 sayılı Kanun ayrıca kontrol edilmelidir.

### 51. Yürütmenin durdurulması ne zaman önemlidir?

Üretimi durduran, ruhsatı iptal eden veya geri dönüşü güç yatırım kaybı yaratan işlemlerde süre içinde iptal davasıyla birlikte talep edilir. Hukuka aykırılık ile telafisi güç zarar somut belgeyle gösterilmelidir.

### 52. Uyuşmazlık dosyasında hangi deliller korunmalıdır?

Sicil belgeleri, KEP ve e-tebligat kayıtları, denetim tutanağı, koordinatlar, izinler, üretim-sevk-satış zinciri, laboratuvar kayıtları, kurul kararları, fotoğraf ve ölçümler özgün biçimde saklanmalıdır. Hukuki nitelendirme mahkemeye, teknik ölçüm ise uzman incelemesine aittir.

14. Kapanış, rehabilitasyon ve çıkış

### 53. Ruhsatın sona ermesi sorumluluğu bitirir mi?

Hayır. Emniyet ve çevre tedbirleri, son durum haritaları, rehabilitasyon ve sahadaki malzeme ile tesislerin hukuka uygun kaldırılması yükümlülükleri devam eder.

### 54. Rehabilitasyon hesabı nasıl işler?

Rehabilitasyon bedeli ayrı hesapta izlenir, yalnız bu amaçla kullanılır ve kural olarak haczedilemez, rehnedilemez veya devredilemez. Yükümlülükler tamamlanmadan bakiye iade edilmez; eksiklik üretimin durdurulmasına ve masrafın tahsiline yol açabilir.

### 55. Stok ve pasa ne olur?

Stok ve pasa kayıtları ayrı tutulmalı, analiz ve miktarları doğrulanmalıdır. Ruhsat sona erdikten sonra kanuni sürede kaldırılmayan malzeme için idari satış ve tasfiye mekanizmaları uygulanabilir.

### 56. Çıkış işlemi nasıl planlanmalıdır?

Pay veya ruhsat satışı dışında kontrollü kapatma senaryosu da hazırlanmalıdır. Çalışanlar, tedarikçiler, kamu borçları, çevre karşılıkları, arazi iadesi, veri teslimi, tesis sökümü ve devam eden davalar için sorumlu, bütçe ve takvim belirlenmelidir.

Uygulama notu: Ödeme öncesi 10 kontrol

Bir maden sahası, ruhsat veya ruhsat sahibi şirket devralınmadan önce aşağıdaki on kontrol belgeyle kapatılmalıdır:

1. Güncel MAPEG sicil kaydı, ruhsat koordinatları, grubu ve süresi. 2. İşletme ruhsatı ile işletme izninin kapsam ve koordinat uyumu. 3. Ruhsat, rehabilitasyon ve devlet hakkı borçlarının resmi teyidi. 4. ÇED kararı ile orman, arazi, işyeri, su, imar ve kültür izinlerinin geçerliliği. 5. Asgari faaliyet, üretim ve rapor teslimlerinin zamanında yapılması. 6. Rehin, haciz, rödovans, kullanım hakkı ve üçüncü kişi talepleri. 7. Yüzey arazisi sözleşmelerinin süre, devir ve fesih koşulları. 8. Sondaj, numune, laboratuvar, kaynak ve rezerv verisinin bağımsız teknik teyidi. 9. Çevre, iş güvenliği, çalışan, vergi, dava ve idari yaptırım dosyaları. 10. Bakanlık veya şirket onayları alınmadan bedelin serbest kalmasını önleyen kapanış ve teminat düzeni.

Bu kontrol, sonuç garantisi değil; ödeme, devir ve izin risklerini görünür hale getiren işlem dosyasıdır.

İçtihat notu I: Rödovans ve görev

Danıştay 8. Dairesinin 17 Şubat 2025 tarihli, E.2022/7556, K.2025/961 sayılı kararında, rödovans sözleşmesinin geçerliliği ve sona ermesine ilişkin uyuşmazlığın adli yargının görev alanında olduğu belirtildi. MAPEG'in sicil işlemi, idareyi sözleşmenin tarafı yapmaz. Karar, rödovans kaydının özel hukuk sözleşmesinin süresini kesin olarak belirlediği şeklinde okunmamalıdır. İşlemde asıl sözleşme, ek protokoller, sicil kaydı ve fesih belgeleri birlikte incelenmelidir.

İçtihat notu II: Çevresel inceleme ve çelişkili rapor

Danıştay 8. Dairesinin 7 Şubat 2023 tarihli, E.2019/5595, K.2023/401 sayılı kararı; ÇED ve ruhsat dosyalarında çevresel etkiler hakkında çelişkili bilirkişi değerlendirmeleri varsa, çelişki giderilmeden hüküm kurulamayacağını gösterir. Danıştay esastan nihai bir ruhsat iptali kararı vermemiş; keşif ve uzman incelemesi eksikliği nedeniyle kararı bozmuştur. Bu nedenle su, toz, patlatma, kültür varlığı ve yerleşim etkileri koordinat ve ölçüm verisiyle dosyalanmalıdır.

İçtihat notu III: Dosya tasarımı ve ispat

Doğrulanmış iki karar birlikte okunduğunda temel ayrım şudur: mahkeme sözleşmenin hukuki sonucunu, uzman ise teknik olguyu inceler. Sicil kaydı özel hukuk sözleşmesinin yorumunu tek başına çözmez; teknik rapor da görev, süre veya sözleşmenin sona ermesi gibi hukuki sorulara cevap veremez. Başarılı bir maden uyuşmazlığı dosyası; idari işlem zincirini, sözleşme zincirini ve teknik delil zincirini ayrı kurup aynı kronolojide birleştirir.