1. Enerji piyasasının hukuki ve kurumsal yapısı
1. Türkiye’de enerji politikasını, düzenlemeyi ve piyasa işletimini hangi kurumlar yürütür?
Türkiye’de enerji sektörünün kurumsal yapısı, politika oluşturma, düzenleme ve piyasa işletimi görevlerinin farklı kurumlara verilmesine dayanır. Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığının politika ve koordinasyon görevlerinin çerçevesini 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi m.166 oluşturur. EPDK’nın kuruluş ve görevleri 4628 sayılı Kanun, elektrik piyasasındaki faaliyet ve yetki dağılımı ise 6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu ile düzenlenir. Bu yapıda yatırımın ilerlemesi, ilgili kurumların kendi görev alanları içinde vereceği kararların tamamlanmasına bağlıdır.
Elektrik piyasasında 6446 sayılı Kanun m.8, iletim ve sistem işletimine ilişkin görevleri TEİAŞ bakımından; m.11 ise piyasa işletimi ve EPİAŞ’ın görevleri bakımından temel çerçeveyi kurar. Fiziksel sistemin güvenli işletilmesi ile ticari işlemlerin mali uzlaştırılması farklı işlevlerdir. Elektrik Piyasası Lisans Yönetmeliği faaliyet yetkisinin, Bağlantı ve Sistem Kullanım Yönetmeliği şebeke erişiminin, Dengeleme ve Uzlaştırma Yönetmeliği ise ilgili piyasa işlemlerinin uygulama kurallarını belirler.
Yatırımcı, izin ve sözleşme dosyasını bu görev dağılımına göre kurmalıdır. Lisans, bağlantı ve piyasa katılımı için gerekli kararların hangi kurumdan, hangi önkoşulla ve hangi tarihte alınacağı belirlenirse yatırım takvimi gerçekçi hale gelir. Hukuki incelemede saptanan eksikliklerin satın alma kapanışına veya finansman kullanımına etkisi ayrıca kararlaştırılmalıdır.
6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu — m.8, 11
Elektrik Piyasası Lisans Yönetmeliği — lisanslama çerçevesi
ETKB mevzuat dizini — 1 sayılı CBK m.166; 4628
2. ETKB, EPDK, TEİAŞ, EPİAŞ, TEDAŞ, dağıtım şirketleri ve görevli tedarik şirketlerinin yetkileri nasıl ayrılır?
Kurumlar arasındaki ayrım, yatırımcının talep ettiği hukuki sonuca göre yapılmalıdır. 6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu m.8–11, iletim, dağıtım, tedarik ve piyasa işletimini ayrı faaliyetler olarak düzenler. TEİAŞ iletim sistemindeki bağlantı ve işletme ilişkilerinde; ilgili dağıtım şirketi dağıtım şebekesindeki bağlantı ve işletmede; tedarik şirketi ise elektrik satışında sözleşme tarafı olabilir. Görevli tedarik şirketinin mevzuattan kaynaklanan görevleri de bu tedarik ilişkisi içinde ele alınır.
TEDAŞ’ın proje onayı veya kabul sürecindeki rolü, tesis türü ve Bakanlığın yürürlükteki yetkilendirmesi üzerinden belirlenir. Aynı şekilde Bakanlığın politika görevi ile belirli projelerdeki teknik onay veya YEKA görevleri ayrı hukuki dayanaklara dayanır. Proje onayı için yayımlanan yetki tablosunun tarihi ve kapsamı, başvuru dosyasının hazırlanmasında belirleyicidir.
Bu ayrımın sözleşmesel sonucu, dağıtım bağlantısı ile elektrik satın alımının ayrı dosyalarda yönetilmesidir. Yatırımcı her belge için karar makamını, görüş veren kurumu ve sözleşme tarafını kaydetmelidir. Böylece teknik bağlantı onayı, satış anlaşması ve kabul belgesinin aynı takvim içindeki bağımlılıkları görünür olur.
6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu — m.8–11
ETKB mevzuat dizini — proje onay/kabul yetkilendirme belgeleri
3. Elektrik, doğal gaz, petrol ve LPG piyasaları neden farklı kanun ve lisans rejimlerine tabidir?
Elektrik, doğal gaz, petrol ve LPG faaliyetleri farklı ürün, altyapı ve işletme güvenliği özellikleri taşır. Bu ayrım hukuki rejime de yansır: elektrik faaliyetleri 6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu, doğal gaz faaliyetleri 4646 sayılı Doğal Gaz Piyasası Kanunu, petrol faaliyetleri 5015 sayılı Petrol Piyasası Kanunu ve LPG faaliyetleri 5307 sayılı Kanun kapsamında sınıflandırılır. Her kanunun faaliyet tanımları ve lisans hükümleri, işletmenin hangi yetkiyle çalışacağını belirler.
Bir yatırımın birden fazla piyasaya temas etmesi mümkündür. Doğal gaz yakıtlı bir elektrik santralinde üretim lisansı elektrik faaliyetini düzenlerken gazın temini ve şebeke üzerinden taşınması ayrı hukuki ilişkiler doğurur. Benzer şekilde depolama sözcüğünün elektrik, doğal gaz veya petrol bağlamında kullanılması farklı tesis ve izin rejimlerine işaret eder.
Hukuki inceleme ürünün fiziksel akışını, mülkiyetin geçtiği noktaları ve gelir yaratan işlemleri birlikte izlemelidir. Her işlem ilgili kanundaki faaliyet tanımıyla eşleştirilmeli; işletmenin kendisinin alacağı lisanslar ile lisanslı üçüncü kişilerden temin edeceği hizmetler ayrılmalıdır. Bu çalışma şirket yapısını, tedarik sözleşmelerini ve işletmeye geçiş koşullarını belirler.
6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu — m.2–4
ETKB mevzuat dizini — 4646 m.4; 5015 m.3; 5307 m.3
4. Bir yatırımın tabi olduğu mevzuat, enerji kaynağına mı yoksa yürütülen faaliyete mi göre belirlenir?
Uygulanacak rejim önce faaliyetin hukuki niteliği, ardından kaynak ve tesis özellikleri üzerinden belirlenir. 6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu m.4, faaliyetlerin lisans çerçevesini; m.14 ise lisans muafiyetinin kanuni dayanaklarını kurar. Yenilenebilir kaynak kullanılması ayrıca 5346 sayılı Kanunun ilgili destek ve kullanım hükümlerini gündeme getirir. Kaynak, kapasite, tüketim ilişkisi ve satış modeli bu nedenle birlikte değerlendirilir.
Örneğin güneş enerjisine dayalı iki yatırımın hukuki yapısı farklı olabilir: biri piyasa satışı amaçlayan lisanslı üretim tesisi, diğeri ilgili lisanssız üretim kategorisinin koşullarını sağlayan bir tüketim bağlantılı tesis olabilir. Bu sınıflandırma bağlantı başvurusunu, gelir modelini, ölçümü ve sonradan yapılabilecek devirleri etkiler. Lisanssız kategorinin seçimi güncel Yönetmelik m.5 ve ilgili uygulama hükümleri üzerinden yapılmalıdır.
İlk fizibilite notunda tesisin kaynağı ve gücü yanında tüketimin sahibi, bağlantı noktası, elektrik akışı ve gelir elde etme yöntemi gösterilmelidir. Teknik konseptteki bir değişikliğin bu sınıflandırmayı etkileyip etkilemediği, ekipman siparişi veya arazi taahhüdünden önce kontrol edilmelidir.
6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu — m.4, 14
5346 sayılı Yenilenebilir Enerji Kanunu — kaynak ve destek çerçevesi
EPDK lisanssız üretim mevzuatı — m.5; işlem tarihindeki kategori kontrolü
5. Kanun, yönetmelik, EPDK Kurul kararı, bağlantı anlaşması ve piyasa işletim kuralı arasındaki norm ilişkisi nasıldır?
Enerji sözleşmeleri, kanun ve yetkiye dayalı düzenleyici işlemler içinde uygulanır. Anayasa m.124 yönetmeliklerin kanun ve Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin uygulanmasını sağlama işlevini belirler. Enerji piyasasında 6446 sayılı Kanunun verdiği yetki çerçevesinde çıkarılan yönetmelikler ve EPDK kararları, lisans ve sözleşme ilişkilerinin uygulanabilir koşullarını tamamlar. Sözleşme serbestisinin sınırları bakımından Türk Borçlar Kanunu m.26–27 de dikkate alınır.
Bu yapı her belgenin ayrı işlevini korumayı gerektirir. Bağlantı anlaşması tarafların teknik ve mali yükümlülüklerini somutlaştırır; piyasa işletim kuralları kayıt, teklif, teminat veya uzlaştırma süreçlerini ayrıntılandırır. Bu belgelerdeki hükümlerin dayandığı düzenleyici yetki ve yürürlükteki sürüm belirlenmelidir. Düzenleyici kararın hukuka uygunluğuna ilişkin itiraz ile sözleşmesel borcun kapsamı farklı incelemelerdir.
İşlem dosyasında bir hükmün yalnız mevcut sözleşmede bulunması yeterli inceleme ölçütü değildir. Hukukçu hükmün üst düzenlemeyle ilişkisini, sonradan değişen koşulları ve tarafların değişiklik riskini nasıl paylaştığını göstermelidir. Mevzuat değişikliği maddeleri bu incelemenin ardından bildirim, uyarlama ve maliyet paylaşımı mekanizmalarıyla somutlaştırılmalıdır.
6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu — düzenleyici yetki çerçevesi
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu — m.26–27
ETKB mevzuat dizini — uygulanabilir yönetmelik ve Kurul kararları
6. Bir proje bakımından hangi kurumun kararı belirleyici, hangisinin görüşü veya onayı tamamlayıcıdır?
Bir enerji projesinde kararların etkisi, her makamın kanuni görev alanı içinde belirlenir. 6446 sayılı Kanun m.5–9 lisans ve şebeke ilişkilerinin ana çerçevesini kurar. ÇED Yönetmeliği m.6 çevresel değerlendirme kararının yatırım bakımından etkisini, 3194 sayılı İmar Kanunu ise plan ve yapı izinlerinin esaslarını düzenler. Bu kararların tamamlanması projenin bulunduğu aşamaya göre farklı önkoşullar yaratır.
Hukuki inceleme bakımından önemli ayrım, bir belgenin hangi sonraki işlemi mümkün kıldığıdır. Bir teknik görüş bağlantı başvurusunun değerlendirilmesini destekleyebilir; ruhsat ise ilgili yapı faaliyetini yetkilendirir. Nihai kararın süreye, ek belgeye veya belirli teknik koşula bağlı olması halinde bu koşullar kararın kendisi kadar önem taşır. Yetki, özellikle özel statülü arazilerde merkezi ve yerel idareler arasında ayrıca incelenmelidir.
Yatırım takviminde her kararın önüne gerekli belgeler, arkasına ise izin verdiği faaliyet yerleştirilmelidir. Bu yöntem, paralel yürütülebilecek başvurular ile sonuçlanmadan sonraki aşamaya geçilemeyecek işlemleri ayırır. Finansman ve yüklenici sözleşmelerindeki başlangıç koşulları bu somut bağımlılıklar üzerinden yazılmalıdır.
6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu — m.5–9
Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliği — m.6
3194 sayılı İmar Kanunu — m.8, 21
7. Yerel idarelerin imar, ruhsat ve altyapı yetkileri enerji otoritelerinin yetkileriyle nasıl kesişir?
Enerji yatırımının faaliyet yetkisi ile taşınmaz üzerinde yapılaşma koşulları farklı mevzuat katmanlarında belirlenir. 6446 sayılı Kanun lisans ve üretim rejimini düzenlerken 3194 sayılı İmar Kanunu m.8 planlama, m.21 ise yapı ruhsatı çerçevesini kurar. Planlama ve ruhsat makamı, parselin yer aldığı idari alan ve özel statüsü dikkate alınarak tespit edilir. ÇED Yönetmeliği m.6 da çevresel kararın diğer izinlerle ilişkisini düzenler.
Santral binası, trafo, erişim yolu ve bağlantı hattı aynı yatırımın parçaları olmakla birlikte farklı parseller veya onay süreçleri içinde kalabilir. Bu nedenle inceleme yalnız ana üretim alanına odaklanmamalı; yardımcı tesislerin yerleşimi ve proje sınırları da onaylı planlarla karşılaştırılmalıdır. Yetkili idarenin yazısı, hangi tesis ve koordinatları kapsadığı üzerinden okunmalıdır.
Arazi ediniminden önce plan fonksiyonu, plan notları ve gerekli plan değişiklikleri belirlenirse ruhsat takvimi daha doğru fiyatlanır. Satın alma veya kira sözleşmesinde, yatırımın gerektirdiği plan ve ruhsat koşullarının gerçekleşmesi için uygun süre ve çıkış mekanizması öngörülmesi yerinde olur.
3194 sayılı İmar Kanunu — m.8, 21
6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu — m.5–7
Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliği — m.6
8. Düzenleyici değişiklikler mevcut lisansları ve devam eden yatırımları hangi ölçüde etkileyebilir?
Düzenleyici değişikliğin mevcut projeye etkisi, yeni hükmün yürürlük tarihi, geçiş düzenlemesi ve projenin hukuki aşaması üzerinden belirlenir. Önlisans, üretim lisansı, bağlantı anlaşması ve işletme kaydı farklı hak ve yükümlülükler içerdiğinden her biri değişen hükümle ayrı eşleştirilmelidir. 6446 sayılı Kanun m.5–7 kapsamındaki izinlerin koşulları ile ilgili yönetmeliğin geçici maddeleri bu incelemenin başlangıç noktasıdır.
Mevzuat değişikliği incelemesinde eski metin, değişiklik metni ve konsolide yeni hüküm birlikte okunur. Başvuru tarihi, karar tarihi veya kabul tarihi gibi bir unsur geçiş kuralında ölçüt seçilmişse proje belgesiyle kanıtlanmalıdır. İdarenin uygulama duyurusu sürecin anlaşılmasına yardımcı olur; hukuki sonucun dayanağı ilgili yürürlük ve geçiş hükmüdür.
Sözleşmeler açısından değişiklik, maliyet artışı, gecikme veya gelir modelinde farklılık doğurabilir. Tarafların bildirim süreleri, uyarlama yetkisi ve maliyet paylaşımı sözleşme metninden incelenmelidir. Proje şirketinin değişikliği izleyen karar notu, hangi yükümlülüğün değiştiğini ve hangi sözleşmesel işlemin gerektiğini göstermelidir.
6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu — m.5–7
Elektrik Piyasası Lisans Yönetmeliği — yürürlük ve geçiş hükümleri
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu — m.26–27; sözleşmesel risk dağılımı
2. Yatırım modelinin belirlenmesi
9. Yatırım lisanslı üretim, lisanssız üretim, YEKA, depolama, hibrit tesis, toplayıcılık veya yalnız öz tüketim modeli olarak mı kurulmalıdır?
Yatırım modeli, elektriğin kim tarafından üretileceği, tüketileceği veya satılacağı sorularıyla belirlenmelidir. 6446 sayılı Kanun m.4 ve m.14 lisanslı faaliyet ile muafiyet çerçevesini, 5346 sayılı Kanun m.4 ise yenilenebilir enerji kaynak alanı yaklaşımını düzenler. Depolama ve toplayıcılık modelleri kendi ikincil düzenlemeleriyle birlikte değerlendirilir. Öz tüketim ticari bir amaçtır; uygulanacak hukuki kategorisi ayrıca belirlenir.
Karşılaştırma yalnız beklenen elektrik fiyatına dayandırılmamalıdır. Tüketim profilinin sürekliliği, bağlantı kapasitesi, arazi hakkı, gelir üzerindeki kısıtlar ve devrin şartları modelin ekonomik sonucunu değiştirir. YEKA yatırımında ilgili yarışma ve sözleşme şartları; lisanssız üretimde uygun kategori ve üretim-tüketim ilişkisi; depolamada ise tesisin bağlı veya müstakil yapısı incelenir.
Yatırım kararı öncesinde uygun modeller aynı teknik ve mali varsayımlarla karşılaştırılmalıdır. Hukuki not, her modelin zorunlu belgelerini ve vazgeçilmez koşullarını göstermeli; finansal model de bu koşullardan biri gerçekleşmediğinde ortaya çıkan sonucu hesaplamalıdır. Seçilen yapı, bağlayıcı arazi ve ekipman taahhütlerinden önce kesinleştirilmelidir.
6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu — m.4, 14
5346 sayılı Yenilenebilir Enerji Kanunu — m.4
EPDK lisanssız üretim mevzuatı — kategori ve tüketim ilişkisi
ETKB mevzuat dizini — depolama ve toplayıcılık düzenlemeleri
10. Kaynak türü, kurulu güç, tüketim profili ve proje yeri hukuki modeli nasıl etkiler?
Kaynak türü, kurulu güç, tüketim profili ve proje yeri, izin dosyasının temel hukuki verileridir. 6446 sayılı Kanun m.4 ve m.14 bakımından faaliyet ve muafiyet sınıflandırması; ÇED Yönetmeliğinin ekleri bakımından çevresel değerlendirme yolu; bağlantı mevzuatı bakımından ise teknik kapasite bu verilere göre incelenir. Bir teknolojinin genel olarak uygun olması, belirli sahadaki projenin bütün koşullarını açıklamaz.
Kurulu güç değerlendirmesinde teknik belgelerdeki birimler ve güç türleri tutarlı tutulmalıdır. Tüketim bağlantılı modellerde tüketim tesisinin hukuki sahibi ve ölçüm verileri gelir hesabıyla eşleştirilir. Yer seçimi ise planlama, arazi statüsü, korunan alanlar ve bağlantı güzergahı üzerinden ayrı maliyet ve süre sonuçları doğurur. ÇED eşiği değerlendirilirken ana tesis ile ilgili kapasite artışı ve yardımcı ünitelerin kapsamı birlikte incelenmelidir.
İnceleme dosyasında tek bir doğrulanmış teknik veri seti kullanılmalıdır. Koordinat, güç veya tüketim modelinde yapılan revizyonun hangi izinleri etkilediği belirlenerek hem hukuk hem mühendislik ekiplerinin aynı sürüm üzerinden çalışması sağlanmalıdır.
6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu — m.4, 14
Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliği — Ek-1, Ek-2
Elektrik Piyasası Bağlantı ve Sistem Kullanım Yönetmeliği — bağlantı kapasitesi
11. Aynı yatırım içinde üretim, depolama, tedarik ve satış faaliyetleri hangi şirketler üzerinden yürütülebilir?
Faaliyetlerin şirketler arasında dağılımı, 6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu m.4’teki lisans çerçevesi ve her lisansın kapsamı üzerinden kurulmalıdır. Üretim şirketinin satış ve ticaret yetkileri m.7’de, tedarik faaliyeti m.10’da düzenlenir. Bu nedenle her gelir kalemi, onu elde eden şirketin yetkisiyle eşleştirilmelidir. Depolamanın üretim veya tüketim tesisine bütünleşik ya da müstakil olması, uygulanacak düzenleyici yapıyı ayrıca etkiler.
Grup şirketleri arasında hizmet, varlık sahipliği ve satış ilişkileri kurulabilir; ancak düzenlemeye tabi faaliyetin sorumlusu açık kalmalıdır. Proje şirketi, işletmeci, tedarikçi ve finansman tarafı farklıysa sözleşmelerde teslim noktası, ölçüm, talimat yetkisi ve gelir akışı belirlenmelidir. Birleşik teknik tesisin farklı hukuki faaliyetleri aynı anda içermesi mümkündür.
İşlem öncesinde şirket ve faaliyet şeması hazırlanması, gelirlerin yetkili tüzel kişide toplanmasını ve gerekli grup içi sözleşmelerin kurulmasını sağlar. Finansman teminatları da varlığın sahibi ve ilgili lisansın taşıyıcısı dikkate alınarak tasarlanmalıdır.
6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu — m.4, 7, 10
ETKB mevzuat dizini — depolama faaliyetleri düzenlemesi
12. Yatırımcı doğrudan proje geliştirmeli, hazır bir projeyi mi devralmalı, yoksa işletmedeki tesise mi yatırım yapmalıdır?
Yatırım aşaması, üstlenilen hukuki riskin niteliğini değiştirir. Yeni proje geliştirmede 6446 sayılı Kanun m.6 kapsamındaki izin ve arazi süreci öne çıkar. Geliştirilmiş projenin devrinde mevcut belgelerin geçerliliği ve işlem nedeniyle gereken izinler; işletmedeki tesiste ise devam eden lisans yükümlülükleri, geçmiş uyum ve sözleşmesel borçlar incelenir. Pay alımıyla varlık alımının sonuçları da ayrı değerlendirilmelidir.
Yeni projede yatırımcı izin takvimini yönetir ve geliştirme başarısızlığını üstlenir. Hazır projenin değerinde tamamlanmış izinlerin kapsamı belirleyicidir; satıcının ticari aşama tanımı belgeyle doğrulanmalıdır. İşletmedeki tesiste üretim verileri, kabul kayıtları, yaptırımlar, uyuşmazlıklar ve büyük bakım yükümlülükleri gelecekteki nakit akışını etkiler.
Satın alma belgeleri bu farklılıklara göre hazırlanmalıdır. İzin eksikliği kapanış koşulu, geçmiş ihlal özel tazminat, belirsiz üretim performansı ise uygun fiyat veya garanti mekanizması gerektirebilir. Hangi korumanın seçileceği, riskin giderilebilirliği ve yatırımcının onu hangi aşamada üstlenmek istediğine bağlıdır.
6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu — m.5–7
Elektrik Piyasası Lisans Yönetmeliği — devir ve devam eden yükümlülükler
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu — sözleşmesel risk dağılımı
13. Bir projenin geliştirme aşamasında, inşaata hazır veya işletmede olduğu hangi hukuki belgelerle doğrulanır?
Projenin aşaması, yürürlükteki izin ve sözleşmelerin birlikte incelenmesiyle belirlenir. 6446 sayılı Kanun m.6 önlisans dönemini; m.7 üretim faaliyetini; 3194 sayılı Kanun yapılaşma koşullarını ve Kabul Yönetmeliği teknik kabul sürecini düzenler. Ticari belgelerde kullanılan “inşaata hazır” ifadesinin kapsamı, tarafların hangi izinleri tamamlanmış kabul ettiğini gösteren bir tanımla somutlaştırılmalıdır.
Geliştirme aşamasında önlisansın koşulları ve kalan işler; inşaat öncesinde arazi, çevre, plan, ruhsat, teknik proje ve bağlantı belgeleri; işletmede kabul, lisans ve piyasa kayıtları birlikte kontrol edilir. Belgelerin aynı tüzel kişiyi, kapasiteyi ve koordinatları göstermesi gerekir. Süreye veya ek koşula bağlı bir onay, koşullarıyla birlikte değerlendirilmelidir.
Satın alma sözleşmesinde aşama beyanı yerine belge bazlı kapanış listesi kullanılması incelemeyi ölçülebilir kılar. Belgelerin güncel suretleri, iptal veya durdurma kararları ve uygulanmamış tadiller de aynı listeye dahil edilmelidir. Böylece fiyatın dayandığı proje aşaması denetlenebilir hale gelir.
6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu — m.6–7
3194 sayılı İmar Kanunu — m.21
Elektrik Üretim ve Elektrik Depolama Tesisleri Kabul Yönetmeliği — kabul çerçevesi
14. Projenin finansal modeli hangi düzenleyici varsayımlara dayanır?
Enerji projesinin mali modeli, üretilebilir elektrik miktarı kadar hukuken satılabilir miktar ve tahsil edilebilir gelir üzerine kurulmalıdır. 6446 sayılı Kanun m.7 üretim ve satış yetkilerini, m.17 tarife çerçevesini; 5346 sayılı Kanun ise uygulanabilir yenilenebilir destek düzenini belirler. Bağlantı, dengeleme ve uzlaştırma kuralları maliyetleri ve nakit akışının zamanını ayrıca etkiler.
Modeldeki her düzenleyici varsayım belgeyle ilişkilendirilmelidir. Bağlantı kapasitesi teknik karardan, satış koşulları ilgili model ve sözleşmeden, destek varsayımı tesisin uygunluk koşullarından, arazi gideri kullanım belgesinden çıkarılır. Güncel bedel ve tarifeler için karar dönemi ayrıca kaydedilmelidir. Gelecekte alınması beklenen bir onay, tamamlanmış hak ile aynı kesinlik düzeyinde gösterilmemelidir.
Hukuki incelemenin çıktısı, finans ekibinin kullanabileceği varsayım tablosudur. Her satırda dayanak belge, geçerlilik dönemi ve değişiklik riski bulunması; bağlantı gecikmesi veya destek koşulunun gerçekleşmemesi gibi senaryoların borç servisine etkisini görmeyi sağlar.
6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu — m.7, 17
5346 sayılı Yenilenebilir Enerji Kanunu — destek koşulları
Elektrik Piyasası Bağlantı ve Sistem Kullanım Yönetmeliği — bedel ve bağlantı koşulları
15. Yatırımın lisans, bağlantı, arazi veya teşvik varsayımlarından hangisi gerçekleşmezse proje ekonomik anlamını kaybeder?
Kritik hukuki varsayım, gerçekleşmediğinde yatırımın hedeflenen gelir veya işletme süresine ulaşmasını engelleyen koşuldur. 6446 sayılı Kanun m.5–9 kapsamındaki faaliyet ve bağlantı yetkileri ile arazi kullanım hakkı bu incelemenin çekirdeğini oluşturur. Destek gelirine dayanan projelerde 5346 sayılı Kanun ve ilgili uygulama koşulları da ekonomik kararın parçasıdır. Ekonomik kabul eşiğini ise yatırımcı kendi mali modeliyle belirler.
Örneğin tesisin hedef kapasiteyle bağlanması, arazi hakkının kredi süresini karşılaması veya belirli işletmeye giriş tarihinin yakalanması yatırım için vazgeçilmez olabilir. Bu koşulların her biri aynı yöntemle korunmaz: tamamlanabilir izin kapanış koşulu, süre riski son tarih, çözülemeyen gelir belirsizliği ise fiyat veya yatırım kararına ilişkin bir mesele olabilir.
Hukuki ve mali ekipler, yatırımın devam veya çıkış kararını değiştiren koşulları birlikte belirlemelidir. Bu koşullar yalnız genel satıcı beyanına bırakılmamalı; gerçekleşme belgesi, sorumlu taraf ve başarısızlık sonucu sözleşmede açıkça gösterilmelidir.
6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu — m.5–9
5346 sayılı Yenilenebilir Enerji Kanunu — destek koşulları
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu — sözleşme koşulları
16. Yönetim kuruluna sunulacak ilk hukuki fizibilite notunda hangi riskler yer almalıdır?
İlk hukuki fizibilite notu, yönetim kurulunun hangi koşullarla yatırım kararı verebileceğini göstermelidir. 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.369’daki özen ve bağlılık yükümlülüğü bakımından kararın dayandığı bilgi önem taşır. Enerji yatırımında bu bilgi, 6446 sayılı Kanun çerçevesindeki faaliyet yetkisinin yanında arazi, bağlantı, çevre, inşaat ve gelir koşullarını kapsar. Belirli bir rapor şablonu önerilmesi, kanuni şekil şartı değil yönetişim tavsiyesidir.
Not, her riski hukuki sonuç, maliyet ve süre etkisiyle açıklamalıdır. Eksik belge, uygulanabilirliği tartışmalı hüküm ve yatırımcının bilinçli olarak üstlenebileceği ticari risk birbirinden ayrılır. Giderim mümkünse yapılacak işlem ve sorumlu kişi; mümkün değilse alternatif model veya çıkış seçeneği belirtilir.
Kurula sunulan sonuç, yalnız sorunları sıralayan bir liste olmamalıdır. Hangi tutarın hangi koşul gerçekleşince harcanacağı, hangi sözleşmenin koşullu imzalanacağı ve hangi konuda ek inceleme gerektiği önerilen karar metnine yansıtılmalıdır. Sonradan ortaya çıkan gelişmeler aynı karar dosyasına işlenmelidir.
6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu — m.369
6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu — m.5–16
3. Yatırımcı ve proje şirketi
17. Enerji faaliyeti hangi şirket türü üzerinden yürütülebilir?
Elektrik piyasasında özel hukuk tüzel kişilerinin önlisans ve lisans başvurularında anonim veya limited şirket yapısı temel seçenektir. Elektrik Piyasası Lisans Yönetmeliği ve EPDK’nın başvuru açıklamaları şirket türünün yanında pay niteliği, sermaye ve başvuru uygunluğuna ilişkin şartlar öngörür. Anonim şirket bakımından borsada işlem gören paylara ilişkin istisna ile nama yazılı pay şartı birlikte okunmalıdır.
Şirket türü seçimi ayrıca 6102 sayılı Türk Ticaret Kanununun yönetim, temsil, pay devri ve sermaye hükümleriyle ilişkilidir. Yatırımcının gelecekte ortak alması, finansman sağlaması veya projeden çıkması bekleniyorsa bu işlemler kuruluş aşamasında dikkate alınmalıdır. Başka enerji piyasalarında faaliyet gösterilecekse ilgili piyasanın kendi başvuru koşulları ayrıca kontrol edilir.
Kurulu bir şirketin kullanılması halinde ticaret sicili, güncel esas sözleşme, pay kayıtları ve temsil belgeleri başvuru şartlarıyla karşılaştırılmalıdır. Şirketin genel faaliyet konusu ile lisansa tabi faaliyeti yürütebilme koşulları birlikte tamamlanarak başvuru yapılmalıdır.
Elektrik Piyasası Lisans Yönetmeliği — başvuru sahibi şartları
EPDK önlisans ve üretim lisansı bilgi notu — Önlisans süreci / şirket türü ve paylar
6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu — şirket türü ve kuruluş
18. Proje şirketinin esas sözleşmesinde hangi faaliyet ve yönetim hükümleri bulunmalıdır?
Proje şirketinin esas sözleşmesi, şirketler hukuku ile enerji lisanslama şartlarını birlikte karşılamalıdır. Anonim şirkette Türk Ticaret Kanunu m.339 esas sözleşmenin içeriğini, m.371 temsilin çerçevesini düzenler. Elektrik Piyasası Lisans Yönetmeliği ve EPDK başvuru belgeleri ise faaliyet, pay niteliği ve önlisans dönemindeki ortaklık değişiklikleri bakımından tamamlayıcı koşullar getirir.
Esas sözleşme hazırlanırken ortaklar sözleşmesindeki yönetim ve devir düzeniyle tutarlılık aranmalıdır. Şirket organlarının yetkisi, temsil şekli ve gerekli kararlar açık olmalı; yatırımcılar arasında kararlaştırılan veto veya çıkış mekanizmasının şirket ve düzenleyici hukukta uygulanabilirliği ayrıca incelenmelidir. Özellikle önlisans döneminde gerçekleşmesi planlanan sermaye veya kontrol işlemleri için güncel istisna ve izin koşulları belirlenmelidir.
Kuruluş veya tadil dosyasında faaliyet modeli, ortaklık şeması ve imza yetkileri birlikte kontrol edilirse başvuru belgeleri arasında çelişki önlenir. Finansman veya satın alma takviminden önce gerekli esas sözleşme değişikliklerinin tamamlanması, kapanışta son dakika yetki sorunu çıkmasını azaltır.
6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu — m.339, 371
Elektrik Piyasası Lisans Yönetmeliği — esas sözleşme şartları
EPDK önlisans ve üretim lisansı bilgi notu — başvuru esas sözleşmesi
19. Payların niteliği, ortaklık yapısı ve dolaylı kontrol ilişkileri bakımından hangi sınırlamalar vardır?
Pay ve kontrol incelemesi, lisans sahibinden başlayarak nihai ortaklık zincirine uzanmalıdır. 6446 sayılı Kanun m.3’teki kontrol yaklaşımı belirleyici etkiyi dikkate alır; m.6 ise önlisans dönemindeki ortaklık değişikliklerine ilişkin özel çerçeveyi kurar. İşlemin izin veya istisna kapsamında olup olmadığı güncel Lisans Yönetmeliği ve projenin bulunduğu aşama üzerinden belirlenir.
İnceleme yalnız proje şirketinin pay devrini kapsamaz. Üst şirketin satışı, oy haklarının yeniden düzenlenmesi veya belirleyici yönetim haklarının verilmesi de işlemin ekonomik ve hukuki etkisi bakımından incelenmelidir. Başlangıç ve kapanış sonrası ortaklık şeması, pay oranları kadar kontrol araçlarını da göstermelidir.
Satın alma sözleşmesinin imzalanması ile kontrolün fiilen geçirilmesi ayrılmalıdır. Gerekli izin veya şartların tamamlanması kapanış mekanizmasına bağlanmalı; ara dönemde yatırımcıya verilen hakların erken kontrol etkisi ayrıca değerlendirilmelidir. Böylece devir belgeleri, kurumsal kararlar ve düzenleyici başvuru aynı işlem tarifine dayanır.
6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu — m.3 kontrol tanımı; m.6
Elektrik Piyasası Lisans Yönetmeliği — ortaklık değişiklikleri
20. Yabancı yatırımcı Türkiye’de doğrudan yatırım yapabilir mi?
4875 sayılı Doğrudan Yabancı Yatırımlar Kanunu m.3, uluslararası anlaşmalar ve özel kanun hükümleri saklı kalmak üzere yatırım serbestisi ve eşit muamele esasını kabul eder. Enerji yatırımında yabancı sermayeli bir Türk şirketinin faaliyet yetkisi, ilgili piyasa kanunu ve lisanslama şartları üzerinden belirlenir. Böylece yatırımcının sermaye kökeni ile projenin faaliyet koşulları aynı incelemenin farklı başlıklarını oluşturur.
Taşınmaz edinimi ayrıca ele alınmalıdır. 2644 sayılı Tapu Kanunu m.35–36 bakımından yatırımcının yabancı kişi veya Türkiye’de kurulu yabancı sermayeli şirket olması farklı değerlendirmeler doğurabilir. Şirketin ortaklık ve kontrol yapısı ile edinilecek arazinin konumu ve kullanım amacı birlikte incelenmelidir.
İşlem dosyasında yatırımcı kuruluş belgeleri, yetki kararları, gerektiğinde apostil ve tercümeler ile nihai ortaklık yapısı hazırlanmalıdır. Sektörel izin, taşınmaz ve rekabet incelemelerinin ayrı sonuçları kapanış takviminde birleştirilmelidir. Belge hazırlığına erken başlanması yabancı yatırımcının imza ve kayıt işlemlerindeki süre kaybını azaltır.
4875 sayılı Doğrudan Yabancı Yatırımlar Kanunu — m.3
2644 sayılı Tapu Kanunu — m.35–36
Elektrik Piyasası Lisans Yönetmeliği — başvuru koşulları
21. Yabancı yatırım, kamu düzeni, stratejik altyapı veya sektörel izin bakımından özel incelemeye tabi midir?
Yabancı yatırım incelemesi, yatırımcının kimliği, hedef faaliyet ve varlıkların niteliği üzerinden yürütülmelidir. 4875 sayılı Kanun m.3’teki yatırım serbestisi, özel kanunların uygulama alanıyla birlikte okunur. Enerji lisansları, 4054 sayılı Kanun m.7 kapsamındaki birleşme kontrolü ve 2644 sayılı Kanun kapsamındaki taşınmaz işlemleri farklı izin veya inceleme yolları oluşturabilir.
Bu nedenle bir işlem için tek bir “yabancı yatırım onayı” aramak yerine gereken izinlerin ayrı haritası çıkarılmalıdır. Hedefin kamu varlığı, özel güvenlik bölgesindeki arazi veya özel düzenlemeye tabi altyapıyla ilişkisi varsa ilgili statünün hukuki dayanağı ve yetkili makamı belirlenmelidir. Genel bir stratejik altyapı etiketi, somut izin sonucu yerine kullanılmamalıdır.
Satın alma takvimi, yatırımcı ve hedef şirket bilgileri tamamlandıktan sonra izin matrisiyle kurulmalıdır. Her koşul için başvuruyu yapacak taraf, gerekli bilgi ve kapanışa etkisi gösterilmeli; işlem açıklamalarında aynı ortaklık ve kontrol verileri kullanılmalıdır.
4875 sayılı Doğrudan Yabancı Yatırımlar Kanunu — m.3
4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun — m.7
2644 sayılı Tapu Kanunu — m.35–36
22. Nihai faydalanıcı, yönetici, pay sahibi ve finansör bilgilerinin hangi aşamalarda açıklanması gerekir?
Bilgi açıklama yükümlülükleri başvuru türüne ve muhatap kuruma göre belirlenir. Elektrik Piyasası Lisans Yönetmeliği kapsamındaki başvurularda ortaklık ve yönetim bilgileri lisans uygunluğunun değerlendirilmesine hizmet eder. Vergi Usul Kanunu Genel Tebliği Sıra No:529 ise gerçek faydalanıcının tespiti ve bildirimine ilişkin ayrı bir vergi düzenlemesidir. Ticaret sicili kayıtları ve finansörün müşteri tanıma incelemesi kendi hukuki ve sözleşmesel amaçlarını taşır.
Aynı grup şeması bu süreçlerin başlangıç verisi olabilir; ancak her süreçte aranan kişi, oran, kontrol ölçütü ve bildirim zamanı ayrıca belirlenmelidir. Finansör bilgileri de başvurunun veya sözleşmenin gerektirdiği kapsamda sunulur. Düzenleyici bildirim ile bankaya verilen bilgi, muhatap ve amaç bakımından farklı işlemlerdir.
Şirket, nihai ortaklık zinciri, yöneticiler ve imza yetkileri için güncel bir kayıt tutmalıdır. Bir değişiklik gerçekleştiğinde hangi bildirimlerin yenilenmesi gerektiğini gösteren takvim, eksik veya çelişkili beyan riskini azaltır. Kişisel verilerin paylaşım kapsamı da ilgili işlem için gerekli bilgiyle sınırlandırılmalıdır.
Elektrik Piyasası Lisans Yönetmeliği — başvuru ve bilgi yükümlülükleri
Vergi Usul Kanunu Genel Tebliği Sıra No 529 — gerçek faydalanıcı tanımı ve bildirim hükümleri
6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu — sicil ve temsil
23. Ortaklar sözleşmesindeki veto, pay devri ve temerrüt hükümleri lisans kurallarıyla nasıl uyumlaştırılmalıdır?
Ortaklar sözleşmesinin uygulanması, şirketler hukuku ile lisans rejiminin birlikte değerlendirilmesini gerektirir. Türk Ticaret Kanununun organ yetkileri ve esas sözleşme düzeni yanında, 6446 sayılı Kanun m.6’daki önlisans dönemi sınırlamaları önem taşır. Veto, alım opsiyonu veya zorunlu devir hükmünün etkisi, hakkın adından çok kontrolü ve ortaklık yapısını nasıl değiştirdiğine göre incelenmelidir.
Bu inceleme normal işleyiş kadar temerrüt senaryosunu da kapsar. Sermaye koymayan ortağın paylarının devri, çıkış hakkı veya finansör müdahalesi, önceden gereken izinlerin tamamlanmasına bağlanabilir. Gerekli başvurunun kim tarafından yapılacağı, tarafların işbirliği ve izin alınamazsa uygulanacak alternatif mekanizma yazılmalıdır.
Sözleşme taslağında her hakkın kullanım anı ile düzenleyici sonucu eşleştirilmelidir. Ticari mutabakatın otomatik sonuç doğurduğu hükümler, lisansın korunması için gerekli koşullarla uyumlaştırılmalıdır. Bu çalışma, uyuşmazlık anında uygulanamayacak bir çıkış veya temerrüt mekanizmasına dayanılmasını önler.
6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu — m.6
Elektrik Piyasası Lisans Yönetmeliği — pay ve kontrol işlemleri
6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu — organ yetkileri ve esas sözleşme
24. Yönetim değişikliği, pay rehni veya finansörün müdahale hakkı düzenleyici sonuç doğurur mu?
Yönetim veya teminat işleminin düzenleyici etkisi, mevcut haklarla birlikte yarattığı kontrol sonucuna göre incelenir. 6446 sayılı Kanun m.3’teki kontrol tanımı ve m.6’daki önlisans çerçevesi bu analizin başlangıcıdır. Lisans Yönetmeliğinin işlem türüne ilişkin güncel hükümleri, gereken izin veya bildirimi belirler. Yönetici değişimi, oy hakkının kullanılması ve lisans sahibinin değişmesi ayrı olaylardır.
Pay rehni kurulması ile rehnin paraya çevrilmesi de ayrı aşamalardır. Teminat sözleşmesinin oy, yönetici atama veya işletmeye müdahale hükümleri ayrıca kontrol edilmelidir. Finansörün projeyi korumak amacıyla kullanacağı haklar, lisanslı faaliyetin yetkili tüzel kişi üzerinden sürdürülmesiyle uyumlu tasarlanmalıdır.
Finansman belgelerinde temerrüt halinde uygulanacak sıra açıkça yazılmalıdır: bildirim, giderim süresi, izin başvurusu ve uygun devir veya işletme düzeni. Bu mekanizmanın düzenleyici uygulanabilirliği finansman imzasından önce incelenirse teminatın ekonomik değeri daha doğru değerlendirilir.
6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu — m.3 kontrol; m.6
Elektrik Piyasası Lisans Yönetmeliği — işlem türüne bağlı izin/bildirim
25. Ortak girişimde teknik yatırımcı ile mali yatırımcının sorumlulukları nasıl ayrılmalıdır?
Ortak girişimde sorumluluklar, genel işbirliği ifadeleri yerine ölçülebilir edimlerle belirlenmelidir. Türk Borçlar Kanunu m.26–27 sözleşmesel düzenlemenin sınırlarını, m.112 borca aykırılığın genel sonucunu oluşturur. Proje şirketinin lisans yükümlülükleri ise kamu otoritesi karşısında ilgili lisans sahibine aittir; ortakların kendi aralarındaki paylaşım bu sorumluluğun yerine getirilmesini düzenler.
Teknik ortağın saha geliştirme, izin dosyası, mühendislik veya işletme katkısı teslimat ve kabul ölçütleriyle tanımlanmalıdır. Mali ortağın sermaye ve finansman katkısında tutar, zaman, önkoşul ve ek kaynak ihtiyacına ilişkin karar mekanizması belirlenir. Başarısız izin, bütçe aşımı ve sermaye çağrısına uyulmaması farklı sonuçlara bağlanabilir.
Ortaklar sözleşmesi, iş planı ve yönetim kararları aynı sorumluluk dağılımını kullanmalıdır. Uyuşmazlık ve kilitlenme mekanizmaları, projenin lisans ve süre yükümlülüklerini yerine getirmesine imkan bırakmalıdır. Temerrütte pay devri düşünülüyorsa düzenleyici koşullar da ilgili mekanizmaya eklenmelidir.
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu — m.26–27, 112
6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu — lisans sahibinin yükümlülükleri
6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu — m.369
4. Önlisans, lisans ve başvuru süreci
26. Hangi enerji faaliyetleri önlisans veya lisans gerektirir?
Elektrik piyasasında lisans gerekliliği, 6446 sayılı Kanun m.4 kapsamındaki faaliyet sınıflandırmasına göre belirlenir. Üretim yatırımında m.6’daki önlisans aşaması, ilgili istisnalar saklı kalmak üzere üretim lisansına hazırlık sağlar. İletim, dağıtım, tedarik ve diğer düzenlenmiş faaliyetler kendi yetkilendirme koşullarıyla yürütülür. Lisanssız üretim m.14 kapsamında ayrıca incelenir.
Doğal gaz, petrol ve LPG faaliyetlerinde ise sırasıyla 4646, 5015 ve 5307 sayılı kanunların lisans hükümleri uygulanır. Bir tesisin mülkiyetine sahip olmakla lisansa tabi faaliyeti yürütmek farklı hukuki konumlardır. Projenin yardımcı veya yan faaliyeti de gelir ve operasyon niteliğine göre ayrı yetki gerektirebilir.
İlk incelemede her faaliyetin kim tarafından, hangi tesis ve ürün üzerinde yürütüldüğü belirlenmelidir. Lisans, sertifika veya muafiyet dayanağı bu faaliyetle eşleştirilmeli; gerekli yetkilendirme tamamlanmadan işletmeye geçilmesini önleyen sözleşmesel başlangıç koşulları kurulmalıdır.
6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu — m.4, 6, 14
ETKB mevzuat dizini — 4646 m.4; 5015 m.3; 5307 m.3
27. Lisanssız yürütülebilen faaliyetlerin hukuki sınırı nedir?
Lisanssız elektrik üretimi, 6446 sayılı Kanun m.14’teki muafiyetin ilgili ikincil düzenleme koşullarıyla uygulanmasıdır. Projenin uygunluğu Elektrik Piyasasında Lisanssız Elektrik Üretim Yönetmeliğindeki kategori üzerinden belirlenir. Üretim ve tüketim ilişkisi, bağlantı modeli, kapasite ve satış koşulları bu sınıflandırmanın parçalarıdır; her modelin sonucu kendi koşullarıyla incelenmelidir.
Muafiyet kapsamında ilerleyen tesislerde bağlantı başvurusu, teknik proje, kabul, ölçüm ve uygulanabilir uzlaştırma işlemleri devam eder. Özellikle tüketim tesisi veya ortaklık yapısı değiştiğinde mevcut modelin koşullarının korunup korunmadığı kontrol edilmelidir. Gelir tahmini, başvurunun dayandığı kategori ve yürürlükteki uygulama kurallarıyla eşleştirilmelidir.
Yatırım dosyasında kategori dayanağı, tüketim belgeleri ve bağlantı kayıtları bir arada tutulmalıdır. İşlem tarihinde yürürlükteki hüküm ve varsa geçiş düzenlemesi üzerinden uygunluk doğrulanarak arazi, ekipman ve finansman taahhütleri verilmelidir. Bu yaklaşım genel bir lisanssızlık varsayımının yanlış satış modeline dönüşmesini önler.
6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu — m.14
EPDK lisanssız üretim mevzuatı — kategori, bağlantı, kabul ve satış hükümleri
28. Önlisans yatırımcıya hangi hakları sağlar, hangi hakları sağlamaz?
Önlisans, 6446 sayılı Kanun m.6 uyarınca üretim yatırımının gerekli izin, onay ve arazi haklarını tamamlayacağı geliştirme dönemini düzenler. Belge, belirli tesis ve yükümlülüklerle ilişkilidir. Üretim faaliyetinin yetkilendirilmesi ise üretim lisansı ve işletmeye geçişte tamamlanması gereken diğer işlemler üzerinden ilerler.
Bu dönemde yatırımcı, önlisans kararında ve mevzuatta aranan belgeleri elde eder; proje şirketinin ortaklık yapısı ve devam eden yükümlülükleri de ilgili sınırlamalara tabidir. Belgenin ekonomik değeri, kalan süre, tamamlanan işler ve lisansa geçiş olasılığıyla birlikte incelenir. Mevcut belgeye dayanarak yapılan satın alma fiyatlaması bu geliştirme risklerini yansıtmalıdır.
Önlisans kararından tarihli bir yükümlülük listesi çıkarılması yararlıdır. Her iş için sorumlu, gereken kurum kararı ve tamamlanma kanıtı belirlenmelidir. Geliştirme sözleşmesi de başarı ölçütünü yalnız önlisansın alınmasıyla sınırlamayıp tarafların hedeflediği sonraki aşamaya göre düzenlemelidir.
6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu — m.6
EPDK önlisans ve üretim lisansı bilgi notu — önlisans tanımı ve süreç
29. Önlisans döneminde tamamlanması gereken izin ve işlemler nelerdir?
Önlisans döneminde tamamlanacak işler, 6446 sayılı Kanun m.6 ile Elektrik Piyasası Lisans Yönetmeliği ve projeye özgü kararın birlikte okunmasıyla belirlenir. Arazi mülkiyet veya kullanım hakkı, çevresel kararlar, planlama ve ilgili diğer izinler bu sürecin ana unsurlarıdır. Kaynak ve tesis türüne bağlı farklılıklar nedeniyle yükümlülük listesi somut karar üzerinden çıkarılmalıdır.
Her belgenin alınması diğerlerine bağlı olabilir. Arazi koordinatının değişmesi çevre veya bağlantı dosyasını etkileyebilir; teknik proje revizyonu daha önce alınan onayların kapsamını yeniden incelemeyi gerektirebilir. Bu nedenle belge toplama faaliyeti, birbirinden bağımsız işlemler olarak yürütülmemelidir.
Proje şirketi önlisans koşullarını, resmi yazıları ve kalan süreyi aynı takip dosyasında birleştirmelidir. Lisansa geçiş başvurusu için hangi işin tamamlanmış, hangisinin özel düzenlemeye göre farklı aşamada sunulabilir olduğu belirlenmelidir. Gecikme erken tespit edildiğinde hukuken mümkün başvuru veya giderim yolu süresi içinde değerlendirilebilir.
6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu — m.6
Elektrik Piyasası Lisans Yönetmeliği — önlisans yükümlülükleri
EPDK önlisans ve üretim lisansı bilgi notu — önlisans dönemi iş ve işlemleri
30. Başvuru dosyasında hangi kurumsal, mali, teknik ve arazi belgeleri aranır?
Başvuru dosyasının içeriği faaliyet, kaynak ve başvuru aşamasına göre belirlenir. Elektrik Piyasası Lisans Yönetmeliği ile EPDK’nın ilgili başvuru listeleri kurumsal, mali ve teknik belgeleri somutlaştırır. Şirketin esas sözleşmesi ve ortaklık kayıtları, sermaye ve teminat belgeleri, kaynak ve saha bilgileri aynı proje tanımı altında hazırlanmalıdır.
Dosyanın kalitesi belgelerin tek tek mevcut olmasından ibaret değildir. Şirket unvanı, kapasite, koordinat, pay bilgisi ve yetkili imza bütün eklerde tutarlı olmalıdır. Kaynak kullanımına ilişkin belgelerle arazi hakkının kapsamı farklı olabilir; ikisinin de hangi faaliyet veya alanı karşıladığı gösterilmelidir. Değişen bir belge dosyanın diğer eklerine etkisi bakımından kontrol edilmelidir.
Başvurudan önce güncel resmi listeye karşı bir dosya indeksi hazırlanması, eksik ve çelişkileri görünür kılar. Her belgenin düzenleyeni, tarihi, geçerliliği ve imza yetkisi kontrol edilerek sunulması; sonraki eksiklik yazısına verilen cevapların da aynı sürüm kaydına işlenmesi önerilir.
Elektrik Piyasası Lisans Yönetmeliği — başvuru ve ekleri
EPDK önlisans ve üretim lisansı bilgi notu — başvuruda sunulacak bilgi ve belgeler
31. Eksik veya çelişkili başvuru belgesinin sonucu nedir?
Eksik belge ile maddi çelişki farklı incelemeler gerektirir. Elektrik Piyasası Lisans Yönetmeliğinin başvuru inceleme hükümleri ve EPDK’nın resmi süreç açıklaması, dosyanın tamamlığı ile değerlendirmeye alınmasını ayrı aşamalar olarak ele alır. Eksik tamamlama imkanı varsa resmi yazıda belirtilen belge ve süreye uyulmalıdır. Yanlış veya yanıltıcı bilgi ise 6446 sayılı Kanun m.16 kapsamındaki yaptırım çerçevesini de gündeme getirebilir.
Belgenin hiç sunulmaması ile farklı kapasite, ortak veya koordinat göstermesi aynı şekilde giderilemez. Çelişkinin başvuru esasını değiştirip değiştirmediği belirlenmeli; yalnız yeni ek sunmak yerine değişikliğin diğer belgeler üzerindeki etkisi de açıklanmalıdır. Başvurunun sunulduğu ve tamamlandığı tarihler, süreçteki hak ve sürelerin tespiti için saklanmalıdır.
Eksiklik yazısına cevap dosyasında her talep ayrı karşılanmalı, ilgili belge açıkça işaretlenmeli ve yetkili imza kontrol edilmelidir. Giderilemeyen hususun nedeni ile mümkün çözüm yolu süresi içinde ortaya konulmalıdır. Böylece sonraki idari veya yargısal incelemede yapılan işlemler izlenebilir kalır.
Elektrik Piyasası Lisans Yönetmeliği — başvurunun incelenmesi
EPDK önlisans ve üretim lisansı bilgi notu — eksiklik ve değerlendirmeye alma süreci
6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu — m.16
32. Önlisans süresi nasıl belirlenir ve hangi durumlarda uzatılabilir?
Önlisans süresinin başlangıçta belirlenmesi ile sonradan uzatılması farklı hukuki işlemlerdir. 6446 sayılı Kanun m.6 süre ve uzatmanın kanuni çerçevesini kurar. Elektrik Piyasası Lisans Yönetmeliğinin süre rejimi ve Bakanlığın resmi açıklaması, kaynak türü ile kurulu güce göre Kurul tarafından süre belirlenmesini esas alır; Bakanlığın açıklamasında olağan belirleme için mücbir sebep halleri dışında otuz altı aylık çerçeve belirtilir. Bu rakam, her projeye kendiliğinden tanınmış süre veya bütün uzatma hallerini dışlayan mutlak sınır olarak kullanılmamalıdır.
Somut dosyada bağlayıcı takvim, önlisans kararı ve varsa sonradan verilen süre kararları üzerinden çıkarılır. Mücbir sebebe dayanan uzatma talebinde olayın tarihi, hangi yükümlülüğü ne kadar etkilediği ve yatırımcının etkileri azaltmak için yaptığı işlemler belgelenmelidir. Düzenlemede ayrıca tanınan özel veya geçici bir süre imkanının uygulanması da kendi koşullarına bağlıdır.
Yatırımcı, süre dolmadan kalan işleri ve gecikme nedenlerini belirleyerek uygulanabilir başvuru yolunu değerlendirmelidir. Satın alma ve geliştirme sözleşmelerindeki son tarihler mevcut resmi süreye dayanmalı; olası uzatma, henüz alınmış karar gibi fiyatlanmamalıdır.
6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu — m.6
Elektrik Piyasası Lisans Yönetmeliği — m.9; süre uzatımı hükümleri
ETKB Lisanslı Elektrik Üretimi — Önlisans süresi açıklaması
İlgili sorular: 28, 29, 33, 38
33. Mücbir sebep ile yatırımcının ticari veya finansal güçlüğü nasıl ayrılır?
Mücbir sebep incelemesi, olayın adından çok yatırımcının belirli yükümlülüğünü yerine getirmesine etkisine odaklanır. Elektrik Piyasası Lisans Yönetmeliğinin mücbir sebep rejimi kapsamında olay, alınan önlemler ve yükümlülük üzerindeki nedensellik bağı birlikte değerlendirilir. Finansman teminindeki güçlük veya maliyet artışı ise önce yatırımcının üstlendiği ticari risk ve sözleşme koşulları içinde incelenmelidir.
Düzenleyici süre uzatımı ile yükleniciye veya finansöre karşı sözleşmesel haklar ayrı dosyalardır. Aynı olayın lisans makamı nezdindeki sonucu, sözleşmedeki süre uzatımı veya uyarlama hükmüyle aynı olmayabilir. Türk Borçlar Kanunu m.136’daki ifa imkansızlığı ve m.138’deki aşırı ifa güçlüğü de kendi koşulları bulunan farklı hukuki kurumlardır.
Başvuru veya talep hazırlanırken başlangıç tarihi, kritik yola etkisi, alternatiflerin neden yetersiz kaldığı ve alınan önlemler ortaya konulmalıdır. Yazışmalar ve teknik kayıtlar bu bağlantıyı kanıtlamalıdır. Genel piyasa güçlüğü anlatımı yerine belirli edim ve belirli gecikme üzerinden kurulan dosya, hukuki değerlendirmeyi mümkün kılar.
Elektrik Piyasası Lisans Yönetmeliği — mücbir sebep hükümleri
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu — m.136, 138
34. Üretim lisansına geçiş için hangi koşullar tamamlanmalıdır?
Üretim lisansına geçiş, 6446 sayılı Kanun m.6 kapsamında aranan yükümlülüklerin tamamlanmasına ve ilgili başvuru koşullarının sağlanmasına bağlıdır. Elektrik Piyasası Lisans Yönetmeliği ile önlisans kararı, sunulması gereken belgeleri somutlaştırır. Arazi hakkı ve izin dosyasının yanında şirketin devam eden uygunluğu ve gerekli mali belgeler de kontrol edilmelidir.
Tamamlanma incelemesi, önlisans verilmesinden bu yana meydana gelen değişiklikleri kapsamalıdır. Şirket yapısı, tesis gücü veya koordinatlar değişmişse alınan izinlerin güncel projeyi karşılayıp karşılamadığı belirlenir. Özel tesis türleri için farklı belge sırası öngörülmüşse bu istisna kendi dayanağıyla uygulanır; genel süreçle karıştırılmaz.
Başvuru dosyası, her yükümlülüğün hangi belgeyle yerine getirildiğini gösteren bir eşleştirmeyle hazırlanmalıdır. Üretim lisansının alınmasıyla başlayan inşaat ve tesis tamamlama yükümlülükleri de yatırım takvimine geçirilmelidir. Böylece geliştirme aşamasının kapanışı ile inşaat aşamasının başlangıcı arasında belgesiz bir boşluk kalmaz.
6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu — m.6–7
Elektrik Piyasası Lisans Yönetmeliği — üretim lisansı başvurusu
EPDK önlisans ve üretim lisansı bilgi notu — üretim lisansı süreci
35. Lisansın kapsamı, süresi, kaynak türü veya kurulu gücü nasıl değiştirilebilir?
Lisans değişikliği, değiştirilmek istenen unsurun niteliğine göre değerlendirilir. 6446 sayılı Kanun m.5 ve Elektrik Piyasası Lisans Yönetmeliğinin tadil hükümleri, lisansın güncellenmesine ilişkin çerçeveyi oluşturur. Süre, kaynak, kapasite veya tesis yeri değişikliklerinin her biri farklı teknik ve idari önkoşullar doğurabilir.
Kapasite artışı düşünüldüğünde bağlantı uygunluğu, çevresel karar, teknik proje ve arazi kapsamı birlikte incelenmelidir. Lisans üzerindeki verinin değiştirilmesi, projenin diğer onaylarında da uyarlama gerektirebilir. Aynı şekilde kaynak veya tesis yerindeki değişiklik, ekonomik modelin ve sözleşmelerdeki garanti edilen özelliklerin yeniden değerlendirilmesini gerektirir.
Yatırımcı, tadil başvurusundan önce değişiklik etki notu hazırlamalıdır. Notta gereken kurum kararları, maliyet, süre ve mevcut işletmeye etkiler gösterilmelidir. Ekipman siparişi ve yüklenici değişiklik talimatı, gerekli onayların zamanlamasıyla uyumlu verilmelidir; bu sıra sözleşmede açıkça düzenlenmelidir.
6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu — m.5
Elektrik Piyasası Lisans Yönetmeliği — lisans tadili
Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliği — proje değişikliği
Elektrik Piyasası Bağlantı ve Sistem Kullanım Yönetmeliği — kapasite değişikliği
36. Lisans veya önlisans kapsamındaki yükümlülükler hangi sistem ve raporlarla takip edilir?
Lisans yükümlülüklerinin takibi, resmi karar ve bildirimlerin şirket içindeki görevlerle eşleştirilmesini gerektirir. 6446 sayılı Kanun m.5/10, rapor ve belgelerin ilgili usule göre Kuruma sunulması çerçevesini kurar. Lisans Yönetmeliği, özel Kurul kararları ve lisans koşulları somut içerik ve takvimi belirler. Kullanılacak elektronik kanal ve güncel form, ilgili yükümlülük için ayrıca doğrulanmalıdır.
İyi bir takip kaydı yalnız son tarihi göstermez. Yükümlülüğün dayanağı, sorumlu kişi, hazırlayan ekip, onay yetkilisi, sunulma kanıtı ve varsa sonraki düzeltme aynı satırda tutulmalıdır. Kurumsal değişiklikler ile tesisin teknik değişiklikleri farklı raporlama yükümlülüklerini tetikleyebilir.
Proje şirketi, resmi tebligat ile iç görev dağıtımını birbirine bağlamalıdır. Yönetim raporunda yaklaşan süreler, tamamlanmamış yükümlülükler ve olası sonuçlar görünür olmalıdır. Bu düzen, yükümlülüğün kişisel e-posta kutusunda kalması veya teknik ekipteki bilginin hukuki başvuruya zamanında dönüşmemesi riskini azaltır.
6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu — m.5/10
Elektrik Piyasası Lisans Yönetmeliği — raporlama ve bildirimler
37. Lisans başvurusundaki beyan ile fiili proje arasındaki farklılık hangi riskleri doğurur?
Başvuru ile fiili proje arasındaki farkın sonucu, farkın hangi koşulu etkilediğine göre belirlenir. 6446 sayılı Kanun m.16, yanıltıcı bilgi, mevzuata veya lisans koşullarına aykırılık gibi farklı durumlar için yaptırım çerçevesi içerir. Teknik revizyonun usulüne uygun tadil gerektirdiği haller ile başlangıçtan itibaren yanlış beyan farklı değerlendirilmelidir.
Fark yalnız lisans dosyasında kalmayabilir. Kapasite, koordinat veya ekipman değişikliği bağlantı, ÇED, imar ve kabul belgelerini etkileyebilir. Bu nedenle fiili durumun tespiti için sahadaki tesis ile onaylı son proje karşılaştırılmalı; değişikliğin ne zaman ve hangi talimatla yapıldığı belirlenmelidir.
Tespit edilen fark için düzeltme, bildirim veya tadil yolu değerlendirilirken geçmiş işlemlerin kaydı korunmalıdır. Yüklenici ve satıcı sözleşmelerindeki beyan, garanti ve tazminat hükümleri ayrıca incelenir. Hukuki çözüm, fiili projeyi belgelere doğru yansıtmak ve gerekli idari işlemleri tamamlamak üzerine kurulmalıdır.
6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu — m.16
Elektrik Piyasası Lisans Yönetmeliği — tadil ve bildirim
Elektrik Üretim ve Elektrik Depolama Tesisleri Kabul Yönetmeliği — onaylı projeye uygunluk
38. EPDK tarafından verilen süre ve yükümlülükler işlem takvimine nasıl aktarılmalıdır?
EPDK tarafından verilen süre, dayandığı işlem ve tebliğ bilgisiyle birlikte yatırım takvimine alınmalıdır. Önlisans süresi, eksik belge tamamlama süresi ve lisans kapsamındaki tesis tamamlama tarihi farklı hukuki işlevler taşır. 6446 sayılı Kanun m.5–6 ve ilgili Lisans Yönetmeliği hükümleri bu ayrımın temelidir; her yazının kendi sonucu ayrıca okunmalıdır.
Takvimde başlangıç olayı, gün hesabı, gerekli belge ve teslim yöntemi gösterilmelidir. Birden fazla kurum işlemi birbirine bağlıysa iç hazırlık tarihleri resmi son tarihten önce belirlenmelidir. Süre uzatımı ihtimali ancak uygulanabilir düzenleme ve somut karar üzerinden değerlendirilir.
Satın alma, finansman ve EPC sözleşmelerindeki son tarihler resmi takvimle karşılaştırılmalıdır. Özellikle izin gecikmesinin hangi tarafa ait olduğu, bildirim süresi ve fesih hakkı açık düzenlenmelidir. Sürenin geçtiği tarihte ortaya çıkan hukuki sonucu sonradan fark etmek yerine yaklaşan kritik tarihler yönetime düzenli sunulmalıdır.
6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu — m.5–6
Elektrik Piyasası Lisans Yönetmeliği — süre ve yükümlülükler
5. Şebeke bağlantısı ve kapasite
39. Bir enerji projesi için bağlantı kapasitesi nasıl tahsis edilir?
Bağlantı kapasitesi, tesisin kaynağı, başvuru modeli ve şebekenin teknik imkanları dikkate alınarak tahsis edilir. 6446 sayılı Kanun m.7–9 bağlantı ve ilgili faaliyetlerin temel çerçevesini oluşturur. Lisanslı üretim, lisanssız üretim ve YEKA süreçlerinde başvuru ve değerlendirme yolları farklı olabilir; ilgili yarışma veya kapasite duyurusu kendi koşullarıyla incelenmelidir.
Teknik değerlendirmede bağlantı noktası, şebeke yatırımı ve sistem güvenliği önem taşır. Birden fazla başvurunun aynı kapasiteye yönelmesi halinde ilgili rejimin sıralama veya yarışma yöntemi uygulanır. Yatırımcı, genel kapasite açıklaması ile kendi projesine verilmiş kararın kapsamını ayrı değerlendirmelidir.
İnceleme dosyasında başvuru, teknik görüş, varsa yarışma sonucu ve tahsis koşulları birlikte tutulmalıdır. Gelir modelindeki güç ve işletmeye giriş tarihi bu belgelerle karşılaştırılmalıdır. Gerekli şebeke yatırımının kimin tarafından ve ne zaman tamamlanacağı belirlenmeden bağlantı tarihinin kesin varsayılması yatırımın zaman riskini büyütür.
6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu — m.7–9
Elektrik Piyasası Lisans Yönetmeliği — kapasite ve başvuru değerlendirmesi
Elektrik Piyasası Bağlantı ve Sistem Kullanım Yönetmeliği — bağlantı koşulları
40. Bağlantı noktası, gerilim seviyesi ve bağlantı şekli kim tarafından belirlenir?
Bağlantı noktası ve gerilim seviyesi, uygulanabilir şebeke rejimi içinde ilgili sistem işletmecisinin teknik değerlendirmesiyle belirlenir. 6446 sayılı Kanun m.8 iletim, m.9 dağıtım faaliyetinin çerçevesini kurar. Elektrik Piyasası Bağlantı ve Sistem Kullanım Yönetmeliği ile teknik şebeke kuralları, başvurunun ve bağlantı koşullarının değerlendirilmesinde birlikte uygulanır.
Seçilen nokta yalnız mühendislik detayı değildir. Bağlantı hattının uzunluğu, trafo ihtiyacı, güzergah hakları ve şebeke güçlendirme yükümlülüğü maliyet ve takvimi değiştirir. Teknik görüşün hangi kapasite ve konfigürasyon için verildiği, tesisin son tasarımıyla karşılaştırılmalıdır.
Yatırımcı teknik danışmanıyla bağlantı alternatiflerini incelerken hukuk ekibi arazi, maliyet ve sorumluluk sonuçlarını değerlendirmelidir. Nihai görüş ve anlaşmadaki veriler EPC kapsamına ve finansal modele işlenmelidir. Noktada veya gerilimde değişiklik yapılması halinde buna bağlı izin ve sözleşmelerin de güncellenmesi gerekir.
6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu — m.8–9
Elektrik Piyasası Bağlantı ve Sistem Kullanım Yönetmeliği — teknik bağlantı koşulları
41. Bağlantı görüşü, çağrı mektubu, bağlantı anlaşması ve sistem kullanım anlaşması arasındaki fark nedir?
Bağlantı sürecindeki belgeler, projenin farklı aşamalarını ve hukuki ilişkilerini düzenler. Bağlantı görüşü, tesisin belirli bir noktadan şebekeye bağlanabilmesi için teknik koşulları ortaya koyar. Lisanssız üretimde bağlantı anlaşmasına çağrı mektubu, uygun bulunan başvurunun ilerleyeceği kapasite ve bağlantı koşulları ile tamamlanacak işlemleri belirler. Belgenin geçerliliği ve gerektirdiği başvurular, ilgili modelin güncel düzenlemesi ve mektubun içeriği üzerinden incelenir.
6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu m.3, bağlantı ve sistem kullanım anlaşmalarını ayrı kavramlar olarak tanımlar. Bağlantı anlaşması fiziksel bağlantının teknik ve mali şartlarını, sistem kullanım anlaşması ise şebekenin kullanımına ilişkin hak ve yükümlülükleri somutlaştırır. Bağlantı ve Sistem Kullanım Yönetmeliği ile lisanssız tesislerde ilgili özel yönetmelik bu ayrımı uygulama kurallarına dönüştürür.
Yatırım incelemesinde her belgenin güncel sürümü, kapasitesi, bağlantı noktası, teminatı ve son tarihi karşılaştırılmalıdır. EPC’deki bağlantı kapsamı ve finansmandaki kullanım koşulları, tamamlanmış belge aşamasına göre kurulmalıdır. Böylece teknik uygunluk, sözleşmenin imzalanması ve işletmeye hazır olma hali aynı kabul ölçütünde birleştirilmez.
6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu — m.3 bağlantı ve sistem kullanım anlaşması tanımları
Elektrik Piyasası Bağlantı ve Sistem Kullanım Yönetmeliği — bağlantı ve sistem kullanım ilişkileri
EPDK lisanssız üretim mevzuatı — çağrı mektubu ve anlaşma süreci
42. Tahsis edilen kapasite yatırımcıya kazanılmış ve devredilebilir bir hak verir mi?
Tahsis edilen kapasitenin hukuki değeri, dayandığı kararın koşulları ve bağlı olduğu proje üzerinden belirlenir. 6446 sayılı Kanunun lisans ve bağlantı çerçevesi ile ilgili ikincil düzenleme; kapasitenin korunması, değişmesi ve işlemle birlikte aktarılmasının koşullarını belirler. Bu nedenle incelemenin konusu soyut bir kapasite miktarı değil, belirli tesis ve hak sahibine ilişkin belge setidir.
Kapasite kararındaki süre, kaynak, bağlantı noktası ve sonraki işlem koşulları okunmalıdır. Pay devri, tesis devri ve lisans sahibi değişikliği aynı hukuki işlem değildir. İşlem türü değiştiğinde kapasiteyle birlikte hangi izinlerin korunacağı veya yenileneceği ayrıca belirlenir. Ön aşamadaki teknik görüşün hukuki etkisiyle yürürlükteki anlaşmanın etkisi de ayrılır.
Satın alma sözleşmesinde kapasite, ilgili kararın tarih ve koşullarıyla tanımlanmalıdır. Devamı için gerekli izinler kapanışa bağlanmalı; satıcının kapasiteyi korumak için yapacağı işlemler ara dönem taahhütlerine yazılmalıdır. Böylece alıcının ödediği bedelle devraldığı hukuki konum arasında bağ kurulur.
6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu — m.5–9
Elektrik Piyasası Lisans Yönetmeliği — devir ve tadil
Elektrik Piyasası Bağlantı ve Sistem Kullanım Yönetmeliği — kapasite koşulları
43. Bağlantı hakkının korunması için hangi süreler ve proje aşamaları tamamlanmalıdır?
Bağlantı hakkının korunması, uygulanabilir modelde öngörülen süre ve koşulların yerine getirilmesine bağlıdır. Lisanslı projelerde önlisans ve lisans yükümlülükleri; lisanssız projelerde çağrı mektubu ve anlaşma süreci; her iki yapıda bağlantı belgesinin koşulları birlikte izlenir. 6446 sayılı Kanun m.6–9 ve ilgili yönetmelikler temel çerçeveyi oluşturur.
Takip edilecek olay, yalnız bir son tarih olmayabilir. Teknik proje sunumu, anlaşmanın imzalanması, teminat, gerekli şebeke yatırımının tamamlanması veya kabul işlemi farklı aşamalardır. Bir koşulun gecikmesi diğer belgelerin geçerliliğine etki edebilir. Süre uzatımı veya özel geçiş hükmü varsa hangi projeleri kapsadığı ayrıca belirlenmelidir.
Proje şirketi bağlantı takvimini önlisans, inşaat ve finansman takvimleriyle birleştirmelidir. Her kilometre taşında gereken belgenin kim tarafından hazırlanacağı ve hangi kurumun kabul edeceği açık olmalıdır. Gecikme tespitinde başvurulabilecek hukuki yol, ilgili süre dolmadan değerlendirilmelidir.
6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu — m.6–9
Elektrik Piyasası Bağlantı ve Sistem Kullanım Yönetmeliği — anlaşma koşulları
EPDK lisanssız üretim mevzuatı — çağrı mektubu süre ve koşulları
44. Şebeke güçlendirme ve bağlantı maliyetini kim üstlenir?
Bağlantı maliyetinin dağılımı, yatırımın niteliği ve ilgili şebeke düzenlemesi üzerinden belirlenir. 6446 sayılı Kanun m.8–9 ile Bağlantı ve Sistem Kullanım Yönetmeliği, iletim ve dağıtım bağlantılarının çerçevesini oluşturur. Kullanıcıya ait bağlantı tesisi, ortak şebeke yatırımı ve sistem kullanım bedeli farklı kalemlerdir; her biri ayrı hukuki dayanak ve sözleşme hükmüyle incelenmelidir.
Bağlantı görüşünde gerekli tesislerin belirtilmesi, ödeme ve geri ödeme mekanizmasının da bütünüyle çözüldüğünü göstermez. İmalatı kimin yapacağı, tesisin kime devredileceği, kabul ve işletme sorumluluğu, varsa geri ödeme şartları anlaşma ve uygulanabilir düzenlemeden çıkarılmalıdır. Bütçede bu kalemlerin aynı başlık altında toplanması riskin görünürlüğünü azaltır.
Finansal kapanıştan önce bağlantı yatırımının kapsamı ve maliyet dağılımı yazılı hale getirilmelidir. EPC kapsamı, şebeke işletmecisinin yapacağı işler ve proje şirketinin üstleneceği arayüz yükümlülükleri karşılaştırılarak eksik kalan iş veya çift maliyet önlenmelidir.
6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu — m.8–9
Elektrik Piyasası Bağlantı ve Sistem Kullanım Yönetmeliği — yatırım ve bedel hükümleri
45. Kapasite artışı veya kurulu güç değişikliği nasıl yapılır?
Kapasite artışı, lisans veya bağlantı kaydındaki rakamın değiştirilmesinden daha geniş bir inceleme gerektirir. 6446 sayılı Kanun ve Lisans Yönetmeliğinin tadil çerçevesi ile Bağlantı ve Sistem Kullanım Yönetmeliği birlikte uygulanır. Projenin lisanslı veya lisanssız niteliği, artışın kaynağı ve şebekeye etkisi izlenecek yolu belirler.
Artışın çevresel değerlendirme, arazi, imar ve teknik projeye etkisi de incelenmelidir. ÇED Yönetmeliğinin kapasite değişikliğine ilişkin hükümleri bakımından mevcut kararın kapsamı ile yeni tasarım karşılaştırılır. Bağlantı görüşü ve sözleşmedeki güç türleri ile mühendislik belgelerinin aynı kavramı kullandığı doğrulanmalıdır.
Yatırımcı artış kararından önce izin, maliyet ve takvim etkilerini içeren bir değişiklik dosyası hazırlamalıdır. Tedarik ve EPC değişiklikleri gerekli idari sonuçlara bağlanmalı; artışın mevcut tesisin faaliyetine veya gelir sözleşmelerine etkisi ayrıca fiyatlanmalıdır.
Elektrik Piyasası Lisans Yönetmeliği — tadil
Elektrik Piyasası Bağlantı ve Sistem Kullanım Yönetmeliği — kapasite değişikliği
Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliği — kapasite artışı ve proje değişikliği
46. Kısıntı, yük atma ve sistem güvenliği kararlarının üretici üzerindeki ekonomik sonucu nedir?
Üretim tesisinin ekonomik performansı, teknik üretim imkanının yanında sistem işletimi koşullarına bağlıdır. 6446 sayılı Kanun m.8, iletim ve sistem işletimi görevlerini; ilgili şebeke, dengeleme ve yan hizmet düzenlemeleri ise operasyonel kuralları çerçeveler. Kısıntının sebebi, talimatın niteliği ve tesisin piyasa konumu mali sonucun belirlenmesinde önem taşır.
Her üretim kaybı aynı tazmin veya ödeme sonucunu doğurmaz. Piyasa uzlaştırması, sistem talimatı ve özel satış sözleşmesindeki teslim yükümlülüğü ayrı incelenmelidir. Üreticinin alıcıya karşı üstlendiği teslim veya dengeleme riski, düzenleyici ödeme mekanizmasıyla örtüşmeyebilir. İlgili saatlerdeki talimat ve ölçüm kayıtları bu ayrımı kurmak için gereklidir.
Mali modelde kısıntı ve dengesizlik senaryoları görünür olmalıdır. Elektrik satış sözleşmesi, sistem kaynaklı üretim sınırlamasının teslim, fiyat ve sorumluluk üzerindeki etkisini açıkça düzenlemelidir. Olası talep için talimat, sayaç ve uzlaştırma kayıtlarının birlikte saklanması gerekir.
6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu — m.8
ETKB mevzuat dizini — şebeke, dengeleme ve yan hizmet düzenlemeleri
47. Bağlantı hattı ve trafo yatırımlarının mülkiyeti ile işletme sorumluluğu kime aittir?
Bağlantı tesisinin mülkiyeti ve işletme sorumluluğu, tesisin hukuki sınıflandırılması ve ilgili anlaşmalar üzerinden belirlenir. 6446 sayılı Kanun m.3’teki tesis tanımları ile m.8–9’daki iletim ve dağıtım çerçevesi başlangıç noktasıdır. Bağlantı ve Sistem Kullanım Yönetmeliği, yatırım ve devir düzeniyle birlikte okunmalıdır.
Tesisi finanse eden, inşa eden, sahibi olan ve işleten taraf aynı olmayabilir. Bu nedenle proje dosyasında sınır noktası, kabul işlemi, devir belgesi, bakım ve arıza giderme sorumluluğu ayrı gösterilmelidir. Arazi ve güzergah haklarının tesisle birlikte nasıl kullanılacağı da önem taşır.
EPC ve bağlantı belgelerinde tesis sınırları aynı çizim üzerinde tanımlanmalıdır. Devredilecek varlıklar için kabul şartları ve belge teslimi, işletmede kalacak varlıklar için bakım ve erişim düzeni kurulmalıdır. Sigorta ve finansman teminatları da mülkiyet ve riskin geçiş tarihleriyle uyumlaştırılmalıdır.
6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu — m.3, 8–9
Elektrik Piyasası Bağlantı ve Sistem Kullanım Yönetmeliği — tesis yatırımı ve devri
48. Bağlantı anlaşması ile EPC, finansman ve elektrik satış sözleşmeleri nasıl uyumlaştırılmalıdır?
Sözleşmelerin uyumu, aynı teknik ve hukuki olayın her belgede tutarlı tanımlanmasıyla sağlanır. Bağlantı anlaşması şebeke koşullarını, EPC sözleşmesi yapım ve teslimi, finansman belgeleri kaynak kullanımını, satış sözleşmesi ise elektrik teslimini düzenler. 6446 sayılı Kanunun bağlantı çerçevesi ve Türk Borçlar Kanunu m.26–27, bu sözleşmesel düzenin hukuki sınırlarını oluşturur.
Bağlantının hazır olması, enerji verilmesi, teknik kabul ve ticari işletmeye giriş farklı kilometre taşları olabilir. Her birinin kanıt belgesi ve sorumlu tarafı belirlenmelidir. Şebeke işletmecisinin gecikmesi halinde yüklenicinin süre hakkı ile proje şirketinin satış sözleşmesindeki teslim yükümlülüğü birlikte değerlendirilmelidir.
Hukuki inceleme, sözleşmeler arası bir arayüz tablosu üretmelidir. Gecikme, ek maliyet, test enerjisi, performans ve fesih koşullarındaki boşluklar burada görülür. Tarafların doğrudan kontrol edemediği olayların sonuçları açıkça paylaşılırsa finansmanın ve işletmenin başlangıcındaki belirsizlik azalır.
6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu — m.8–9
Elektrik Piyasası Bağlantı ve Sistem Kullanım Yönetmeliği — bağlantı anlaşması
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu — m.26–27
İlgili sorular: 41, 46, 49, 68
49. Bağlantı gecikmesi hangi koşullarda tazminat, süre uzatımı veya fesih hakkı doğurabilir?
Bağlantı gecikmesinin sonucu, gecikmenin sebebi, sorumlu taraf ve uygulanabilir sözleşme hükmüyle belirlenir. Türk Borçlar Kanunu m.112 borca aykırılık, m.117 ve devamı temerrüt, m.136 ve m.138 ise farklı ifa engelleri bakımından genel çerçeve sağlar. Şebeke işletmecisiyle ilişkinin özel düzenlemeleri ve anlaşma koşulları ayrıca incelenmelidir.
Talep kurulurken yüklenicinin gecikmesi, proje şirketinin eksik belgesi ve şebeke yatırımının gecikmesi ayrılmalıdır. Birden fazla sebep varsa her birinin kritik yola etkisi tespit edilir. İdari süre uzatımı talebi ile sözleşmesel süre veya tazminat talebi farklı muhataplara ve koşullara bağlı olabilir.
Dosyada başlangıç programı, güncellemeler, resmi yazılar, hazır olma bildirimleri ve zarar hesabı birlikte tutulmalıdır. Sözleşmedeki bildirim şartları süresinde yerine getirilmelidir. Talep edilen sonuç, gecikmenin belgelenmiş etkisiyle orantılı kurulmalı; gelir kaybı hesabında önlenebilir zarar ve alternatifler de değerlendirilmelidir.
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu — m.112, 117 vd., 136, 138
Elektrik Piyasası Bağlantı ve Sistem Kullanım Yönetmeliği — gecikme ve sorumluluk hükümleri
50. TEİAŞ ve dağıtım şirketi yazışmaları nasıl saklanmalı ve işlem dosyasına alınmalıdır?
Şebeke yazışmaları, bağlantı hakkının kapsamını ve tarafların yükümlülüklerini gösteren işlem kayıtlarıdır. Lisans ve bağlantı mevzuatındaki bildirim yükümlülükleri yanında, uyuşmazlık halinde Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.199’daki belge kavramı ve m.205’teki elektronik belge çerçevesi önem taşır. Yazışmanın içeriği kadar gönderen, alıcı, tarih ve teslim kaydı da korunmalıdır.
Teknik ekler ve revizyonlar ana yazıyla birlikte saklanmalıdır. Yalnız son PDF’nin bulunması, önceki görüşün hangi değişiklik üzerine güncellendiğini göstermeyebilir. Toplantı notları ve e-postalar resmi karar veya onaydan farklı nitelikte olduğundan kayıt türü açık tutulmalıdır.
Proje dosyasında her yazı ilgili izin, sözleşme veya kilometre taşına bağlanmalıdır. Elektronik imza doğrulama bilgileri ve resmi teslim kanıtları korunmalı; erişim yetkileri ile sürüm yönetimi düzenlenmelidir. Bu yöntem hem yatırım incelemesini hem gecikme veya kapsam uyuşmazlığında delil kurulmasını kolaylaştırır.
6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu — m.199, 205
Elektrik Piyasası Lisans Yönetmeliği — bildirim yükümlülükleri
Elektrik Piyasası Bağlantı ve Sistem Kullanım Yönetmeliği — bağlantı yazışmaları
6. Arazi ve taşınmaz hakları
51. Proje sahası satın alma, kira, irtifak, tahsis veya kamulaştırma yoluyla mı kullanılacaktır?
Arazi hakkı, tesisin süresi, yatırımın niteliği ve taşınmazın hukuki statüsüne göre seçilmelidir. Özel mülkiyette satın alma, kira veya uygun bir irtifak; kamu taşınmazında ilgili tahsis veya izin yolu gündeme gelebilir. Türk Medeni Kanunu taşınmaz mülkiyeti ve sınırlı ayni hakların, Türk Borçlar Kanunu kira ilişkisinin temelini oluşturur. Enerji projelerinde kamulaştırma yolu ise 6446 sayılı Kanun m.19 ve 2942 sayılı Kanun kapsamında ayrıca değerlendirilir.
Seçim yalnız başlangıç bedeliyle yapılmamalıdır. Hakkın üçüncü kişilere karşı etkisi, devir imkanı, süresi, finansör teminatına uygunluğu ve tesisin söküm dönemini kapsaması önem taşır. Araziye giriş ile kalıcı tesis kurma yetkisinin belge kapsamı da açık olmalıdır.
İnceleme sonunda proje için gereken kullanım tanımlanarak buna uygun hak tesis edilmelidir. Ana saha, erişim yolu ve bağlantı güzergahı ayrı parsellerdeyse her biri kapsanmalıdır. Sözleşme veya tescil işlemi, işletme ve finansman takvimini taşıyacak kapsamda tamamlanmalıdır.
4721 sayılı Türk Medeni Kanunu — taşınmaz mülkiyeti ve irtifak
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu — kira
6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu — m.19
2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu — kamulaştırma usulü
52. Tapu kaydı ve takyidatlar dışında hangi fiili ve idari kullanım sınırlamaları araştırılmalıdır?
Tapu incelemesi, arazinin enerji yatırımı için kullanılabilirliğinin yalnız bir katmanıdır. Türk Medeni Kanunu çerçevesindeki mülkiyet ve hak kayıtları yanında 3194 sayılı Kanuna göre plan ve yapılaşma koşulları, çevre mevzuatı ve arazinin özel koruma statüsü araştırılmalıdır. Fiili kullanım ve erişim de sözleşmenin uygulanabilirliğini etkiler.
Sahada kiracı, işgalci, yol kullanımı veya farklı sınır iddiası bulunabilir. Plan kararları ile tapu niteliği aynı bilgiyi vermez; koordinatların kadastro ve onaylı planla karşılaştırılması gerekir. Orman, mera, tarım veya sit niteliğine ilişkin idari kayıtlar ayrıca incelenmeli; devam eden davalar ve geçici koruma kararları araştırılmalıdır.
Satın alma öncesinde tapu, idari dosya ve yerinde inceleme sonuçları tek parsel tablosunda birleştirilmelidir. Eksiklik varsa teslim, izin veya uyuşmazlık çözümü uygun kapanış koşuluna bağlanmalıdır. Bu yöntem, mülkiyetin alınmasıyla fiilen kullanılabilir bir proje sahasının elde edilmesi arasındaki süre ve maliyet riskini görünür kılar.
4721 sayılı Türk Medeni Kanunu — taşınmaz hakları
3194 sayılı İmar Kanunu — m.8, 21
Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliği — saha ve çevresel değerlendirme
53. Özel mülkiyet, Hazine arazisi, orman, mera, tarım arazisi, kıyı veya sit alanı olması süreci nasıl değiştirir?
Arazi sınıfı, başvurulacak makamı ve kurulabilecek kullanım hakkını belirler. Ormanlarda 6831 sayılı Orman Kanununun izin rejimi; meralarda 4342 sayılı Mera Kanununun tahsis amacı değişikliği hükümleri; tarım arazilerinde 5403 sayılı Kanunun tarım dışı kullanım düzeni incelenir. Kıyı ve korunan alanlarda ise 3621 ve 2863 sayılı kanunların ilgili koruma koşulları uygulanır. Yenilenebilir enerji projelerinde 5346 sayılı Kanun m.8’in özel hükümleri ayrıca değerlendirilir.
Bir proje sahası birden fazla statüyü içerebilir. Bu durumda izin yolu parsel bazında belirlenmeli; kamu taşınmazındaki kullanım belgesinin kapsamı, süresi ve sona erme koşulları incelenmelidir. Koruma statüsü, projenin tasarımını veya güzergahını değiştirebilir. İzin alınabilirliği teknik fizibilitenin başında değerlendirilmelidir.
Yatırımcı saha seçiminde yalnız yüzölçümü ve bağlantı mesafesine bakmamalıdır. Her parsel için statü belgesi, yetkili kurum, gereken izin ve mali yükümlülük belirlenirse alternatif sahalar hukuki maliyetleriyle karşılaştırılabilir. Nihai arazi taahhüdü bu incelemenin sonucunu yansıtmalıdır.
5346 sayılı Yenilenebilir Enerji Kanunu — m.8
ETKB mevzuat dizini — 6831; 4342; 5403; 3621; 2863 ilgili arazi izin rejimleri
54. Arazi hakkının süresi lisans ve finansman süresini karşılıyor mu?
Arazi hakkının süresi, geliştirme, inşaat, işletme ve tesisin kaldırılması aşamalarını birlikte karşılamalıdır. Kira bakımından Türk Borçlar Kanununun ilgili hükümleri, irtifakta Türk Medeni Kanunu ve kamu arazisinde özel izin koşulları uygulanır. Enerji lisansının süresi ise 6446 sayılı Kanun ve lisans kararından belirlenir. Bu sürelerin birbirine uygunluğu işlem özelinde incelenmelidir.
Finansman vadesi, yatırımın geri dönüş süresi ve izin yenileme ihtimali aynı şey değildir. Yenileme hakkının kullanımı bir koşula veya karşı tarafın kararına bağlıysa bu husus mali modelde ayrıca gösterilmelidir. Tesisin sökümü ve arazinin teslimi için gereken dönem de kullanım belgesinde karşılanmalıdır.
Arazi, lisans ve finansman süreleri tek çizelgede karşılaştırılmalıdır. Süre açığı varsa sözleşmesel uzatma seçeneği, yeni hak tesisi veya farklı finansman vadesi değerlendirilir. Kapanışta aranacak asgari kullanım süresi somutlaştırılarak arazi hakkının sona ermesinden doğacak işletme riski azaltılmalıdır.
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu — kira süresi ve sona erme
4721 sayılı Türk Medeni Kanunu — irtifak süresi
6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu — lisans süresi
55. Kira veya irtifak sözleşmesi proje devrine ve finansör haklarına izin veriyor mu?
Arazi sözleşmesindeki devir ve finansman hükümleri, projenin gelecekteki işlemlerini taşıyacak açıklıkta olmalıdır. Türk Borçlar Kanunu m.205 sözleşmenin devrini; kira ilişkisinde ilgili özel hükümler; ayni haklarda Türk Medeni Kanunu ve tesis belgesi uygulanır. Enerji lisansına ilişkin izinler ise ayrı düzenleyici koşullardır.
Pay devri ile arazi sözleşmesinin devri farklı işlemler olsa da sözleşme kontrol değişikliğine sonuç bağlayabilir. Finansörün temerrüt halinde müdahalesi, bildirim ve giderim süresi, işletmeci değişimi veya devir yoluyla kurgulanabilir. Her mekanizmada arazi sahibinin onayı ve gerekli idari izinler ayrı belirlenmelidir.
Finansman öncesinde arazi sözleşmesi ve varsa doğrudan anlaşma birlikte incelenmelidir. Malikin fesih hakkından önce finansöre bildirim ve uygun giderim imkanı verilmesi sözleşmesel koruma olarak düşünülebilir. Bu koruma, lisans ve arazi izin koşullarıyla uyumlu yazıldığında teminatın uygulanabilirliğini güçlendirir.
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu — m.205; kira devri
4721 sayılı Türk Medeni Kanunu — irtifak devri
Elektrik Piyasası Lisans Yönetmeliği — devir koşulları
56. Enerji nakil hattı, yol, kablo ve su erişimi için hangi güzergah hakları gerekir?
Saha dışı altyapı için gereken kullanım hakkı, her güzergah parseli ve tesis türü bakımından ayrıca kurulmalıdır. Türk Medeni Kanununun geçit ve mecra hükümleri, uygun irtifak veya sözleşmesel haklar; kamu taşınmazlarında ilgili izinler; koşulları varsa 6446 sayılı Kanun m.19 ve Kamulaştırma Kanunu uygulanabilir. İzin ve hakkın kapsamı teknik güzergahla örtüşmelidir.
Bağlantı hattı, yol veya boru hattı için yalnız inşaat dönemindeki giriş yetkisi yeterli olmayabilir. İşletme, bakım, onarım ve gerektiğinde yenileme erişimi de düzenlenmelidir. Güzergahın üçüncü kişiye ait tesislerden geçmesi halinde teknik geçiş ve koordinasyon protokolleri gerekebilir.
Hukuki inceleme, ana saha dosyasından ayrı bir güzergah tablosu oluşturmalıdır. Eksik bir parsel bütün bağlantıyı geciktirebildiğinden alternatif hat ve erişim yolları erken değerlendirilmelidir. Sözleşme ve tescil belgeleri onaylı güzergah çizimine bağlanarak kapsam uyuşmazlığı azaltılmalıdır.
4721 sayılı Türk Medeni Kanunu — geçit ve mecra hakları
6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu — m.19
2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu — taşınmaz temini
57. Kamulaştırma veya acele kamulaştırma süreci hangi aşamada başlatılabilir?
Enerji yatırımı için kamulaştırma yolu, projenin ve talep sahibinin ilgili kanuni koşulları sağlamasına bağlıdır. 6446 sayılı Kanun m.19, gerekli taşınmazların teminine ilişkin özel çerçeveyi; 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu ise usulü düzenler. Talep, taşınmazın projedeki gerekliliği ve doğru hak sahipliği bilgileriyle hazırlanmalıdır.
Acele kamulaştırma, 2942 sayılı Kanun m.27’deki koşullara bağlı özel bir usuldür. Somut karar ve kapsam incelenmeden olağan yatırım takvimine otomatik hızlandırma aracı olarak konulmamalıdır. Acele el koyma aşaması ile nihai bedel ve tescil işlemleri farklı hukuki sonuçlar doğurur. Yenilenebilir projelerde özel hükümler varsa ilgili proje statüsüyle birlikte değerlendirilir.
Yatırımcı gönüllü edinim ve kamulaştırma imkanlarını arazi ihtiyaç haritası üzerinden karşılaştırmalıdır. Maliyet, uyuşmazlık ve teslim süresi ayrı gösterilmeli; yükleniciye saha teslimi taahhüdü mevcut hukuki aşamaya dayanmalıdır. Dosyada kamu yararı, kapsam ve bedel işlemlerinin kanıtları saklanmalıdır.
6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu — m.19
2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu — m.27
5346 sayılı Yenilenebilir Enerji Kanunu — m.8
58. Kamulaştırma kararı özel mülkiyet ve zilyetlik sorunlarını kendiliğinden çözer mi?
Kamulaştırma kararının alınması, taşınmazın temini sürecindeki bir aşamadır. 2942 sayılı Kanun m.10 bedel tespiti ve tescil yolunu, m.27 acele kamulaştırma usulünü düzenler. Kamu yararı kararı, bedel, tescil ve fiili teslimin hukuki etkileri ayrı incelenmelidir. Enerji projesinde 6446 sayılı Kanun m.19’daki özel çerçeve de dikkate alınır.
Malik veya mirasçı tespitindeki eksiklikler, kadastro uyuşmazlığı ve fiili kullanım iddiaları süreci etkileyebilir. Hakkın kime ait olduğu, hangi payların işlemi kapsadığı ve taşınmazın fiilen kullanılabilir hale geldiği dosya üzerinden belirlenir. Bedelin yatırılması veya bir ara kararın verilmesi bütün aşamaların tamamlandığı şeklinde yorumlanmamalıdır.
Proje takviminde hukuki edinim ile sahaya erişim ayrı kilometre taşları olmalıdır. Yükleniciye teslim edilecek alanın sınırları ve teslim kanıtı açıklaştırılmalıdır. Dava ve tapu dosyasındaki güncellemeler izlenerek araziye dayalı kapanış veya finansman koşulları gerçek duruma göre kapatılmalıdır.
2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu — m.10, 27
6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu — m.19
59. Arazi sahibinin sözleşmeye aykırılığı halinde proje nasıl korunacaktır?
Arazi sahibinin ihlaline karşı koruma, kurulan hakkın niteliği ile sözleşmesel ve usuli araçların birlikte tasarlanmasına bağlıdır. Türk Medeni Kanunundaki ayni hak ve şerh imkanları, hakkın üçüncü kişilere karşı etkisi bakımından önem taşır. Türk Borçlar Kanunu m.112 borca aykırılık, m.179 ve devamı cezai şart; Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.389 ve devamı geçici hukuki koruma için çerçeve sağlar.
Tazminatın sonradan tahsili, kesintisiz saha erişimi ihtiyacını her durumda karşılamayabilir. Bu nedenle kullanım sınırı, giriş hakkı, bakım erişimi ve malikin müdahale etmeme yükümlülüğü açık yazılmalıdır. Uygun olduğu ölçüde tescil veya şerh, üçüncü kişiye devir riskini azaltan araç olarak değerlendirilir.
İhlal halinde teslim tutanakları, yazışmalar ve fiili engelin delilleri korunmalıdır. Talep, devam eden faaliyetin korunması ile parasal zararın giderilmesini ayırmalıdır. İhtiyati tedbir gibi bir korumanın koşulları somut olayda incelenir; sözleşmede belirlenen bedel veya yaptırımın uygulanabilirliği ayrıca değerlendirilir.
4721 sayılı Türk Medeni Kanunu — ayni hak ve şerh
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu — m.112, 179 vd.
6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu — m.389 vd.
60. Kadastro, miras, satış vaadi veya üçüncü kişinin zilyetlik iddiası yatırım takvimini nasıl etkiler?
Araziye ilişkin dava veya hak iddiası, tasarruf yetkisi, tescil, teslim ve finansman koşullarını etkileyebilir. Türk Medeni Kanununun mülkiyet ve miras hükümleri, 3402 sayılı Kadastro Kanunu ve taşınmaz satış vaadine ilişkin şekil kuralları somut iddianın niteliğine göre uygulanır. Her uyuşmazlık kendi belgesi ve talep sonucu üzerinden incelenmelidir.
Tapu kaydıyla fiili kullanımın farklı olması, bir miras ortaklığı veya satış vaadi iddiası, işlemde kimlerin katılımının gerektiğini değiştirebilir. Dava dosyasındaki tedbir ve talepler, yalnız davanın adından anlaşılamaz. İstenen hukuki sonuç, etkilenen parsel ve pay ile mevcut yargılama aşaması tespit edilmelidir.
Yatırımcı, uyuşmazlıklı alanı projenin kritik yoluna etkisiyle değerlendirmelidir. Alternatif güzergah, koşullu edinim veya ilgili kısmın kapanış dışında tutulması seçenekleri incelenebilir. İnşaat başlangıcını sonucu belirsiz bir davaya bağlayan taahhüt verilmeden önce araziye erişimin hangi belgeyle sağlanacağı açıklığa kavuşturulmalıdır.
4721 sayılı Türk Medeni Kanunu — mülkiyet ve miras
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu — taşınmaz satışının şekli
6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu — dava ve geçici koruma
ETKB mevzuat dizini — 3402 sayılı Kadastro Kanunu
61. Proje sahasının rehabilitasyonu ve tesisin sökülmesi kimin sorumluluğundadır?
Enerji tesisinin faaliyetinin sona ermesi, sahaya ilişkin yükümlülüklerin de sona erdiği anlamına gelmez. 2872 sayılı Çevre Kanununun m.8 ve m.28 hükümleri, kirliliğin önlenmesi ve giderilmesi ile çevresel zararın sorumluluğunu faaliyet sonrasına da taşıyabilir. ÇED kararına esas taahhütler, arazi tahsisinin koşulları, orman veya mera izni ve tesisin özel mevzuatı; söküm, atıkların yönetimi ve alanın eski haline getirilmesi bakımından ayrı yükümlülükler doğurabilir. Bu nedenle bütün enerji tesisleri için tek bir rehabilitasyon borçlusu veya tek bir kapanış usulü bulunduğu söylenemez.
İşletmeci, arazi maliki ve yüklenici arasındaki sözleşme, masrafın taraflar arasında nasıl paylaşılacağını düzenleyebilir; ancak kamu makamının kanunen sorumlu tuttuğu kişinin yerine kendiliğinden başka bir borçlu geçirmez. Özellikle arazi kira süresinin sona ermesi, lisansın sona ermesi ve ekipmanın ekonomik ömrünün dolması farklı tarihlere rastlayabilir. Finansal modelde söküm maliyeti kadar, geri dönüşüm gelirinin kime ait olduğu, tehlikeli atıkların yönetimi ve verilen teminatların çözülme koşulları da belirlenmelidir.
Bir proje devrinde kapanış sorumluluğu yalnız geleceğe ilişkin bir gider olarak görülmemelidir. Devralma öncesindeki kirlilik, izin ihlalleri ve eksik rehabilitasyon için mevcut saha durumu belgelenmeli; satıcının açıklamaları, tazmin yükümlülüğü ve gerektiğinde teminat mekanizması bu başlangıç durumuna bağlanmalıdır.
2872 sayılı Çevre Kanunu — m.8 ve m.28
Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliği — Projeye özgü taahhütler ve izleme hükümleri
7. İmar, inşaat ve teknik onaylar
62. Enerji tesisi için hangi plan, imar, yapı ve işyeri izinleri gerekir?
Bir enerji projesinin izin yapısı, üretim teknolojisi kadar sahanın planlama ve mülkiyet statüsüne göre belirlenir. 6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu kapsamındaki önlisans veya lisans, 3194 sayılı İmar Kanununa göre gerekli plan, yapı ruhsatı ve yapı kullanma izninin yerine geçmez. İmar Kanununun m.21 ve m.30 hükümleri genel yapı ruhsatı ve yapı kullanma çerçevesini oluştururken, özel kanunlara veya tesisin niteliğine bağlı istisnalar ayrıca incelenmelidir. ÇED süreci ve işyeri açma ve çalışma ruhsatı da farklı amaçlara hizmet eder.
İzinlerin tek bir belediyeden alınacağı varsayımı özellikle enerji yatırımlarında yanıltıcıdır. Büyükşehir ve ilçe belediyeleri, bakanlıklar, organize sanayi bölgesi yönetimleri veya diğer yetkili idarelerin görevleri; sahanın bulunduğu yer ve özel statüye göre değişebilir. İşyeri ruhsatlandırmasında tesisin sınıfı ve yetkili idare, ilgili yönetmeliğe göre ayrıca belirlenir. Bağlantı hattı, trafo, yol ve yardımcı yapılar da ana santralden ayrı arazi veya izin ihtiyacı doğurabilir.
İzin incelemesi, yalnız mevcut belgelerin sayılması şeklinde yürütülmemelidir. Her belgenin kapsadığı koordinatlar, tesis gücü, yapı ve faaliyet ile onaylı proje karşılaştırılmalı; eksik izinlerin hangi yatırım aşamasını engellediği ortaya konulmalıdır. Böylece finansman ve yapım sözleşmelerindeki ön koşullar, projeye gerçekten uygulanacak idari gerekliliklere bağlanabilir.
İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına İlişkin Yönetmelik m.6, diğer kamu kurumlarından özel mevzuat uyarınca alınan izinlerin işyeri ruhsatı yükümlülüğünü kendiliğinden kaldırmadığını ayrıca belirtir. Bu nedenle enerji piyasası lisansı ile işyeri ruhsatı aynı belge gibi ele alınmamalıdır. Bununla birlikte her tesisin kapsamı ve varsa özel istisnası ayrıca belirlenmeden, bütün yatırım bileşenlerinin aynı sınıfta ruhsatlandırılacağı sonucu da çıkarılamaz.
6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu — m.6
3194 sayılı İmar Kanunu — m.21 ve m.30
İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına İlişkin Yönetmelik — m.6/1
63. İmar planının enerji projesine uygunluğu nasıl doğrulanır?
Bir parselin enerji yatırımı için elverişli olması, yalnız tapuda uygun bir kullanım tanımı bulunmasına veya yakınında başka bir tesisin işletilmesine bakılarak belirlenemez. 3194 sayılı İmar Kanununun m.8 ve m.20 hükümleri çerçevesinde, yürürlükteki plan kararları ile yapılacak yapının bu kararlara uygunluğu birlikte değerlendirilmelidir. Üst ölçekli plan, uygulama imar planı, plan notları ve varsa koruma veya özel alan kararları; tesisin yerleşimini ve yardımcı yapılarını farklı biçimlerde sınırlandırabilir.
İnceleme, plan örneğinin elde edilmesiyle tamamlanmaz. Planın onay ve ilan süreci, değişiklikleri, askı itirazları ve bilinen yargısal uyuşmazlıkları da araştırılmalıdır. Planın enerji kullanımına izin vermesi; orman, tarım, mera, kıyı veya kültür varlığı mevzuatındaki izinlerin kendiliğinden sağlandığı anlamına gelmez. Aynı şekilde, plan değişikliği ihtimali gerçekleşmiş bir kullanım hakkı gibi değerlenmemelidir.
Yatırım bakımından belirleyici sonuç, onaylı yerleşimin plan kararlarıyla örtüşüp örtüşmediğidir. Santral adalarının yanında ulaşım, bağlantı hattı, güvenlik mesafeleri ve diğer yardımcı ihtiyaçlar da bu karşılaştırmaya dahil edilmelidir. Plan değişikliği gerekiyorsa satın alma bedeli, kapanış tarihi ve fesih hakkı; değişikliğin kabul edileceği varsayımına değil, gerçekleşme koşullarına bağlanmalıdır.
3194 sayılı İmar Kanunu — m.8 ve m.20
64. Ön proje, kati proje ve uygulama projesi hangi kurumlarca onaylanır?
Enerji projelerinde kullanılan “ön proje”, “kati proje” ve “uygulama projesi” ifadeleri, her teknoloji ve her izin süreci bakımından aynı idari sonucu doğurmaz. Elektrik tesisinin teknik projesi, yapı projesi ve bağlantı altyapısının projesi farklı düzenlemelere tabi olabilir. 3194 sayılı İmar Kanunu m.22 yapı ruhsatına ilişkin proje ve belgelerin genel çerçevesini oluştururken, elektrik tesisinin proje onayı için Elektrik Tesisleri Proje Yönetmeliği ile yetkilendirme düzeni ayrıca uygulanır. İlgili kurumun yetkisi, sadece projeyi hazırlayan mühendislik firmasının beyanına dayanılarak kabul edilmemelidir.
Santralin türüne göre Bakanlık veya yetkilendirilmiş kuruluş, şebeke işletmecisi ve yapı ruhsatını veren idare farklı dosyaları inceler. Hidroelektrik projelerde su yapıları, başka teknolojilerde bağlantı ve yardımcı tesisler ilave teknik onay gerektirebilir. Bir kurumun verdiği onayın başka kurumun görev alanındaki bütün hususları kapsadığı varsayılamaz; onay kapsamı, ekleri ve varsa koşulları okunmalıdır.
Yapım sözleşmesinde her proje aşamasının hazırlanması, sunulması ve onayının izlenmesi için sorumluluk açıkça dağıtılmalıdır. İdari onayın alınması, yüklenicinin tasarım hatasından doğan sözleşmesel sorumluluğunu kendiliğinden ortadan kaldırmaz. Güncel onaylı sürüm ile sahada uygulanan çizimlerin eşleştirilmesi, hem kabul süreci hem de ilerideki ayıp ve gecikme uyuşmazlıkları için önemlidir.
Yetki incelemesinin somut başlangıç noktası, Bakanlığın 23 Haziran 2025 tarihli ve E-11379310-200-328309 sayılı yazısına ekli tablodur. Bu düzenleme, 18 Haziran 2025–31 Aralık 2028 dönemi için proje onayı, tesis kabulü ve tutanak onayını tesis türleri itibarıyla dağıtır. Dolayısıyla görevli kuruluş belirlenirken yalnız kurum adına değil, tabloda ilgili teknoloji ve işlem için gösterilen yetki sütununa bakılmalıdır; proje başvurusundan önce daha sonra yayımlanmış bir revizyon bulunup bulunmadığı da kontrol edilmelidir.
3194 sayılı İmar Kanunu — m.22
ETKB mevzuat dizini — Elektrik Tesisleri Proje Yönetmeliği; güncel yetkilendirme ve proje onay düzeni
ETKB Elektrik Tesisleri Proje Onay ve Kabul Yetkilendirmeleri, 23.06.2025 — Üst yazı ve ek yetkilendirme tablosu
65. Yapı ruhsatı ile enerji piyasası izinleri hangi sırayla alınmalıdır?
İzinlerin sırası, bütün projeler için değişmez bir çizelge olarak kurulamaz; fakat bir izin alınmadan sonraki işlemin yapılamayacağını belirleyen bağlayıcı ilişkiler vardır. 6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu m.6 kapsamında önlisans, üretim lisansı öncesinde gerekli izinlerin tamamlanmasına yönelik aşamadır. Buna karşılık 3194 sayılı İmar Kanunu m.21 uyarınca ruhsata tabi yapıya ruhsat alınmadan başlanamaz. Önlisansın veya üretim lisansının varlığı, yapı ruhsatı eksikliğini gidermez.
Çevresel değerlendirme, arazi kullanım hakkı, planlama ve teknik proje onayı birbirini etkiler. ÇED kararının yatırımın sonraki izin aşamalarındaki etkisi, ilgili mevzuat ve projenin tabi olduğu prosedür üzerinden belirlenmelidir. Bazı hazırlık işleri paralel yürütülebilir; ancak idareye başvuru yapılmış olması, izin verilmiş olmasıyla aynı hukuki durumu oluşturmaz. Özellikle ruhsatlandırmayı etkileyen saha veya kapasite değişiklikleri takvimin yeniden kurulmasını gerektirebilir.
Sözleşmesel takvim bu idari bağımlılıkları izlemelidir. Yükleniciye işe başlama talimatı, finansmanın kullandırılması ve ekipman siparişlerinin geri dönülmez hale gelmesi aynı tarihe bağlanmadan önce, hangi izinlerin tamamlandığı açıkça tanımlanmalıdır. İzin gecikmesinin hangi tarafa ait olduğu ve bunun süre uzatımı veya bedel üzerindeki etkisi, “tüm izinler alınacaktır” şeklindeki genel bir hükme bırakılmamalıdır.
6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu — m.6
3194 sayılı İmar Kanunu — m.21
Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliği — İzin süreçleriyle ilişki
66. Proje revizyonu yeni izin veya lisans değişikliği gerektirir mi?
Bir teknik revizyonun idari sonuçları, değişikliğin büyüklüğünden çok hangi onaylı unsuru etkilediğine bağlıdır. Kurulu güç, kaynak türü, koordinatlar, ünite düzeni veya bağlantı noktası üzerindeki değişiklikler; lisans, teknik proje, bağlantı ve çevresel değerlendirme dosyalarında farklı işlemler gerektirebilir. 6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu ve Elektrik Piyasası Lisans Yönetmeliği kapsamındaki tadil süreci, yapı ve çevre mevzuatındaki değişiklik süreçlerinden ayrı değerlendirilir. Bir tadilin kabul edilmesi diğerlerinin de kabul edildiği anlamına gelmez.
3194 sayılı İmar Kanunu m.21 kapsamındaki ruhsat rejimi bakımından, onaylı projeden sapmanın yeni veya tadil edilmiş ruhsat gerektirip gerektirmediği araştırılmalıdır. Aynı revizyon ÇED kararına esas kapasiteyi veya çevresel etkileri değiştiriyorsa, çevresel değerlendirme yönünden de incelenir. “Teknik iyileştirme” veya “eşdeğer ekipman” şeklindeki sözleşmesel tanımlar, kamu hukuku bakımından izin gerekliliğini tek başına ortadan kaldırmaz.
Bu nedenle değişiklik emri verilmeden önce etkilenen bütün izinler belirlenmelidir. Yüklenicinin önerdiği revizyonun fiyat avantajı, yeniden onay süresi ve kapasite kaybı riskiyle birlikte değerlendirilmelidir. İşverenin teknik değişikliği kabul etmesi ile ilgili idarenin izin vermesi sözleşmede ayrı aşamalar olarak düzenlenirse, sahada onaysız uygulama ve sonradan kabul edilememe riski azaltılır.
6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu — Lisans rejimi
Elektrik Piyasası Lisans Yönetmeliği — Lisans tadili hükümleri
3194 sayılı İmar Kanunu — m.21
Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliği — Proje değişikliklerinin değerlendirilmesi
67. Teknik kabul yapılmadan enerji üretimi veya ticari işletme başlayabilir mi?
Teknik kabul yapılmadan ticari işletmeye geçilmesi, tesisin fiziksel olarak üretim yapabilecek durumda olmasıyla meşru hale gelmez. Elektrik Üretim ve Elektrik Depolama Tesisleri Kabul Yönetmeliği m.16/1, kabul edilmemiş veya kabul sonrasında onaylı projesine aykırı değiştirilmiş tesislerin işletilmesini yasaklar. Bu kural, yatırımcının üretim lisansı bulunmasıyla ortadan kalkmaz. Yönetmeliğin m.8/1-2 hükümleri de proje onayı, yapımın tamamlanması, saha testleri ve gerekli izin süreçlerini kabul başvurusunun birbirini tamamlayan unsurları olarak düzenler.
Bununla birlikte kabul öncesindeki test enerjilendirmesi, ticari işletmeyle karıştırılmamalıdır. Yönetmelik m.7/1 uyarınca proje onayı olmayan tesise gerilim uygulanamaz. Buna karşılık m.7/2, projesi onaylı tesis için lisans veya tesis sahibinin yazılı talebi üzerine ve can, mal ve saha emniyetinin sağlanması koşuluyla, senkronizasyon öncesi ve sonrası testler boyunca ilgili şebeke kuruluşunca geçici gerilim uygulanmasına imkan tanır. Bu sınırlı işlem, kabul şartlarını bertaraf eden genel bir işletme izni değildir.
Finansman ve yapım sözleşmelerindeki ticari işletme tarihi bu ayrım üzerine kurulmalıdır. Test sırasında elektrik verilmesi, sözleşmedeki performans garantilerinin kabul edildiğini veya gecikme sorumluluğunun sona erdiğini kendiliğinden göstermez. Hukuken işletilebilirlik, idari kabul ve sözleşmesel performans testleri ayrı şartlar olarak tanımlanmalıdır. Gelir başlangıcı ve son ödemeler bakımından kabul edilen ünitenin kapsamı ile devam eden eksik işlerin etkisi ayrıca belirlenmelidir.
Elektrik Üretim ve Elektrik Depolama Tesisleri Kabul Yönetmeliği — m.7/1-2, m.8/1-2, m.16/1; 13.05.2025 değişikliklerini içeren resmi TEMSAN metni
68. Geçici kabul, kısmi kabul ve kesin kabulün sözleşmesel sonuçları nelerdir?
Kabul terimlerinin hukuki sonucu, terimin adından değil uygulanacak mevzuat ve sözleşmedeki tanımından çıkarılır. Enerji tesisinin idari kabulü ile işverenin yükleniciden eseri kabul etmesi farklı ilişkilere aittir. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanununun m.474-477 hükümleri, eserin gözden geçirilmesi, ayıptan doğan haklar ve kabulün sonuçları bakımından temel çerçeveyi oluşturur. Bunun yanında taraflar geçici kabul, kısmi teslim ve kesin kabul için özel test ve belge koşulları belirleyebilir.
Geçici kabulün ödeme, hasar riski, gecikme tazminatı ve garanti süresi üzerindeki etkisi sözleşmede açıkça düzenlenmelidir. Kısmi kabul, sadece kabul edilen bölüm bakımından sonuç doğuracak şekilde tasarlanabilir; ancak ortak sistemlerin tamamlanmamış olması bu bölümün bağımsız işletilebilirliğini etkileyebilir. Kesin kabul de gizli ayıplar veya sözleşmede saklı tutulan talepler bakımından bütün sorumlulukların otomatik olarak sona erdiği varsayımına dayandırılmamalıdır.
İdari kabul tutanağı, yüklenicinin taahhüt ettiği verim, kullanılabilirlik veya üretim performansının bütünüyle sağlandığını tek başına kanıtlamaz. Eksik işler, çekinceler, test sonuçları ve giderim süreleri kabul belgelerine işlenmelidir. Böylece tesisin gelir üretmesi için gerekli idari aşama tamamlanırken, işverenin eksik veya ayıplı ifaya ilişkin hakları korunabilir.
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu — m.474-477
Elektrik Üretim ve Elektrik Depolama Tesisleri Kabul Yönetmeliği — İdari kabulün kapsamı
69. İzin alınmadan başlayan inşaat hangi idari ve sözleşmesel riskleri doğurur?
İzin alınmadan başlayan enerji inşaatı, eksik belgenin sonradan tamamlanabileceği varsayımıyla değerlendirilmemelidir. 3194 sayılı İmar Kanunu m.32 ruhsatsız veya ruhsat ve eklerine aykırı yapı bakımından durdurma ve devamındaki idari işlemleri; m.42 ise idari yaptırımları düzenler. Çevresel değerlendirme ve diğer saha izinlerinin bulunmaması da kendi mevzuatı uyarınca ayrı sonuçlar doğurabilir. Bir yaptırımın uygulanması, diğer izin ihlalini ortadan kaldırmaz.
Sözleşmesel düzeyde sonuç, izni alma ve işe başlama kararının hangi tarafa ait olduğuna bağlıdır. İşverenin erken başlama talimatı, yüklenicinin her türlü mevzuata aykırı imalattan sorumsuz olduğu anlamına gelmez. Yüklenicinin teknik ve mesleki yükümlülükleri ile işverenin izin sağlama borcu birlikte değerlendirilmelidir. İşin durması, finansman koşullarının ihlali, ekipman bekleme maliyeti ve yeniden yapım ihtiyacı zarar hesabını büyütebilir.
Özellikle proje devrinde mevcut yapının izinlere uygunluğu kapanıştan önce araştırılmalıdır. Satıcının “izinler tamamlanacaktır” beyanı, idarenin izin vermesini garanti etmez. Eksikliğin giderilebilirliği, süre ve maliyeti belirlendikten sonra kapanış ön koşulu, bedel alıkoyma veya özel tazmin mekanizması kurulabilir; giderilemeyen aykırılık ise işlemin ekonomik temelini yeniden değerlendirmeyi gerektirebilir.
3194 sayılı İmar Kanunu — m.32 ve m.42
2872 sayılı Çevre Kanunu — İzin ihlalleri ve yaptırım çerçevesi
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu — Eser sözleşmesinde tarafların yükümlülükleri
70. Yüklenicinin teknik dosyası ile idari izin dosyası nasıl eşleştirilmelidir?
Enerji yatırımının teknik dosyası ile idari izin dosyası aynı tesisi tarif etmelidir. Ruhsat ve lisanslarda belirtilen saha, kapasite ve tesis türü; onaylı projeler, ekipman listeleri ve sahada gerçekleşen imalatla karşılaştırılmalıdır. 3194 sayılı İmar Kanunu m.21-22 kapsamındaki yapı ve proje düzeni ile elektrik tesislerinin proje onay ve kabul mevzuatı bu eşleştirmenin farklı yönlerini oluşturur. Dosyaların ayrı ekiplerce tutulması, aralarındaki uyumsuzluğun hukuki sonuçlarını ortadan kaldırmaz.
Özellikle değişikliklerin izlenmesi önem taşır. Bir ekipmanın değiştirilmesi veya bir ünitenin yerinin kaydırılması, yalnız yüklenicinin revizyon çiziminde kalmış olabilir. Her değişikliğin idari onay gerektirip gerektirmediği belirlenmeli; gerekli onay alındığında tarih ve sürüm bilgisi teknik dosyaya işlenmelidir. İş bitiminde hazırlanan gerçekleşen imalat çizimleri, önceki onayların yerine geçen belge olarak değil, sahadaki son durumun kaydı olarak değerlendirilmelidir.
Sözleşmede teslim edilecek teknik dosyanın kapsamı ve kabul edilebilirliği tanımlanmalıdır. Proje onayları, test kayıtları, ekipman belgeleri, işletme ve bakım talimatları ile garanti belgeleri arasındaki eksiklikler; kabulü, sigorta incelemesini ve daha sonraki satış veya finansmanı etkileyebilir. Son ödemenin yalnız fiziksel tamamlanmaya değil, kullanılabilir ve izinlerle tutarlı bir dosyanın teslimine bağlanması bu riski azaltır.
3194 sayılı İmar Kanunu — m.21-22
ETKB mevzuat dizini — Elektrik Tesisleri Proje Yönetmeliği
Elektrik Üretim ve Elektrik Depolama Tesisleri Kabul Yönetmeliği — Onaylı proje ve kabul dosyası ilişkisi
8. Çevre, iş sağlığı ve sosyal etkiler
71. Proje ÇED Yönetmeliği Ek-1 veya Ek-2 kapsamında mıdır?
Bir enerji projesinin çevresel değerlendirme yolu, tesisin kaynağı, kapasitesi ve bütünleşik ünitelerinin birlikte incelenmesiyle belirlenir. 2872 sayılı Çevre Kanunu m.10, önemli çevresel etkiler doğurabilecek projeler için çevresel etki değerlendirmesi yükümlülüğünün kanuni temelidir. Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliği m.6 ile Ek-1 ve Ek-2 ise dosyanın tam ÇED sürecinde mi, seçme-eleme incelemesinde mi ilerleyeceğini belirleyen düzenleyici çerçeveyi oluşturur. Sınıflandırma yapılırken kurulu güç kadar proses, yardımcı tesisler ve planlanan kapasite artışları da incelenir.
Hukuki incelemede proje, mühendislik ekibi tarafından kullanılan güncel tasarımla eşleştirilmelidir. Üretim ünitesi, depolama, enerji nakil hattı ve yardımcı tesislerin ayrı başvurulara konu olması halinde bu ayrımın çevresel değerlendirmedeki gerekçesi dosyada görünür tutulur. Yatırımcı için uygun çalışma ürünü, her ünitenin kapasitesini, koordinatını ve ilgili ek satırını gösteren bir kapsam tablosudur. İdarenin kapsam veya başvuru yolu hakkındaki kararı, satın alma ve finansman takviminde izin koşulu olarak izlenmeli; tasarım değiştiğinde tablo yeniden değerlendirilmelidir.
2872 sayılı Çevre Kanunu — m.10
Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliği — m.6; Ek-1; Ek-2
72. Kapasite, saha veya teknoloji değişikliği mevcut ÇED kararını etkiler mi?
Çevresel kararın kapsadığı proje, başvuru dosyasındaki kapasite, koordinat, teknoloji ve taahhütlerle tanımlanır. Bu unsurlardan birindeki değişiklik, yeni tasarımın mevcut çevresel değerlendirmeyle karşılaştırılmasını gerektirir. 2872 sayılı Çevre Kanunu m.10 ile ÇED Yönetmeliğinin kapasite artışı ve proje değişikliğine ilişkin hükümleri bu incelemenin temelidir. Başvuru yolunu belirleyen husus, değişikliğin teknik adı kadar çevresel etkisi ve ilgili eşiklerle ilişkisidir; idarenin proje özelindeki kapsam değerlendirmesi bu nedenle önem taşır.
Örneğin üretim kapasitesi aynı kalırken tesisin başka bir koordinata taşınması, arazi kullanımı ve etki alanı yönünden yeniden inceleme gerektirebilir. Hukuki ekip, mühendislik değişiklik emrinden önce eski ve yeni projeyi karşılaştıran bir etki notu hazırlamalıdır. Lisans, bağlantı, imar ve ÇED belgelerindeki proje tanımları bu not üzerinden eşleştirilir. Gerekli idari işlem tamamlanmadan yükleniciye verilen talimatların doğuracağı süre ve maliyet riski ise EPC sözleşmesinde açık bir değişiklik prosedürüyle karşılanmalıdır.
2872 sayılı Çevre Kanunu — m.10
Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliği — Kapasite artışı ve proje değişikliği hükümleri; proje özelinde madde teyidi gerekli
73. Birden fazla bağlantılı projenin kümülatif etkisi nasıl değerlendirilir?
Kümülatif etki incelemesinin amacı, projenin çevresindeki mevcut ve planlanan faaliyetlerle birlikte doğuracağı etkiyi ortaya koymaktır. ÇED Yönetmeliğinin değerlendirme sistemi ve rapor kapsamı, 2872 sayılı Çevre Kanunu m.10 çerçevesinde bu etkilerin somut proje bakımından incelenmesini gerektirir. Değerlendirme alanı; su havzası, hava kalitesi, habitat, ulaşım güzergahı veya ortak altyapı gibi etkinin niteliğine göre belirlenir. Ayrı proje şirketlerinin varlığı, çevresel etkilerin teknik olarak birlikte ele alınması ihtiyacını değiştirmez.
Enerji yatırımında bu çalışma, yalnız komşu santrallerin listesini çıkarmaktan daha geniştir. Ortak yol kullanımı, şebeke yatırımı, su çekimi ve inşaat dönemlerinin çakışması gibi bağlantılar açıklanmalıdır. Hukuki inceleme ekibi, raporda kullanılan proje envanterinin tarihini ve resmi kurum görüşleriyle uyumunu kontrol eder. Eksiklik varsa ilave incelemenin maliyeti ve takvim etkisi sözleşme görüşmelerine taşınır. Belirli bir projenin zorunlu etki alanı veya rapor kapsamı, yetkili idarenin formatı ve sahaya ilişkin teknik veriler üzerinden kesinleştirilir.
2872 sayılı Çevre Kanunu — m.10
Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliği — ÇED raporu kapsamı ve ekleri; somut proje formatı
74. “ÇED Olumlu” veya “ÇED Gerekli Değildir” kararı başka izinlerin yerine geçer mi?
ÇED Olumlu veya ÇED Gerekli Değildir kararı, projenin çevresel değerlendirme aşamasındaki hukuki durumunu belirler. 2872 sayılı Çevre Kanunu m.10 ile ÇED Yönetmeliği m.6, çevresel kararın yatırım sürecindeki yerini düzenler. İmar ve yapılaşma, orman veya mera kullanımı, su hakkı, elektrik bağlantısı ve teknik kabul ise kendi mevzuatları ve yetkili kurumları çerçevesinde yürütülen izin süreçleridir. Yatırımın uygulamaya geçebilmesi, projenin özelliklerine göre gerekli bu işlemlerin birlikte tamamlanmasına bağlıdır.
Bu nedenle çevresel kararın alınmasıyla birlikte kalan izinlerin kapsamı ve birbirine bağımlılığı çıkarılmalıdır. Örneğin çevresel dosyadaki güzergahın arazi kullanım izni veya bağlantı projesiyle uyumlu olması gerekir. Yatırımcıya sunulan izin tablosunda her belgenin hangi faaliyeti mümkün kıldığı, sorumlu kurum, geçerlilik koşulları ve sonraki işlem gösterilmelidir. Satın alma sözleşmesindeki kapanış şartları da projenin geliştirme aşamasına göre seçilmeli; çevresel karar bütün izinlerin tamamlandığını ifade eden genel bir beyana dönüştürülmemelidir.
2872 sayılı Çevre Kanunu — m.10
Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliği — m.6
75. Çevre izni, emisyon, atık, su kullanımı, gürültü ve rehabilitasyon yükümlülükleri nelerdir?
İşletme dönemindeki çevre yükümlülükleri, tesisin emisyonu, atığı, su kullanımı, deşarjı ve gürültü etkisine göre belirlenir. 2872 sayılı Çevre Kanunu m.8 kirletme yasağını, m.11 ise ilgili tesislerin izin ve arıtma yükümlülüklerinin temelini oluşturur. Çevre İzin ve Lisans Yönetmeliği ile faaliyete uygulanabilen atık, su ve gürültü düzenlemeleri bu genel yükümlülükleri somutlaştırır. Bir tesiste hangi izin başlığının ve hangi sınır değerlerin uygulanacağı, tesisin teknik özellikleri ve ilgili eklerdeki sınıflandırma üzerinden belirlenmelidir.
Hukuki inceleme yalnız izin belgesinin süresini kontrol etmekle tamamlanmaz. ÇED taahhütleri, periyodik ölçümler, bildirimler, yetkili atık teslimleri ve rehabilitasyon yükümlülükleri işletme kayıtlarıyla karşılaştırılır. O&M sözleşmesinde ölçümü kimin yaptıracağı, raporu kimin sunacağı ve aykırılığın nasıl giderileceği belirlenmelidir. İzin sahibiyle işletmeci arasındaki görev paylaşımı, idare karşısındaki kanuni yükümlülükleri dikkate alarak kurulmalı; belge yenileme ve izleme maliyetleri işletme bütçesine dahil edilmelidir.
2872 sayılı Çevre Kanunu — m.8; m.11
76. Orman, doğal sit, kültür varlığı veya korunan alan izinleri nasıl koordine edilir?
Enerji tesisinin konumu, mülkiyet kaydıyla birlikte orman, doğal sit, kültür varlığı ve diğer koruma statüleri üzerinden incelenmelidir. Orman alanlarında 6831 sayılı Orman Kanunu m.17, enerji altyapısı bakımından uygulanabilecek izin çerçevesinin temel hükümlerindendir. Kültür varlıkları ve sit alanlarında 2863 sayılı Kanun m.9 ve m.17, fiziki müdahale ve koruma-planlama ilişkisi açısından ayrıca önem taşır. Uygulanacak işlem, alanın hukuki statüsüne ve tesisin ana veya yardımcı ünitesine göre değişir.
Bu inceleme türbin veya panel alanıyla sınırlanmamalıdır. Yol, enerji nakil hattı, şalt sahası ve geçici şantiye alanı da koordinat bazında kontrol edilmelidir. Proje ekibi, resmi statü ve kurum görüşlerini tek bir coğrafi plan üzerinde topladığında güzergah değişikliklerinin izinlere etkisi görülebilir. Tedarik veya inşaat taahhüdü verilmeden önce kullanılacak alanın hukuken erişilebilirliği doğrulanmalı; henüz tamamlanmamış izinler sözleşmede tanımlanmış koşullara ve gerçekçi son tarihlere bağlanmalıdır.
6831 sayılı Orman Kanunu — m.17
2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu — m.9; m.17
77. Yerel halk, arazi kullanıcıları ve idari paydaşlarla ilişkiler hangi belgelerle yönetilmelidir?
Halkın bilgilendirilmesi ve katılımı, ÇED sürecinin düzenlenmiş bir unsurudur. ÇED Yönetmeliği m.9 çerçevesindeki toplantı ve bilgilendirme işlemleri, proje hakkında görüşlerin alınmasını ve değerlendirme dosyasına taşınmasını sağlar. Bu süreçte verilen taahhütlerin kapsamı, yetkili temsilci ve resmi kayıtla birlikte izlenmelidir. Arazi kullanıcılarıyla yapılan özel anlaşmalar ise mülkiyet, kullanım hakkı ve sözleşme hükümleri bakımından ayrı hukuki sonuçlar doğurabilir.
Uygulamada ilanlar, toplantı tutanakları, görüşlere verilen cevaplar ve yerine getirilecek taahhütler tek bir kayıt sisteminde tutulmalıdır. Bir yolun onarılması, çalışma saatlerinin sınırlandırılması veya belirli koruma tedbirlerinin alınması yönündeki taahhüt, uygulamadan sorumlu yüklenicinin iş kapsamına aktarılır. Hukuki ekip bu aktarımı takip ederek çevresel dosyayla EPC ve O&M sözleşmeleri arasında tutarlılık kurar. Şikayetlerin kaydı ve cevap süreci de uyuşmazlık halinde hangi sorunun ne zaman öğrenildiğini ve hangi tedbirin alındığını gösteren delil düzeni sağlar.
Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliği — m.9
78. Çevresel ve sosyal yükümlülükler proje finansmanı standartlarıyla nasıl uyumlaştırılır?
Proje finansmanında çevresel ve sosyal inceleme, Türk hukukundan doğan yükümlülüklerle kredi belgelerinde kabul edilen standartları birlikte ele alır. 2872 sayılı Çevre Kanunu m.10 ve ÇED Yönetmeliği kamu hukuku bakımından değerlendirme temelini oluşturur. Finansman kuruluşunun çevresel ve sosyal politika veya performans standartları ise kredi sözleşmesine dahil edildikleri kapsamda sözleşmesel yükümlülüğe dönüşür. Böylece aynı konu için izin koşulu ile kredi kullanım koşulunun ayrı içerikleri ve sonuçları bulunabilir.
İnceleme, uygulanacak finansman standardının sürümünü belirleyerek başlamalıdır. ÇED dosyası, arazi edinimi, çalışma koşulları, paydaş katılımı ve izleme düzeni bu standartla karşılaştırılır; eksiklikler sorumlu, belge ve tamamlanma tarihi içeren bir eylem planına alınır. Sözleşmede planın hangi kalemlerinin kullandırım öncesinde, hangilerinin işletme döneminde tamamlanacağı açıkça gösterilmelidir. Bu yaklaşım, çevresel uyum maliyetinin finansman sonrasında beklenmedik bir yükümlülüğe dönüşmesini önler ve raporlama sorumluluğunu proje şirketiyle yükleniciler arasında uygulanabilir biçimde dağıtır.
2872 sayılı Çevre Kanunu — m.10
Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliği — m.6; m.9
79. İş sağlığı ve güvenliği sorumluluğu işveren, EPC yüklenicisi ve işletmeci arasında nasıl paylaştırılır?
İş sağlığı ve güvenliği sorumluluğu, tarafların sahadaki hukuki sıfatı ve yürüttüğü faaliyet üzerinden belirlenir. 6331 sayılı Kanun m.4 işverenin çalışanların sağlık ve güvenliğini sağlama yükümlülüğünü; m.10 risk değerlendirmesini, m.11 acil durum hazırlığını ve m.17 eğitim yükümlülüğünü düzenler. Bu görevlerin dış hizmetle yerine getirilmesi, kanunda işverene yüklenen sorumluluğun devamı gözetilerek yapılandırılır. Birden fazla işverenin bulunduğu sahalarda koordinasyon ayrıca önem kazanır.
EPC ve O&M sözleşmeleri, bu hukuki tabanı uygulanabilir saha görevlerine çevirmelidir. Enerjilendirme izni, kilitleme ve etiketleme, yüksek gerilim çalışması, alt yüklenici denetimi ve acil müdahalede karar yetkisi açıkça belirlenir. Risk değerlendirmeleri, eğitim kayıtları ve çalışma izinleri aynı saha düzeninde izlenmelidir. Sözleşmesel tazminat veya rücu hükümleri, zarar gerçekleştikten sonraki ekonomik paylaşımı düzenler; önleyici tedbirlerin fiilen uygulanması için ayrıca yetki, personel ve bütçe tahsis edilmelidir.
6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu — m.4; m.10; m.11; m.17; m.23
80. Çevre kararının iptali veya yürütmesinin durdurulması halinde sözleşmeler ne öngörmelidir?
Çevresel karara ilişkin yürütmenin durdurulması veya iptal kararı, öncelikle hükmün kapsamı ve uygulanması gereken faaliyetler bakımından incelenir. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu m.27 yürütmenin durdurulmasının çerçevesini oluşturur; çevresel kararın projedeki işlevi 2872 sayılı Kanun m.10 ile birlikte değerlendirilir. Özel hukuk sözleşmelerindeki sonuçlar ise sözleşme hükümleri ve olayın özelliklerine göre TBK m.112, m.136 veya m.138 çerçevesinde ele alınır. İzin sorununun geçici veya kalıcı oluşu, kusur ve ifaya etkisi burada belirleyicidir.
EPC, arazi, enerji satış ve finansman belgelerinde aynı olaya ilişkin bildirim ve çözüm yolları koordine edilmelidir. Sahada güvenli duruş, ekipmanın korunması, süre uzatımı, ilave maliyet, yeniden izin başvurusu ve fesih ayrı konulardır. Hukuki ekip kararın uygulanması için bir işlem planı hazırlarken sözleşmesel bildirim sürelerini de korumalıdır. Sözleşmeye eklenecek izin kaybı mekanizması, hangi tarafın başvuruyu yürüteceğini ve hangi aşamada uzun süreli duruşun fesih hakkına dönüşeceğini somutlaştırmalıdır.
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu — m.27
2872 sayılı Çevre Kanunu — m.10
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu — m.112; m.136; m.138
9. Yenilenebilir enerji ve destek mekanizmaları
81. Bir tesisin yenilenebilir enerji kaynağına dayalı olduğu hangi belgelerle belirlenir?
Bir tesisin yenilenebilir kaynak niteliği, kullanılan kaynağın kanuni tanımı ve tesisin idari kayıtları birlikte okunarak belirlenir. 5346 sayılı Kanun m.3 kaynaklara ilişkin tanımları, m.5 ise YEK Belgesini düzenler. Lisans, teknik proje ve kabul kayıtlarında belirtilen kaynak ve üniteler, belge kapsamının değerlendirilmesinde esas alınır. Birden fazla kaynak kullanan tesislerde ana ve yardımcı kaynağın ayrı izlenmesi, özellikle destek ve çevresel nitelik hesabı bakımından önem taşır.
Yatırım incelemesinde lisansın son hali, YEK Belgesi, ünite kabul tutanakları ve fiili üretim düzeni karşılaştırılmalıdır. Kapasite veya ekipman değişmişse belgenin bu değişikliği kapsayıp kapsamadığı araştırılır. Satıcı beyanları, kaynak ve kapasiteyi belirli belgelere bağlamalı; gelir modeli de doğrulanan tesis ve destek kapsamı üzerinden kurulmalıdır.
82. YEK Belgesi ne sağlar?
YEK Belgesi, yenilenebilir enerji kaynağına dayalı üretimin belgelendirilmesinde kullanılan düzenleyici araçtır. 5346 sayılı Kanun m.5 belgenin temelini, m.6 ise destek mekanizmasını düzenler. Bu ayrım, kaynak niteliğinin belgelendirilmesi ile belirli bir dönemde destek kapsamına kabulün ayrı inceleme konuları olduğunu gösterir. Dönemsel katılım, tesise uygulanabilen destek rejimi ve başvuru koşullarıyla birlikte değerlendirilir.
Belge incelemesinde tesisin kimliği, kaynak türü, lisans ve teknik kayıtlar arasında tutarlılık aranmalıdır. Satın alma veya yeniden finansmanda destek hakkına ilişkin beyan, YEK Belgesinin yanı sıra ilgili dönem kaydı ve işletmeye giriş belgeleriyle desteklenmelidir. Böylece proje şirketinin sahip olduğu belge ile finansal modelde varsayılan gelir arasında izlenebilir bir ilişki kurulur.
83. YEKDEM'e hangi tesisler, hangi dönem ve şartlarla katılabilir?
YEKDEM katılımı, tesisin kaynak türü, lisans durumu, işletmeye giriş tarihi ve uygulanacak destek döneminin birlikte değerlendirilmesine bağlıdır. 5346 sayılı Kanun m.5 ve m.6 ile Yenilenebilir Enerji Kaynaklarının Belgelendirilmesi ve Desteklenmesine İlişkin Yönetmelik bu sistemin temelini oluşturur. Başvuruya ilişkin yıllık EPDK duyurusu, ilgili dönem için belge ve usul kontrolünde ayrıca dikkate alınır. Katılım değerlendirmesi, gerektiğinde tesis içindeki farklı kabul tarihli üniteler için ayrı yapılmalıdır.
Başvurucu, lisans ve kabul belgelerini dönem başvurusunda sunulan verilerle eşleştirmelidir. Proje satın alınırken önceki dönem katılımı, yeni döneme ilişkin başvurudan ayrı incelenir. Gelir tahmini ancak uygulanabilir destek düzenlemesi, başvuru durumu ve ilgili resmi liste birlikte doğrulandıktan sonra kesinleştirilmelidir. Güncel başvuru takvimi dönemsel olduğu için kalıcı rehberdeki açıklama işlem tarihinde EPDK duyurusuyla tamamlanır.
84. Başvuru süresi kaçırılır veya belge eksik sunulursa sonuç nedir?
Destek dönemine katılım bakımından başvurunun süresinde ve öngörülen usulde tamamlanması belirleyicidir. 5346 sayılı Kanun m.6 çerçevesindeki katılım usulü, ilgili Yönetmelik ve dönemsel EPDK duyurusuyla birlikte uygulanır. Başvurunun yapılması, eklerin sisteme yüklenmesi ve yetkili imzayla tamamlanması ayrı kontrol adımlarıdır. Eksikliğin giderilmesine imkan tanınıp tanınmadığı ve hangi sürede işlem yapılacağı, o dönem için geçerli resmi metinden belirlenmelidir.
Şirket içi takvim, resmi son tarihten önce belge ve yetki kontrolüne zaman bırakmalıdır. E-imza yetkisi, başvuru sahibi, lisans bilgileri ve sistem alındısı bir dosyada saklanır. Sonradan çıkan uyuşmazlıkta zamanında ve eksiksiz başvurunun delili bu kayıtlardır. Katılımın gerçekleşmemesi halinde gelir kaybının sorumluluğu, işlemi üstlenen danışman veya hizmet sağlayıcının sözleşmesindeki görev tanımı ve kusur koşulları çerçevesinde ayrıca incelenir.
85. YEKDEM fiyatı ve uygulama süresi yatırım modeline nasıl yansıtılır?
Destek fiyatı ve süresi, tesisin kaynak türü ile işletmeye giriş tarihine uygulanabilen hukuki rejime göre belirlenir. 5346 sayılı Kanun m.6 destek mekanizmasının kanuni dayanağıdır; somut fiyat, süre ve güncelleme yöntemi bakımından ilgili Cumhurbaşkanı Kararı ve eklerinin uygulanabilir satırı incelenir. Farklı kaynak, kabul tarihi veya destek rejimine ait değerlerin aynı projede kullanılması, yatırım değerlemesini önemli ölçüde değiştirebilir.
Finansal modelde her destek girdisinin yanında dayanak karar, ilgili ek satırı ve uygunluğu gösteren kabul belgesi bulunmalıdır. Destek dönemiyle sonraki piyasa satış dönemi ayrı modellenir; endeksleme, kur ve üretim varsayımları da kendi koşullarıyla uygulanır. Satın alma bedelinin destek gelirine duyarlı olduğu işlemlerde, varsayımın yanlış çıkması için fiyat düzeltmesi veya özel sorumluluk mekanizması müzakere edilmesi yerinde olur. Güncel tutarlar proje özelinde doğrulanmalıdır.
86. Yerli aksam desteği için hangi teknik ve tedarik belgeleri gerekir?
Yerli aksam desteğinde inceleme, ilgili ekipmanın destek kapsamındaki bileşene karşılık gelmesi ve tesiste kullanıldığının belgelenmesi üzerinde yoğunlaşır. 5346 sayılı Kanun m.6/B kanuni temeli oluşturur; ayrıntılı uygunluk, belgelendirme ve hesap kuralları tesisin dönemine uygulanabilen ikincil düzenleme ve karar eklerinden belirlenir. Teknik yerlilik değerlendirmesi ile idari başvuruda istenen ispat belgeleri birlikte karşılanmalıdır.
Tedarik sözleşmesinde üretici, aksam tanımı, seri numarası, imalat ve teslim belgeleri ile gerekli uygunluk kayıtlarının teslim zamanı gösterilmelidir. Ekipman değişikliği halinde eşdeğer teknik performansın yanında destek uygunluğu da kontrol edilir. EPC yüklenicisinin belge teslimi ve tedarikçi değişikliği yükümlülükleri, destek başvurusunun takvimine bağlanmalıdır. Böylece belge eksikliğinin üretim başlamasından sonra ortaya çıkması ve destek hesabını etkilemesi riski yönetilir.
87. Tesisin kısmen yerli, kısmen ithal ekipman kullanması nasıl değerlendirilir?
Karma tedarik yapısında destek incelemesi bileşen bazında yürütülür. 5346 sayılı Kanun m.6/B çerçevesindeki değerlendirme, uygulanabilir destek düzenlemesinin hangi aksamı ve hangi belgelendirmeyi kabul ettiğine bağlıdır. Nihai ekipmanın Türkiye'de monte edilmiş olması ile destek hesabında aranan yerli katkının belgelenmesi farklı inceleme başlıklarıdır. İthal alt bileşenlerin etkisi, ilgili teknik tanım ve hesap yöntemi üzerinden belirlenmelidir.
Proje şirketi için bileşen, üretici, üretim yeri, menşe ve uygunluk belgesi içeren bir tedarik tablosu hazırlanması yararlıdır. Bu tablo teknik malzeme listesiyle ve sahadaki seri numaralarıyla eşleştirilir. Finansal modelde destek, doğrulanmış uygunluk üzerinden dikkate alınmalı; belirsiz kalemler ayrı senaryoda gösterilmelidir. Tedarikçinin belge veya ürün değişikliği, destek gelirine etkisiyle birlikte sözleşmesel bildirim ve onaya bağlanabilir.
88. Destekten yararlanma hakkı proje veya şirket devrinde korunur mu?
Destek devamlılığı, işlemin pay devri, tesis devri veya lisansa ilişkin başka bir işlem olmasına göre incelenir. 5346 sayılı Kanun m.5 ve m.6 kapsamındaki belge ve destek koşulları, elektrik piyasasının lisans ve devir kurallarıyla birlikte değerlendirilir. Şirketin tüzel kişiliğinin korunmasıyla tesis veya izin sahibinin değişmesi aynı idari işlem değildir. Mevcut dönem kaydı, kalan destek süresi ve gerekli bildirimler işlem yapısına göre kontrol edilmelidir.
Hukuki incelemede alıcının devralacağı gelir akışı, lisans, kabul kayıtları ve dönem listesiyle desteklenmelidir. Devir sözleşmesinde ilgili izin ve bildirimlerin sorumlusu, kapanış tarihi ve destek ödemelerinin dönemler arasında paylaşımı yazılır. Desteğin devamının işlem değerini belirlediği hallerde idari uygunluk teyidi kapanış koşulu yapılabilir. Güncel devir hükümlerinin somut işleme etkisi resmi konsolide metin üzerinden ayrıca tamamlanmalıdır.
6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu — m.5
89. YEKDEM dışında ikili sözleşme veya piyasa satışı tercih edilebilir mi?
Yenilenebilir üreticinin satış modeli, destek dönemine katılımı ve lisansının verdiği piyasa yetkileri birlikte değerlendirilerek seçilir. 6446 sayılı Kanun m.3'te tanımlanan ikili anlaşma, elektrik veya kapasitenin özel hukuk hükümleri çerçevesinde satışını konu alır; 5346 sayılı Kanun m.6 ise destek mekanizmasına ilişkin ayrı çerçeveyi oluşturur. Bu modeller arasındaki tercih, ilgili dönem başvuru ve çıkış koşullarına bağlı olarak yapılmalıdır.
Yatırımcı YEKDEM, uzun vadeli PPA ve piyasa satışını aynı üretim profili üzerinden karşılaştırmalıdır. Fiyat güvenliği, dengesizlik, karşı taraf riski, teminat ve çevresel nitelik teslimi her modelde farklı sonuç doğurur. Aynı enerji miktarı için üstlenilen taahhütlerin uyumu ayrıca kontrol edilir. Satış sözleşmesinin başlangıcı, destek dönemi ve resmi katılım durumu ile eşleştirildiğinde çift taahhüt ve yanlış gelir hesabı riski azaltılır.
6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu — m.3
90. Yenilenebilir enerji sertifikaları ve kaynak garantisi araçları nasıl kullanılır?
Kaynak belgelendirme araçları, elektrik üretiminin çevresel niteliğinin izlenmesi ve belirli tüketimle ilişkilendirilmesi için kullanılır. YEK-G bakımından uygulanacak çerçeve, Elektrik Piyasasında Yenilenebilir Enerji Kaynak Garanti Belgesi Yönetmeliği ile EPİAŞ'ın ilgili sistem ve piyasa kurallarıdır. Elektrik teslimi, belgenin transferi ve tüketici adına itfası ayrı işlem aşamaları olduğundan sözleşmede her birinin konusu belirlenmelidir.
PPA veya tedarik sözleşmesi, belgenin ait olacağı üretim dönemi ve tesis, teslim süresi, itfa sorumlusu ve kabul edilecek kayıtları göstermelidir. Kurumsal tüketicinin açıklaması da elde edilen ve itfa edilen belgenin kapsamıyla uyumlu kurulmalıdır. İşlem incelemesinde hesap kayıtları ve sertifika zinciri kontrol edilerek aynı çevresel niteliğin birden fazla alıcıya tahsis edilmesi önlenir. Güncel platform usulleri ve belge uygunluğu işlem tarihinde doğrulanır.
6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu — m.3; kaynak belgelendirme ikincil mevzuatı için ayrıca doğrudan metin gerekli
İlgili sorular: 139
91. Teşvik varsayımlarının gerçekleşmemesi sözleşmelerde nasıl düzenlenmelidir?
Teşvik riskinin sözleşmede dağıtılması, kaybın nedenini ayırarak başlar. Mevcut uygunluğun yanlış beyan edilmesi, başvurunun zamanında yapılmaması ve sonradan değişen mevzuat farklı sorumluluk sorunlarıdır. TBK m.26 sözleşme özgürlüğünün, m.112 borca aykırılık sorumluluğunun genel temelini oluşturur; olağanüstü koşullarda uyarlama iddiası ise m.138'in şartlarıyla değerlendirilir. Teşvikin kendi mevzuatı da hak kazanma koşullarını belirlemeye devam eder.
Taraflar, hangi varsayımın fiyatın esasını oluşturduğunu ve bu varsayımı kimin doğrulayacağını açıkça yazmalıdır. Destek belgesindeki eksiklik için giderim, kapanış ertelemesi, fiyat düzeltmesi veya özel tazminat seçeneklerinden uygun olanı seçilebilir. Mevzuat değişikliği ise kapsamı ve ekonomik etkisi ölçülebilir ayrı bir hükümle ele alınmalıdır. Her mekanizmanın bildirim, belge ve hesaplama düzeni kurulduğunda uyuşmazlık, soyut gelir beklentisi yerine belirli sözleşmesel yükümlülükler üzerinden çözümlenebilir.
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu — m.26; m.112; m.138
10. YEKA modeli
92. YEKA modeli klasik lisanslı üretimden hangi yönleriyle ayrılır?
YEKA modeli, belirli kaynak alanı veya bağlantı kapasitesinin yarışma ve kullanım hakkı sözleşmesi üzerinden geliştirilmesine dayanır. 5346 sayılı Kanun m.4 ile 6446 sayılı Kanun m.5/12, alan, kapasite, yarışma, teminat ve yerli üretim koşullarının hukuki temelini oluşturur. Yenilenebilir Enerji Kaynak Alanları Yönetmeliği ve ilgili yarışma belgeleri bu çerçeveyi somutlaştırır. Genel elektrik piyasası izinlerine ek olarak yarışma sonucunda üstlenilen proje özelindeki yükümlülükler izlenir.
Hukuki incelemenin merkezinde ilan, şartname, teklif ve kullanım hakkı sözleşmesinin birlikte okunması bulunmalıdır. Fiyat veya gelir modeli, takvim, ekipman ve teminat koşulları her yarışmada kendi metninden çıkarılır. Finansman ve EPC belgeleri hazırlanırken bu yükümlülüklerin hangi tarafça yerine getirileceği belirlenmeli; yerine getirilmemenin kamu hukuku ve sözleşmesel sonuçları ayrı gösterilmelidir.
6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu — m.5/12
93. YEKA yarışmasına kimler katılabilir?
YEKA yarışmasına katılabilecek kişinin niteliği, ilgili şartnamede aranan kurumsal ve yeterlik koşulları üzerinden belirlenir. 6446 sayılı Kanun m.5/12, katılımcılarda aranacak koşulların düzenlenmesine ilişkin temel yetkiyi verir. Yarışma belgelerinde izin verilen şirket, ortak girişim veya başka katılım biçimi esas alınır; başvuru sahibinin bu yapıya uygunluğu teklif öncesinde tamamlanmalıdır.
İncelemede ticaret sicili, temsil yetkisi, ortaklık zinciri ve şartnamenin istediği beyanlar karşılaştırılır. Grup şirketinin deneyimi veya mali gücünün başvurucu tarafından kullanılabilmesi, şartnamenin bunu kabul ettiği ölçüde ele alınır. Teklif hazırlanmadan önce her koşul için belge, belge sahibi ve geçerlilik tarihi belirlenmesi, sonradan giderilmesi mümkün olmayan başvuru eksikliklerini azaltır.
6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu — m.5/12
94. Mali ve teknik yeterlilik hangi belgelerle ispatlanır?
Mali ve teknik yeterlik, yarışma şartnamesinin kabul ettiği belgeler ve değerlendirme ölçütleriyle ispatlanır. 6446 sayılı Kanun m.5/12 ve YEKA düzenlemeleri çerçevesinde hazırlanan şartname, hangi mali dönemlerin, referansların ve teknik kapasitenin dikkate alınacağını belirler. Bu nedenle grubun genel gücü yerine başvurucunun kabul edilen delillerle ortaya koyduğu yeterlik incelenir.
Belge dosyası şartname sırasıyla kurulmalı; mali tabloların dönemi, referansın sahibi, imza yetkisi ve varsa tercüme veya tasdik koşulları kontrol edilmelidir. Teknik danışmanla hukuk ekibinin aynı değerlendirme tablosunu kullanması, teknik açıdan yeterli bir tecrübenin şeklen uygun belgeyle sunulmasını sağlar. Eksik belge için sonradan tamamlama imkanı bulunduğu varsayılmadan teklif dosyası tamamlanmalıdır.
6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu — m.5/12
95. Yarışma şartnamesi, bağlantı kapasitesi ve yerli katkı yükümlülükleri nasıl incelenmelidir?
YEKA incelemesinde kapasite, bağlantı, yerli katkı ve takvim aynı yatırımın birbirine bağlı yükümlülükleridir. 5346 sayılı Kanun m.4 ve 6446 sayılı Kanun m.5/12 kanuni çerçeveyi sağlar; somut miktar, süre ve yaptırım şartnameyle kullanım hakkı sözleşmesinden çıkarılır. Özellikle ekipman seçimi veya teslim tarihi, hem yerli üretim taahhüdünü hem işletmeye geçiş takvimini etkileyebilir.
İhale öncesi risk tablosu her yükümlülüğü sorumlu taraf, gerekli belge, tamamlanma tarihi ve ihlal sonucuyla eşleştirmelidir. Bu tablo EPC, tedarik ve kredi belgelerine aktarılırken proje şirketinde kalan sorumluluk görünür tutulur. Fiyat teklifinin değerlendirilmesinde yalnız ekipman maliyeti değil, bu taahhütleri yerine getirecek tedarik zinciri ve teminat maliyeti de hesaba katılmalıdır.
6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu — m.5/12
96. Yarışma teminatı hangi durumlarda gelir kaydedilebilir?
Teminatın gelir kaydedilmesi, ilgili yarışmanın şartname ve sözleşmesinde öngörülen ihlal ile teminat metninin birlikte incelenmesini gerektirir. 6446 sayılı Kanun m.5/12 teminat alınması ve yükümlülük ihlalinde gelir kaydı için düzenleme çerçevesini kurar. Tekliften çekilme, sözleşmeyi imzalamama veya proje yükümlülüğünü yerine getirmeme farklı tetikler olabilir; uygulanabilir sonuç somut yarışma belgesinden belirlenir.
Hukuki ekip teminatın lehtarını, tutarını, süresini ve çağrı koşullarını ihlal prosedürüyle karşılaştırmalıdır. İhtar veya giderim süresi öngörülmüşse bunların kullanılması ayrıca takip edilir. Teminatın banka tarafından ödenmesine ilişkin koşullarla idarenin temel ilişkideki talebinin hukuka uygunluğu ayrı inceleme konularıdır. Teklif öncesinde bu ayrımın mali etkisi ve başvuru yolları değerlendirilmelidir.
6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu — m.5/12
97. Ortak girişim veya konsorsiyum yapısı nasıl kurulmalıdır?
Ortak girişim yapısı, yarışmanın kabul ettiği katılım biçimi ve idare karşısında üstlenilecek sorumluluk dikkate alınarak kurulmalıdır. 6446 sayılı Kanun m.5/12 kapsamında belirlenen şartname koşulları dış ilişkideki yükümlülükleri belirler; ortakların kendi aralarındaki sermaye, yönetim ve risk paylaşımı ise uygulanabilir şirket veya ortaklık hükümleriyle düzenlenir. Adi ortaklık niteliği taşıyan bir yapıda TBK m.620 ve devamı ayrıca dikkate alınır.
Ortaklar sözleşmesinde teklif yetkisi, lider ortak, karar alma, sermaye katkısı, teminat sağlama ve temerrüt halinde tamamlama yükümlülüğü açık olmalıdır. Bir ortağın ayrılması veya katkısını yapmaması için geliştirilen çözüm, şartnamedeki ortaklık ve devir koşullarıyla uyumlu kurulmalıdır. Böylece iç ilişkide öngörülen hakların yarışma yükümlülüklerini yerine getirmeye elverişli olması sağlanır.
6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu — m.5/12
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu — m.620 ve devamı
98. YEKA kullanım hakkı, lisans ve proje şirketi arasındaki ilişki nedir?
YEKA kullanım hakkı, yarışma sonucunda üstlenilen sözleşmesel yükümlülüklerle; üretim faaliyeti ise elektrik piyasası izinleriyle ilişkilidir. 5346 sayılı Kanun m.4 ve 6446 sayılı Kanun m.5/12 birlikte okunduğunda, bu süreçlerin aynı proje için koordine edilmesi gerektiği görülür. Kullanım hakkı sözleşmesinin tarafı, önlisans veya lisans sahibi ve projeyi finanse eden şirket arasındaki hukuki ilişki belgeler üzerinden kurulmalıdır.
İncelemede yarışma sonucu, sözleşme, şirket sicili ve lisans kayıtları karşılaştırılır. Şirketin yeniden yapılandırılması planlanıyorsa hangi belgede taraf veya kontrol değişikliği doğduğu saptanır. Gerekli izin ve sözleşmesel onaylar kapanış takvimine alınmalı; finansman teminatları da hak sahibi ve gelir sahibi tüzel kişilerin gerçek konumuna göre oluşturulmalıdır.
6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu — m.5/12
99. Tedarik zinciri ve yerli üretim taahhütleri alt yüklenicilere nasıl aktarılmalıdır?
Proje şirketinin yerli üretim veya tedarik taahhüdü, tedarikçinin somut edimine dönüştürülerek alt sözleşmeye aktarılmalıdır. Şartname ve kullanım hakkı sözleşmesi ana yükümlülüğü belirler; TBK m.26 ve m.112 çerçevesinde belge teslimi, uygun ürün sağlama ve aykırılığın ekonomik sonucu taraflarca düzenlenebilir. Alt yüklenici kullanımı halinde proje şirketinin idareyle ilişkisindeki yükümlülükleri de izlenmeye devam eder.
Sözleşme eki, kabul edilen aksamı, belge türünü, üretim ve teslim yerini, denetim hakkını ve değişiklik onayını açıkça göstermelidir. Eksiklik halinde düzeltme süresi destek veya yarışma takvimine yetişecek şekilde kurulmalıdır. Tazminat maddesi ise ihlalle gelir kaybı veya yaptırım arasındaki nedenselliği ve sorumluluk sınırlarını düzenlemelidir. Bu yapı, teknik teslim ile idari uygunluğu aynı tedarik sürecinde yönetir.
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu — m.26; m.112
6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu — m.5/12
100. Yarışma sonrası pay veya proje devri mümkün müdür?
Devir imkanı, işlemin hukuki konusu ve yarışmaya özgü kısıtlamalar üzerinden belirlenir. Pay değişikliği, kontrol değişikliği, tesisin devri ve kullanım hakkı sözleşmesinin devri ayrı işlemlerdir. 6446 sayılı Kanun m.5 ile YEKA düzenlemeleri, lisans ve yarışma belgeleri birlikte incelenmelidir. Sözleşmenin devri bakımından TBK m.205'in genel çerçevesi yanında enerji mevzuatının özel koşulları da uygulanır.
İmza öncesinde işlem şeması mevcut ve hedef ortaklık yapısını, hak sahiplerini ve sözleşme taraflarını göstermelidir. Her değişiklik için gerekli izin, onay veya bildirim ile tamamlanma sırası belirlenir. Devir bedelinin ödenmesi ve kontrolün geçmesi, gerekli koşulların gerçekleşmesine bağlanmalıdır. Güncel ikincil mevzuatın izin istisnaları ve ilgili yarışmanın devir hükümleri görülmeden belirli bir işlem için serbestlik sonucu kurulamaz.
6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu — m.5
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu — m.205
101. Süre, kapasite veya teknoloji değişikliği nasıl yönetilir?
Proje değişikliği, yarışma taahhüdüyle birlikte lisans, bağlantı ve çevresel belgeler üzerindeki etkisi bakımından ele alınmalıdır. 6446 sayılı Kanun m.5, lisans tadilinin düzenleyici temelini; 2872 sayılı Kanun m.10 çevresel değerlendirme çerçevesini oluşturur. YEKA sözleşmesindeki değişiklik koşulu ise yarışma kapsamında üstlenilen süre veya teknoloji taahhüdüne uygulanır. Her belgede aynı tür işlemin yapılması yerine, değişikliğin o belgenin hukuki kapsamını etkileyip etkilemediği belirlenir.
Mühendislik revizyonundan önce kurum, belge, gerekli işlem ve süreyi gösteren bir etki notu hazırlanmalıdır. Bu not EPC değişiklik emri ve finansman modeline esas olur. Gerekli onaylar tamamlanıncaya kadar hangi işlerin yürütülebileceği belirlenerek erken sipariş ve saha faaliyeti riski yönetilir.
6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu — m.5
2872 sayılı Çevre Kanunu — m.10
102. Şartname ihlali halinde uygulanabilecek sonuçlar nelerdir?
Şartname ihlalinin sonucu, yükümlülüğün niteliği ve ilgili yarışma belgelerindeki usul üzerinden belirlenir. 6446 sayılı Kanun m.5/12, yükümlülük ve teminat düzeninin kanuni çerçevesini verir. İhtar, giderim süresi, teminatın gelir kaydı veya sözleşmenin sona ermesi, kendi koşulları bulunan sonuçlardır. Lisansa ilişkin idari işlem varsa onun dayanağı ve usulü ayrıca incelenir.
İhlal bildirimi alındığında önce hangi edimin, hangi tarihte ve hangi belgeye göre yerine getirilmediği saptanmalıdır. Savunma, giderim ve teminat süreleri aynı dosyada takip edilir. Teknik düzeltme mümkünse uygulanabilir bir program ve belge sunulması önemlidir. Proje sözleşmelerinde bu olayın yükleniciye bildirim, rücu ve finansman taahhütleri bakımından etkisi de eş zamanlı yönetilmelidir.
6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu — m.5/12
11. Lisanssız üretim ve öz tüketim
103. Hangi üretim tesisleri lisanssız üretim rejiminden yararlanabilir?
Lisanssız üretim, 6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu m.14'teki istisnalar ve Elektrik Piyasasında Lisanssız Elektrik Üretim Yönetmeliğinde tanımlanan modeller çerçevesinde kurulabilir. Uygunluk incelemesinin başlangıcı, yatırımın hangi kanuni istisnaya ve Yönetmelik m.5'in hangi bendine dayandığını belirlemektir. Kaynak, güç, tüketim ilişkisi ve bağlantı düzeni aynı incelemenin parçalarıdır. Başvuru dosyası bu sınıflandırmaya göre hazırlanır; bağlantı, proje onayı ve kabul işlemleri de seçilen modelin koşullarıyla yürütülür.
Sanayi tesisinin öz tüketimi için kurulan proje ile başka bir tüketim düzenine dayanan yatırımın ekonomik hesabı farklı olabilir. Yatırımcı önce tüketim verisi, tesis sahipliği ve bağlantı imkanını ortaya koymalı; daha sonra teknik kapasite ve ekipman siparişini kesinleştirmelidir. 19 Ekim 2026 değişikliklerinden sonra uygulanacak bent ve geçiş hükümleri işlem tarihindeki resmi metinle eşleştirilmelidir. Bu eşleştirme tamamlanmadan belirli bir proje için kapasite, satış veya mahsuplaşma hakkı varsayılması, yatırım değerlemesinin hukuki temelini zayıflatır.
6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu — m.14; Lisanssız Üretim Yönetmeliği m.5 için güncel konsolidasyon bekleniyor
Elektrik Piyasasında Lisanssız Elektrik Üretim Yönetmeliği — Canonical link discovered from EPİAŞ; current text inaccessible; NOT verified
104. Üretim tesisi ile tüketim tesisi arasında nasıl bir ilişki kurulmalıdır?
Üretim ile tüketim tesisi arasındaki ilişki, seçilen lisanssız üretim modelinin kurucu unsurudur. 6446 sayılı Kanun m.14 ve Lisanssız Elektrik Üretim Yönetmeliği çerçevesinde, hangi kişinin hangi tüketimini üretimle ilişkilendirebileceği belirlenir. İnceleme tüzel kişi, abonelik, bağlantı noktası ve ölçüm kayıtlarını birlikte kapsamalıdır. Aynı grubun şirketleri arasında ekonomik bağ bulunması, düzenlemenin aradığı hukuki ilişkiyi ayrıca inceleme ihtiyacını doğurur.
Uygulamada üretim ve tüketim tesislerinin listesi, abonelik sahibi ve sayaç bilgileriyle eşleştirilmelidir. Tüketim tesisinin devri, kapanması veya aboneliğinin değişmesi, bu eşleşmenin yeniden kontrolünü gerektirir. Satın alma sözleşmesinde tesislerin devamlılığına ilişkin varsayımlar açıkça yazılmalı; tüketimin değişmesi halinde izlenecek bildirim ve düzeltme yolu belirlenmelidir. Güncel ilişkilendirme ve geçiş hükümleri doğrulanarak oluşturulacak tablo, yatırımın hem hukuki uygunluğunu hem gelir modelini destekler.
6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu — m.14; lisanssız üretimde ilişkilendirme hükümleri
Elektrik Piyasasında Lisanssız Elektrik Üretim Yönetmeliği — Canonical link discovered from EPİAŞ; current text inaccessible; NOT verified
105. Çatı GES, arazi GES ve tüketim tesisine bütünleşik üretim aynı kurallara mı tabidir?
Çatı ve arazi projelerinin hukuki incelemesi, üretim modelinin yanında kullanılacak taşınmaz ve yapının niteliğine göre farklılaşır. 6446 sayılı Kanun m.14 lisanssız üretimin çerçevesini sağlar; Lisanssız Elektrik Üretim Yönetmeliğindeki uygulanabilir model, bağlantı ve tüketim koşullarını belirler. Çatı projesinde yapının hukuki ve teknik uygunluğu, kullanım yetkisi ve taşıyıcı sistem değerlendirmesi öne çıkar. Arazi projesinde ise mülkiyet, kullanım hakkı, planlama ve alan statüleri daha geniş yer tutar.
Kapasite seçimi, bu hukuki ve teknik incelemelerle birlikte yapılmalıdır. Çatı kiralanıyorsa erişim, bakım, sigorta, bina devri ve sözleşme sona erdiğinde söküm hükümleri önemlidir. Arazi kullanımında ise erişim yolu ve bağlantı hattı güzergahı ayrıca güvenceye alınır. Yatırımcı iki modeli karşılaştırırken yalnız panel maliyetini değil, izin takvimini ve kullanım hakkının üretim süresini karşılayıp karşılamadığını da hesaba katmalıdır.
6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu — m.14
Elektrik Piyasasında Lisanssız Elektrik Üretim Yönetmeliği — Canonical link discovered from EPİAŞ; current text inaccessible; NOT verified
106. Çağrı mektubu yatırımcıya hangi hakları sağlar?
Çağrı mektubu, lisanssız üretim başvurusunun bağlantı sürecinde hangi teknik koşullar ve sürelerle ilerleyeceğini gösteren belgedir. Hukuki etkisi, Lisanssız Elektrik Üretim Yönetmeliği ile mektubun içeriği birlikte okunarak belirlenir. Kapasite, bağlantı noktası, proje işlemleri ve anlaşma aşamasına geçiş yükümlülükleri bu incelemenin merkezindedir. İşletmeye geçiş için gereken sonraki onay ve kabul adımları da aynı takvim içinde izlenir.
Bir projeyi devralırken mektubun aslı, ekleri, tebliğ tarihi ve sonradan yapılan yazışmalar incelenmelidir. Özellikle süresi içinde tamamlanmış işlemler belgeyle doğrulanmalı; henüz yerine getirilmemiş yükümlülükler kapanış planına alınmalıdır. Teknik veya mali varsayımlar mektuptaki kapasite ve bağlantı düzeniyle uyumlu kurulmalıdır. Güncel yönetmelik hükümleri ve varsa geçiş düzeni üzerinden yapılacak bu kontrol, bağlantı sürecinin hangi aşamada bulunduğunu somutlaştırır.
6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu — m.14; bağlantı süreci ikincil düzenlemesi
Elektrik Piyasasında Lisanssız Elektrik Üretim Yönetmeliği — Canonical link discovered from EPİAŞ; current text inaccessible; NOT verified
107. Çağrı mektubundaki süreler kaçırılırsa ne olur?
Sürenin kaçırılmasının sonucu, ilgili işlem için düzenlenen süre, başlangıç olayı ve uzatma koşulları üzerinden belirlenir. Çağrı mektubunun tebliği, proje başvurusu, anlaşma ve kabul aşamalarındaki tarihler birbirinden ayrılmalıdır. Lisanssız Elektrik Üretim Yönetmeliğinin güncel hükmü ile başvurunun tabi olduğu geçiş düzeni, hakkın devamı ve yapılabilecek işlemler bakımından belirleyicidir. Bu nedenle tek bir genel süre bütün projelere uygulanmamalıdır.
Gecikme ortaya çıktığında yatırımcı, resmi tebliğ ve başvuru kayıtlarıyla birlikte gecikmenin nedenini ve etkisini belgelemelidir. Mücbir sebep veya başka bir uzatma imkanı ileri sürülecekse uygulanabilir hükmün aradığı koşullar ve başvuru zamanı ayrıca kontrol edilir. EPC programındaki teslim tarihi, idari süreyi karşılayacak şekilde kurulmalı; kritik tarihlerden önce erken uyarı ve düzeltme mekanizması işletilmelidir.
6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu — m.14; çağrı mektubu süre hükümleri
Elektrik Piyasasında Lisanssız Elektrik Üretim Yönetmeliği — Canonical link discovered from EPİAŞ; current text inaccessible; NOT verified
108. Üretim ve tüketim tesislerinin aynı veya farklı dağıtım bölgelerinde bulunması sonucu değiştirir mi?
Üretim ve tüketim tesislerinin coğrafi yerleşimi, seçilen lisanssız modelde ilişkilendirme ve veri akışının nasıl kurulacağını etkiler. 6446 sayılı Kanun m.14'ün uygulaması, Lisanssız Elektrik Üretim Yönetmeliğinin ilgili bağlantı ve mahsuplaşma hükümleri üzerinden belirlenir. Dağıtım bölgesi, şebeke işletmecisi ve görevli tedarik şirketinin rolleri ayrı gösterilmelidir. İzin verilen ilişkilendirme modeli ve geçiş koşulları, tesislerin başvuru ve kabul tarihleriyle birlikte incelenir.
Yatırım incelemesinde her tesisin adresi, aboneliği, sayacı ve sorumlu piyasa kuruluşu belirlenerek veri akışı hazırlanmalıdır. Üretim verisinin tüketim hesabına hangi prosedürle taşınacağı yazılı belgelerle doğrulanır. Farklı bölgelerdeki tesislerin gelir modeli kurulurken örnek bir dönemin hesap akışı kontrol edilmeli; bilgi ve fatura sorumluluğu ilgili sözleşmelerde açıkça düzenlenmelidir.
6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu — m.14; ilişkilendirme ve mahsuplaşma ikincil hükümleri
Elektrik Piyasasında Lisanssız Elektrik Üretim Yönetmeliği — Canonical link discovered from EPİAŞ; current text inaccessible; NOT verified
109. Mahsuplaşma hangi zaman dilimi ve sayaç verileri üzerinden yapılır?
Mahsuplaşma hesabı, projenin tabi olduğu lisanssız üretim modeli, yürürlük ve geçiş hükümleri ile onaylı ölçüm verileri üzerinden kurulmalıdır. 6446 sayılı Kanun m.14'ü uygulayan Lisanssız Elektrik Üretim Yönetmeliği, ilgili hesap düzeninin temelidir. Üretim ve tüketimin hangi zaman aralığında karşılaştırıldığı, gelir modelini doğrudan etkiler; bu nedenle saatlik veya aylık varsayım, projenin geçerli hükmüyle eşleştirilmelidir.
Hukuki ve mali inceleme birlikte yürütülerek sayaçların hangi tesise bağlı olduğu, verinin kim tarafından doğrulandığı ve düzeltmelerin nasıl işlendiği belirlenir. Örnek dönem hesabı, faturalar ve uzlaştırma dökümleriyle yeniden kurulmalıdır. Tüketim profilindeki değişikliklerin etkisi ayrıca sınanmalı; sözleşmede hatalı veri, eksik okuma ve geriye dönük düzeltme için tarafların bilgi verme ve ödeme yükümlülükleri gösterilmelidir.
6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu — m.14; Lisanssız Üretim Yönetmeliği mahsuplaşma hükümleri
Elektrik Piyasasında Lisanssız Elektrik Üretim Yönetmeliği — Canonical link discovered from EPİAŞ; current text inaccessible; NOT verified
110. İhtiyaç fazlası enerjinin satış koşulları nelerdir?
İhtiyaç fazlası elektrikten elde edilecek gelir, tesisin tabi olduğu üretim modeli ve ilgili tüketimle kurulan ilişki üzerinden belirlenir. 6446 sayılı Kanun m.14 ile Lisanssız Elektrik Üretim Yönetmeliğinin satış ve mahsuplaşma hükümleri birlikte uygulanır. Başvuru, çağrı mektubu ve kabul tarihleri, geçiş düzeni bakımından önem taşıyabilir. Bu nedenle üretim tahmini ile bedeli ödenebilir enerji miktarı ayrı hesaplanmalıdır.
Önceki düzenleme dönemine ilişkin Danıştay 13. Dairesinin 12.12.2023 tarihli E.2022/4047, K.2023/5607 ve E.2022/3965, K.2023/5575 kararlarında çoğunluk, öz tüketim amacı ve satış sınırı düzenini değerlendirmiştir. Bu kararların tarihsel düzenlemeye ilişkin kapsamı korunmalı; 2026 metninin uygulanmasına geçerken güncel hüküm ayrıca incelenmelidir. Yatırımcı için gerekli çalışma, geçerli model ve tarihleri belirleyen bir uygunluk tablosuyla üretim-tüketim hesabını birleştirmektir. Böylece satış gelirinin hangi miktar ve koşula dayandığı değerleme dosyasında izlenebilir hale gelir.
6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu — m.14
Elektrik Piyasasında Lisanssız Elektrik Üretim Yönetmeliği — Canonical link discovered from EPİAŞ; current text inaccessible; NOT verified
111. Üretim tesisinin kapasitesi tüketim ihtiyacını aşarsa hangi sonuçlar doğar?
Kurulu güç, üretilen enerji ve satış bedeline esas enerji birbirinden farklı ölçülerdir. Lisanssız üretimde 6446 sayılı Kanun m.14 ile ilgili Yönetmelik, projenin tüketim ilişkisi ve satış düzenini belirler. Teknik olarak üretilebilecek miktarın ekonomik değeri, mahsuplaşma ve ihtiyaç fazlası satış koşulları uygulandıktan sonra ortaya çıkar. Kapasite artırımı ayrıca bağlantı ve proje belgeleriyle uyum bakımından incelenmelidir.
Yatırım değerlendirmesi, tüketimin düşmesi veya üretimin beklenenden yüksek olması halinde hesap sonucunu göstermelidir. Geçerli satış sınırı varsa bunun hangi dönem ve tüketim verisi üzerinden uygulandığı belgelenir. Ekipman kapasitesini büyütme kararı, destek ve satış hesabıyla birlikte alınmalıdır. Bu incelemenin sözleşmesel sonucu, satıcının üretim tahmininden ayrı olarak mevzuata uygun gelir varsayımına ilişkin beyanlarının tanımlanmasıdır.
6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu — m.14
Elektrik Piyasasında Lisanssız Elektrik Üretim Yönetmeliği — Canonical link discovered from EPİAŞ; current text inaccessible; NOT verified
112. Tüketim tesisinin kapanması, devri veya tüketimin düşmesi projeyi nasıl etkiler?
Tüketim tesisindeki değişiklik, lisanssız üretimin dayandığı ilişkilendirme ve ekonomik hesabı yeniden incelemeyi gerektirir. 6446 sayılı Kanun m.14'ün ilgili Yönetmelikle kurulan uygulamasında, tüketim tesisinin hukuki sahibi, aboneliği ve tüketim düzeyi önem taşır. Kapanma, devir ve tüketimin azalması farklı olaylardır; her biri için geçerli bildirim, ilişkilendirme ve satış sonucu ayrı belirlenmelidir.
Proje sözleşmeleri, tüketim tesisinde planlanan değişikliklerin önceden bildirilmesini sağlamalıdır. Hukuki incelemede alternatif tüketimin ilişkilendirilmesine imkan bulunup bulunmadığı güncel hüküm üzerinden değerlendirilir; ekonomik senaryolar bu sonuca göre kurulur. Üretim tesisi devralınırken tüketim devamlılığının üçüncü bir kişinin kararına bağlı olması, fiyat ve sözleşme koşullarında açıkça ele alınmalıdır.
6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu — m.14
Elektrik Piyasasında Lisanssız Elektrik Üretim Yönetmeliği — Canonical link discovered from EPİAŞ; current text inaccessible; NOT verified
113. Lisanssız üretim tesisinin veya tüketim tesisinin devri mümkün müdür?
Devir incelemesi, payların, üretim tesisinin, tüketim tesisinin ve ilgili sözleşmelerin hangilerinin değiştiğini belirleyerek yapılır. Lisanssız üretimin 6446 sayılı Kanun m.14 kapsamındaki koşulları, işlem sonrasındaki yapıda da değerlendirilmelidir. Lisanssız Elektrik Üretim Yönetmeliğinin devir ve ilişkilendirme hükümleri ile bağlantı belgeleri bu değerlendirmenin temel kayıtlarıdır. Sözleşme devri ayrıca TBK m.205 çerçevesindeki taraf değişikliği sorununu gündeme getirebilir.
Alıcı, üretim varlığıyla birlikte devam etmesi gereken tüketim, arazi ve bağlantı ilişkilerini işlem şemasında göstermelidir. Gerekli idari işlem ve sözleşmesel onaylar kapanıştan önce tamamlanacak şartlar olarak belirlenebilir. Satış bedelinin ödenmesiyle idari kaydın güncellenmesi arasındaki zaman farkı da yönetilmelidir. Güncel devir koşulları doğrulanmadan, belirli bir işlem için hangi hakkın hangi aşamada geçtiği kesinleştirilmemelidir.
6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu — m.14
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu — m.205
Elektrik Piyasasında Lisanssız Elektrik Üretim Yönetmeliği — Canonical link discovered from EPİAŞ; current text inaccessible; NOT verified
114. OSB içinde kurulan tesislerde hangi farklılıklar vardır?
OSB içindeki üretimde, bölgenin elektrik dağıtım faaliyetindeki konumu ile katılımcının üretim ve tüketim ilişkisi birlikte incelenir. 6446 sayılı Kanun m.13 OSB elektrik faaliyetleri bakımından temel hükümdür; lisanssız model için m.14 ve ilgili ikincil düzenlemeler de uygulanır. Bağlantı, sayaç, tüketim kaydı ve veri iletimi bakımından hangi işlemin OSB, hangi işlemin diğer piyasa kuruluşu tarafından yürütüleceği belirlenmelidir.
Proje dosyasında OSB bağlantı belgeleri, katılımcı kayıtları ve ölçüm düzeni birlikte bulunmalıdır. OSB'nin iç teknik koşulları ile enerji mevzuatı arasındaki ilişki yazılı görüş ve sözleşmelerle açıklığa kavuşturulur. Yatırımcı, kapasite ve mahsuplaşma varsayımlarını bu incelemeye dayandırmalı; tesisin devri veya katılımcı değişikliği halinde hangi kayıtların güncelleneceğini kapanış planında göstermelidir.
6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu — m.13; m.14
Elektrik Piyasasında Lisanssız Elektrik Üretim Yönetmeliği — Canonical link discovered from EPİAŞ; current text inaccessible; NOT verified
115. EPC sözleşmesi, çağrı mektubu ve bağlantı anlaşmasıyla nasıl uyumlu hale getirilmelidir?
EPC kapsamı ve takvimi, çağrı mektubu ile bağlantı anlaşmasında tanımlanan projenin tamamlanmasını sağlayacak şekilde kurulmalıdır. 6446 sayılı Kanun m.14 kapsamındaki idari süreç ile TBK m.26 ve m.112 çerçevesindeki yüklenici edimleri farklı ilişkiler olmakla birlikte aynı yatırımın gerçekleşmesine hizmet eder. Kapasite, bağlantı noktası, teknik standart ve kabul koşulları sözleşme eklerinde aynı projeyi tarif etmelidir.
İdari sürelerin öncesinde yeterli kontrol payı bırakan tasarım, tedarik, test ve kabul tarihleri belirlenmesi yerinde olur. İzin veya bağlantı belgesinde değişiklik çıkarsa bildirim, tasarım revizyonu ve fiyat-süre etkisi açık bir prosedürle yönetilmelidir. Yüklenicinin belge teslimi de fiziksel imalat kadar önemlidir; kabul ve bağlantı için gereken raporların kim tarafından hazırlanacağı ve teslim edileceği sözleşmede gösterilmelidir.
6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu — m.14
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu — m.26; m.112
12. Depolama, hibrit projeler ve toplayıcılık
116. Depolamalı üretim ile müstakil depolama arasındaki hukuki fark nedir?
Depolama yatırımının hukuki yolu, üretim tesisine bağlı depolama ile müstakil depolamanın farklı faaliyet düzenlerine dayanması nedeniyle öncelikle model seçimini gerektirir. 6446 sayılı Kanun m.7'nin depolamayla bağlantılı üretim hükümleri ve Elektrik Piyasasında Depolama Faaliyetleri Yönetmeliği birlikte incelenir. Üretim lisansına bağlı bir ünite ile başka bir faaliyet çerçevesinde kurulan depolama tesisinin bağlantı, ölçüm ve piyasa işlemleri aynı varsayımlarla kurulamaz.
Teknik dosyada MW cinsinden güç, MWh cinsinden enerji kapasitesi ve şarj-deşarj akışı ayrı gösterilmelidir. Hukuki inceleme bu tasarımı lisans veya başvuru modeli, bağlantı limiti ve kabul düzeniyle eşleştirir. Gelir modelinde hangi piyasa faaliyetinin hangi yetkiye dayandığı açıklanmalıdır. Bu çalışma ekipman siparişinden önce tamamlandığında lisanslandırılamayan veya bağlantı düzeniyle uyumsuz bir teknik tasarıma yatırım yapılması riski azaltılır.
6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu — m.7; depolamaya ilişkin fıkralar için güncel metin teyidi gerekli
117. Depolama yatırımı hangi lisans veya mevcut lisansa ekleme yoluyla kurulabilir?
Depolama için başvuru yolu, tesisin üretime veya tüketime bağlılığı ve planlanan piyasa faaliyeti üzerinden belirlenir. 6446 sayılı Kanun m.5 ve m.7, Elektrik Piyasası Lisans Yönetmeliği ve Elektrik Piyasasında Depolama Faaliyetleri Yönetmeliğiyle birlikte uygulanır. Mevcut lisansın tadili ile yeni bir başvuru yapılması, yatırımın yapısına göre farklı seçeneklerdir. İlgili modelin teknik ve idari koşulları güncel metin üzerinden eşleştirilmelidir.
Başvuru öncesi görüşte şirketin mevcut yetkisi, depolama gücü ve kapasitesi, bağlantı noktası ve enerji akışı gösterilmelidir. Sonradan kapasite veya bağlantı değişikliği gerektirecek bir tasarım, başvuru takvimini ve finansman koşullarını etkileyebilir. Yatırımcı için karar belgesi, seçilen hukuki yolun gerekçesini, gerekli kurum işlemlerini ve tamamlanacak teknik belgeleri birlikte içermelidir.
6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu — m.5; m.7
118. Depolama kapasitesi üretim kapasitesi ve bağlantı hakkıyla nasıl ilişkilendirilir?
Depolama gücü, depolanabilecek enerji miktarı ve şebekeden çekilebilecek veya şebekeye verilebilecek güç ayrı teknik ve hukuki sınırlardır. 6446 sayılı Kanun m.3'teki bağlantı ve sistem kullanım ilişkileri, depolama ve bağlantı düzenlemeleriyle birlikte değerlendirilir. Lisans veya teknik projedeki bir kapasite değeri, bağlantı anlaşmasının sınırlarıyla eşleştirilerek kullanılmalıdır.
İncelemede tek hat şeması, lisans eki, bağlantı görüşü ve kabul belgeleri aynı akış üzerinde gösterilir. Üretimle depolamanın aynı anda çalışması halinde bağlantı limitinin nasıl korunacağı mühendislik tasarımında açıklanmalıdır. EPC ve O&M sözleşmeleri, kontrol sisteminin bu sınırları uygulamasını ve kayıtlarını sağlamalıdır. Finansal model de teknik kapasitenin tamamının her saat pazarlanabileceği varsayımı yerine, doğrulanmış bağlantı ve işletme koşullarını kullanmalıdır.
6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu — m.3; m.7
119. Batarya ve yardımcı ekipmanın mülkiyeti ile işletme sorumluluğu nasıl düzenlenir?
Bataryanın mülkiyeti, ekipmanı kullanma hakkı ve enerji faaliyetinin düzenleyici sorumluluğu ayrı hukuki ilişkilerdir. TBK m.26 çerçevesinde satış, kira veya hizmet sözleşmesi kurulabilir; ifa sorumluluğu m.112 ve sözleşmenin niteliğine uygun özel hükümlerle belirlenir. Enerji mevzuatındaki lisans ve işletme yükümlülükleri ise ilgili hak sahibinin konumu üzerinden ayrıca değerlendirilir.
Sözleşmede teslim ve risk geçişi, bakım, kapasite kaybı, yenileme, sigorta ve kullanım sonunda söküm görevleri açıkça dağıtılmalıdır. Ekipmanın finansmanı için tesis edilen hakların, lisans sahibi şirketin işletmeyi sürdürmesine etkisi de incelenir. Teknik envanter ve seri numaraları mülkiyet belgelerine bağlandığında, arıza veya finansman temerrüdü halinde hangi varlık üzerinde hangi hakkın bulunduğu belirlenebilir.
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu — m.26; m.112
6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu — m.5
120. Depolama tesisi YEKDEM veya başka desteklerden yararlanabilir mi?
Depolama ekipmanına ilişkin yatırım koşulları ile depolanan elektriğin destek hesabındaki durumu ayrı incelenmelidir. 5346 sayılı Kanun m.6 kapsamındaki yenilenebilir destek sistemi, kaynağı ve uygun üretimi esas alır; depolama düzenlemeleri ise elektrik akışının ve tesisin faaliyet modelinin belirlenmesinde önemlidir. Kaynaktan üretilen, şebekeden çekilen ve depodan yeniden verilen elektrik ayrı izlenebildiğinde destek hesabının maddi temeli ortaya konabilir.
Yatırımcı, destek geliri öngörmeden önce ilgili tesis modelinin güncel YEKDEM ve depolama hükümleri altında nasıl değerlendirildiğini doğrulamalıdır. Sayaç ve veri düzeni, bu doğrulamaya uygun kurulmalıdır. Finansman modelinde teyit edilen destekli üretim ile diğer piyasa gelirleri ayrı gösterilmeli; destek uygunluğunu etkileyen yazılım veya işletme değişiklikleri kontrol prosedürüne bağlanmalıdır. Tesis özelindeki sonuç, güncel resmi metin ve ölçüm düzeni incelenerek kesinleştirilir.
6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu — m.7
121. Depolanan enerjinin kaynağı ve piyasaya verilmesi nasıl izlenir?
Depolanan elektriğin izlenmesi, şarj, deşarj ve kayıp verilerinin ilgili ölçüm ve uzlaştırma düzenine bağlanmasını gerektirir. Elektrik Piyasası Dengeleme ve Uzlaştırma Yönetmeliği ile Depolama Faaliyetleri Yönetmeliği uygulanacak teknik ve piyasa çerçevesini oluşturur. 6446 sayılı Kanun m.11 kapsamındaki piyasa işlemleri bakımından kullanılacak veri, tesisin onaylı ölçüm düzeni ve kayıtlarıyla tutarlı olmalıdır.
Proje dosyasında sayacın konumu, ölçtüğü akış, veri sorumlusu ve düzeltme yöntemi gösterilmelidir. SCADA kayıtları, ticari sayaç verisi ve uzlaştırma sonucu karşılaştırılabilir tutulur. Bu düzen, aynı enerjinin kaynak veya gelir hesabında tekrar sayılmasını önler. PPA ve O&M belgeleri de veri saklama, erişim ve hata düzeltme görevlerini belirlemeli; çevresel nitelik iddiası ölçüm kayıtlarıyla desteklenmelidir.
6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu — m.11; ölçüm ve depolama ikincil düzenlemeleri
122. Hibrit veya birden çok kaynaklı tesiste ana ve yardımcı kaynak nasıl belirlenir?
Birden çok kaynak kullanılan tesiste hukuki sınıflandırma, Elektrik Piyasası Lisans Yönetmeliğindeki tanımlar ve lisansın güncel kapsamı üzerinden yapılır. 6446 sayılı Kanun m.5 ve m.7, üretim yetkisinin ve lisanslandırmanın temelini oluşturur. Ana ve yardımcı kaynağın teknik tasarımda, kabul belgelerinde ve lisans kayıtlarında tutarlı gösterilmesi, bağlantı ve gelir düzeninin uygulanması için gereklidir.
Hukuki incelemede her kaynağın kapasitesi, bağlantı düzeni ve işletmeye alınma tarihi ayrı kaydedilir. Yeni kaynak eklenmesi veya ekipman değişikliği, lisans tadili ve diğer izinlere etkisi yönünden değerlendirilir. Yatırım sözleşmesinde destek veya üretim beyanları bu doğrulanmış sınıflandırmaya dayanmalıdır. Kaynaklar arasındaki teknik ilişki açıklığa kavuşturulduğunda finansal modelin hangi üretimi hangi hukuki rejime bağladığı da görünür olur.
6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu — m.5; m.7
123. Yardımcı kaynağın kapasite artışı lisans veya teşvik rejimini etkiler mi?
Yardımcı kaynak kapasitesindeki artış, lisansın kapsamı, bağlantı limiti, teknik kabul ve destek hesabı bakımından ayrı incelenir. 6446 sayılı Kanun m.5 lisans tadilinin çerçevesini; 5346 sayılı Kanun m.6 ise destek rejiminin kanuni temelini sağlar. Aynı değişiklik bu iki düzen bakımından farklı işlem ve sonuçlara yol açabilir. Uygulanacak ikincil hükümler, mevcut tesisin sınıflandırması ve değişikliğin tarihiyle eşleştirilmelidir.
Yatırımcı, kapasite artırımı siparişinden önce dört başlıklı bir inceleme yaptırmalıdır: lisans, bağlantı, kabul ve destek. Teknik olarak mümkün olan artışın gelir modeline hangi koşulla yansıyacağı bu çalışmayla belirlenir. EPC değişiklik emri ve satın alma bedeli buna göre düzenlenmeli; satıcının veya yüklenicinin taahhüdü, ulaşılması gereken idari ve teknik sonucu açıkça göstermelidir.
6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu — m.5
124. Toplayıcı hangi üretim, tüketim veya depolama tesislerini portföyüne alabilir?
Toplayıcı portföyüne kabul, tesisin üretim, tüketim veya depolama niteliğiyle birlikte piyasadaki hukuki statüsüne göre değerlendirilir. Elektrik Piyasasında Toplayıcılık Faaliyeti Yönetmeliği ile Dengeleme ve Uzlaştırma Yönetmeliğinin portföy ve katılım hükümleri bu incelemenin temelidir. Lisans veya muafiyet modeli, ölçüm düzeni ve mevcut piyasa temsil ilişkileri aynı dosyada kontrol edilmelidir. Portföye alınabilecek tesis ve istisnaların kapsamı, işlem tarihinde yürürlükteki resmi metinden belirlenir.
Toplayıcı sözleşmesi imzalanmadan önce tesis bazlı uygunluk tablosu hazırlanması gerekir. Tabloda hangi hizmetin verileceği, talimat yetkisi, veri erişimi ve mevcut sözleşmelerin sona erdirilmesi veya uyarlanması ihtiyacı gösterilir. Uygunluk kontrolü tamamlandıktan sonra kayıt ve ekonomik paylaşım hükümleri kesinleştirilmelidir. Böylece sözleşmede vaat edilen piyasa hizmetinin tesisin gerçek statüsüyle uyumu sağlanır.
Piyasa kaydı, taraflar arasındaki özel hukuk sözleşmesinden ayrı bir aşamadır. EPİAŞ'ın 6 Şubat 2025 tarihli uygulama duyurusu, toplayıcılık lisansı sahipleri bakımından çevrimiçi kayıt, başlangıç teminatı ve zorunlu piyasa katılım anlaşmasını açıklamaktadır; gün öncesi ve gün içi piyasası katılım anlaşmaları ise ayrıca seçilen piyasalara ilişkindir. Bu ayrım, ticari sözleşmede hizmet başlangıcının yalnız imza tarihine bağlanmamasını gerektirir. Hizmetin kapsamına göre gerekli kayıt ve teminat işlemlerinin tamamlanması, veri akışının kurulması ve tesise ilişkin portföy işlemlerinin sonuçlanması başlangıç koşulu olarak düzenlenmelidir. Duyuru kayıt sürecini açıklamakla birlikte, her tesisin portföye kabul edileceğini göstermez; tesis uygunluğu ayrıca ilgili yönetmeliğin kapsam ve istisnaları üzerinden belirlenir.
6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu — Toplayıcılık faaliyetinin güncel kanuni ve ikincil hükümleri; exact locator bekleniyor
EPİAŞ — Toplayıcılık faaliyetleri hakkında, 06.02.2025 — Kayıt, başlangıç teminatı ve piyasa katılım anlaşmaları; yalnız tarihli operasyon açıklaması
Elektrik Piyasasında Toplayıcılık Faaliyeti Yönetmeliği — Current portfolio scope — verification pending
125. Toplayıcı ile tesis sahibi arasındaki veri, talimat, dengesizlik ve ödeme sorumluluğu nasıl düzenlenmelidir?
Toplayıcılık sözleşmesi, piyasa karşısında üstlenilen görevlerle taraflar arasındaki ekonomik paylaşımı birlikte açıklamalıdır. Düzenleyici yükümlülükler ilgili toplayıcılık ve uzlaştırma mevzuatından; hizmet, ücret ve sorumluluk ilişkisi ise TBK m.26 ve m.112 çerçevesindeki sözleşmeden doğar. Tahmin verisini üreten, talimatı veren ve talimatı uygulayan tarafların ayrı belirlenmesi, hata halinde nedenselliğin kurulmasını sağlar.
Sözleşmede veri kalitesi, güncelleme zamanı, uzaktan erişim, talimat kaydı ve güvenlik sınırları tanımlanmalıdır. Dengesizlik ve diğer piyasa maliyetlerinin paylaşımı, hesaplanabilir formül ve erişilebilir kayıtla desteklenmelidir. Gelirden yapılacak kesintiler, itiraz ve düzeltme usulüyle birlikte yazılmalıdır. Tesis sahibinin teknik sınırları korunurken toplayıcının piyasa taahhütlerini yerine getirebilmesi için gerekli bilgi akışı da güvenceye alınır.
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu — m.26; m.112
126. Batarya güvenliği, yangın, atık ve geri dönüşüm sorumlulukları kimdedir?
Batarya tesisinde güvenlik sorumluluğu, işverenin önleyici yükümlülükleriyle çevresel atık yönetiminin birlikte uygulanmasını gerektirir. 6331 sayılı Kanun m.4, m.10 ve m.11 risk değerlendirmesi ve acil durum hazırlığının temelidir. 2872 sayılı Kanun m.8 ve m.11 ile uygulanabilir atık düzenlemeleri, ömrünü tamamlayan ekipmanın yönetiminde ayrıca dikkate alınır. Teknik tedbirlerin kapsamı batarya kimyası, tesis düzeni ve yangın senaryosuna göre belirlenir.
Tedarik ve O&M belgeleri, güvenlik bilgi formlarını, izleme sistemlerini, müdahale yetkisini ve personel eğitimini kapsamalıdır. Ömrü sonunda söküm, taşıma ve yetkili işleme teslim sorumluluğu ile maliyeti açıkça dağıtılır. Sigorta incelemesi de termal olay, işletme kesintisi ve çevresel zarar senaryolarıyla yapılmalıdır. Bu kayıtlar ekipmanın teknik garantisiyle birlikte saklandığında güvenlik ve mali sorumluluk daha yönetilebilir hale gelir.
6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu — m.4; m.10; m.11
2872 sayılı Çevre Kanunu — m.8; m.11
13. Enerji ticareti ve satış sözleşmeleri
127. Elektrik hangi piyasalarda ve hangi sözleşme modelleriyle satılabilir?
Elektrik satış yolu, tarafın lisans veya muafiyet statüsü ile işlem konusu üzerinden belirlenir. 6446 sayılı Kanun m.3 ikili anlaşma ve organize toptan piyasa kavramlarını tanımlar; m.11 piyasa işletimine ilişkin temel düzeni kurar. İkili sözleşme, organize piyasa işlemi ve dengeleme faaliyeti farklı kayıt ve yükümlülükler içerebilir. Satış modelinin hukuki incelemesi, tarafın ilgili faaliyeti yürütme yetkisiyle başlamalıdır.
Ticari yapı kurulurken teslim miktarı, dönem, bildirim, teminat ve uzlaştırma sorumlusu gösterilmelidir. Aynı üretimin farklı satış kanallarında taahhüt edilmesi, fiili teslim ve dengesizlik riski yaratabileceğinden portföy bazında kontrol edilir. Sözleşmedeki gelir tahmini, piyasa katılım kayıtları ve işletme kapasitesiyle eşleştirilmelidir. Böylece satış yetkisi, teknik üretim ve ticari yükümlülük arasında uygulanabilir bir ilişki kurulur.
6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu — m.3; m.11
128. İkili elektrik satış sözleşmesi ile kurumsal PPA arasındaki fark nedir?
Kurumsal PPA, ticari kullanımda uzun vadeli veya belirli bir üretim kaynağına bağlı enerji alım düzenini ifade eder; Türk hukukundaki nitelendirme sözleşmenin gerçek edimleri üzerinden yapılır. 6446 sayılı Kanun m.3'teki ikili anlaşma tanımı, elektrik veya kapasitenin özel hukuk hükümleriyle alım satımını kapsar. TBK m.26 çerçevesindeki sözleşme özgürlüğü, enerji mevzuatının taraf yetkisi ve piyasa katılım koşullarıyla birlikte uygulanır.
İnceleme fiziksel teslimin bulunup bulunmadığını, alıcının tüketici veya tedarikçi konumunu ve ödeme formülünü belirlemelidir. Kaynak garantisi veya sertifika teslimi varsa bu edim ayrıca tanımlanır. Uzun vadeli fiyat güvenliği hedefi, miktar profili, dengesizlik ve karşı taraf kredi riskiyle birlikte değerlendirilmelidir. Sözleşmenin başlığı yerine bu unsurları esas alan yapılandırma, uygulanacak izin ve sözleşme hükümlerini doğru seçmeyi sağlar.
6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu — m.3
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu — m.26
129. Fiziki PPA, sanal PPA ve kaynak garantisi modeli Türk hukukunda nasıl yapılandırılabilir?
Fiziki teslim, piyasa fiyatına bağlı fark ödemesi ve kaynak belgesi teslimi farklı edimlerdir. Fiziki elektrik satışı 6446 sayılı Kanun çerçevesindeki taraf ve piyasa yetkileriyle; ödeme ve risk paylaşımı ise sözleşme hükümleriyle değerlendirilir. Sanal PPA olarak adlandırılan bir modelde fiziksel teslim yerine finansal fark hesabı öngörülüyorsa 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu bakımından araç ve faaliyet niteliği ayrıca incelenmelidir. Sonuç, sözleşmenin ekonomik işlevi ve tarafların statüsüne bağlıdır.
İşlem tasarımında elektrik, para ve sertifika akışları ayrı gösterilmelidir. Her akış için karşı taraf, yetki, hesaplama, teslim veya ödeme tarihi belirlenir. Kaynak belgesiyle yapılacak çevresel açıklamanın kapsamı da bu yapıya uygun olmalıdır. Özellikle finansal modelde, ilgili sermaye piyasası sınıflandırması tamamlanmadan standart bir PPA metninin kullanılmaması; düzenleyici analiz sonucunun sözleşme ve faaliyet modeline yansıtılması gerekir.
6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu — m.3
6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu — m.3; m.37; somut araç/faaliyet sınıflandırması gerekli
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu — m.26
130. Sabit fiyat, endeksli fiyat, taban-tavan ve paylaşım modellerinin hukuki riski nedir?
Fiyat formülü, tarafların hangi ekonomik riski üstlendiğini belirlediği için sözleşmenin asli unsurlarındandır. TBK m.26 ve m.27, kararlaştırılan yapının geçerlilik çerçevesini; m.138 ise olağanüstü koşullarda uyarlamanın şartlarını düzenler. Sabit veya endeksli fiyat tercihinde endeks kaynağı, hesap dönemi, vergi ve diğer bedeller açıkça tanımlanmalıdır. Taban-tavan düzeninde ise sınırların hangi hacme ve hangi döneme uygulanacağı gösterilmelidir.
Taslak formül, olağan ve uç fiyat senaryolarında örnek faturayla çalıştırılmalıdır. Endeksin yayımlanmaması, veri düzeltmesi veya piyasa tasarımının değişmesi halinde kullanılacak yedek yöntem belirlenir. Negatif veya çok düşük fiyatın mümkün olduğu ilgili piyasa senaryoları da tarafların edimleri bakımından açıklanır. Bu çalışma, fiyat uyuşmazlığını sözleşme imzasından önce görünür hale getirir ve hesaplama yetkisini denetlenebilir kılar.
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu — m.26; m.27; m.138
131. Teslim noktası, üretim profili ve sözleşme miktarı nasıl belirlenmelidir?
Teslim yükümlülüğü, elektriğin hangi noktada ve hangi zaman profiliyle alıcının hesabına verileceği açıklanarak kurulmalıdır. 6446 sayılı Kanun m.3'teki ikili anlaşma çerçevesi içinde taraflar miktar modelini belirler; ölçüm, bildirim ve uzlaştırma işlemleri ilgili piyasa düzenine uygun yürütülür. Fiili üretim kadar teslim, sabit profilli teslim veya toleranslı miktar farklı risk dağılımları yaratır.
Sözleşme eki, sayaç ve piyasa kayıtlarıyla uyumlu teslim noktasını, zaman birimini, hacim ve toleransı göstermelidir. Üretim tahmininin altında veya üzerinde gerçekleşmenin hangi tarafa maliyet doğuracağı ayrıca yazılır. Örnek bir ayın üretim ve tüketim verisi üzerinden hesap yapılması, ticari beklentiyle sözleşme sonucunun uyumunu test eder. Çevresel nitelik teslimi varsa bunun miktar ve dönem tanımı enerji tesliminden ayrı açıklanmalıdır.
6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu — m.3; ölçüm ve uzlaştırma ikincil hükümleri
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu — m.26
132. Dengesizlik maliyetini hangi taraf üstlenir?
Dengesizlik bakımından piyasa karşısındaki sorumlu ile taraflar arasında maliyeti üstlenen kişi farklı olabilir. Düzenleyici sorumluluk Dengeleme ve Uzlaştırma Yönetmeliği ve ilgili piyasa kayıtlarından; ekonomik paylaşım TBK m.26 çerçevesindeki sözleşmeden belirlenir. Bu ayrım, üçüncü kişinin veya toplayıcının hizmet verdiği yapılarda özellikle önemlidir. Sözleşme, piyasa borcunun hangi hesapla doğduğunu ve taraflar arasında hangi koşulla aktarılacağını açıklamalıdır.
Tahmin yükümlülüğü, veri teslim zamanı, tolerans ve düzeltme imkanı maliyet formülüyle birlikte düzenlenmelidir. Genel bir “tüm dengesizlik alıcıya aittir” hükmü yerine maliyetin kaynağı, ölçümü ve ispatı belirlenir. Hesap ekinin geçmiş veriyle denenmesi ve karşı tarafın temel uzlaştırma kayıtlarına erişebilmesi, fatura itirazının sağlıklı yürütülmesini sağlar.
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu — m.26
6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu — m.11; DUY dengeleme ve uzlaştırma hükümleri
133. Kısıntı, bağlantı kesintisi veya düşük üretim halinde ödeme nasıl hesaplanır?
Kısıntı, şebeke kesintisi, ekipman arızası ve kaynak yetersizliği farklı olaylardır; ödeme sonucu sözleşmedeki risk dağılımına göre belirlenir. TBK m.112 borca aykırılığı, m.136 ifa imkansızlığını ve m.138 aşırı ifa güçlüğünü kendi koşullarıyla düzenler. Her olayın süresi, kontrol edilebilirliği ve teslim yükümlülüğüne etkisi ayrıca incelenmelidir. Sözleşmede varsayımsal üretim üzerinden ödeme öngörülüyorsa hesap yöntemi açık olmalıdır.
Taraflar sistem talimatı, sayaç kaydı, arıza raporu ve kaynak ölçümünü birlikte kullanacak bir olay sınıflandırması oluşturmalıdır. Bu sınıflandırma hangi olayda enerji bedeli, süre uzatımı, telafi teslimi veya başka bir sonuç doğacağını gösterir. Çifte tahsilatı önlemek için sigorta ve üçüncü kişi ödemelerinin hesaba etkisi de düzenlenebilir. Sonuç, olayın adı yerine ispatlanan neden ve sözleşmedeki karşılığı üzerinden kurulmalıdır.
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu — m.112; m.136; m.138
134. Ölçüm ve sayaç verisinde uyuşmazlık çıkarsa hangi kayıt esas alınır?
Ölçüm uyuşmazlığında esas alınacak kayıt, uygulanabilir ölçüm ve uzlaştırma düzeni ile sözleşmedeki veri hiyerarşisi birlikte incelenerek belirlenir. Dengeleme ve Uzlaştırma Yönetmeliği, piyasa hesabındaki kayıt ve düzeltme sürecinin temelidir. Tesis içi SCADA verisi teknik açıklama için önem taşıyabilir; ticari hesapta kullanılacak resmi ölçüm ve düzeltme yöntemi ayrıca tespit edilmelidir.
Hukuki ekip sayaç kimliği, kalibrasyon, okuma, veri aktarımı ve sonradan yapılan düzeltmeleri tek zaman çizelgesinde toplamalıdır. İtirazın yetkili muhataba ve uygulanabilir süre içinde yapılması, esas incelemesi kadar önemlidir. Sözleşmede ham veriye erişim, bağımsız teknik inceleme ve geçici fatura düzeni bulunması yararlıdır. Böylece veri sorunu çözülürken ihtilafsız ödeme ve işletme devamlılığı korunabilir.
6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu — m.11; DUY ölçüm ve düzeltme hükümleri
135. Değişen mevzuat ve piyasa tasarımı riski nasıl paylaştırılır?
Mevzuat değişikliği hükmü, hangi değişikliğin hangi edim veya maliyet üzerinde sonuç doğuracağını tanımlamalıdır. TBK m.26 ve m.27 çerçevesinde taraflar risk dağılımını kararlaştırabilir; m.138 kapsamındaki uyarlama ise kanuni şartlara bağlı ayrı bir yoldur. Vergi, tarife, teknik standart ve piyasa tasarımı değişikliklerinin ekonomik etkisi farklı olduğundan tek bir genel başlık altında belirsiz bırakılmamalıdır.
Hükümde esas alınan mevzuat tarihi, doğrudan maliyet, tasarruf, ispat ve bildirim yöntemi gösterilir. Önce uyum tedbirleri ve maliyet azaltma imkanları değerlendirilip ardından fiyat veya süre etkisi hesaplanabilir. Taraflar uzlaşamazsa uzman tespiti ya da uyuşmazlık çözüm yolu belirlenmelidir. Bu mekanizma, her düzenleyici değişikliği otomatik fiyat artışına çevirmeden, gerçekten etkilenen yükümlülük ve ekonomik sonucu yönetir.
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu — m.26; m.27; m.138
136. Teminat mektubu, ana şirket garantisi ve kredi desteği ne zaman çağrılabilir?
Teminatın paraya çevrilmesi, aracın hukuki niteliği ve kendi metnindeki talep koşulları üzerinden değerlendirilir. Ana şirket garantisi, kefalet ve banka teminat mektubu farklı yapılardır. TBK m.26 genel sözleşme çerçevesini sağlar; kefalet niteliği varsa m.581 ve devamındaki özel hükümler ayrıca uygulanır. Aracın adı yerine borçla ilişkisi, bağımsızlığı, şekli ve ödeme koşulları incelenmelidir.
Talep hazırlanırken lehtar, tutar, sona erme tarihi, gerekli beyan ve belgeler kontrol edilir. Temel sözleşmedeki temerrüt ile teminat metnindeki çağrı koşullarının uyumu değerlendirilir. Süre uzatımı veya yenileme gereken durumlar için erken uyarı kurulmalıdır. Çağrının hukuki ve mali etkisi yüksek olduğundan belgenin tam metni ve somut olay incelenmeden standart bir ödeme veya itiraz sonucu çıkarılmamalıdır.
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu — m.26; m.581 ve devamı
137. Alıcının kredi riski ve temerrüdü nasıl yönetilir?
Alıcının kredi riski, ödeme gerçekleşmeden önce teminat ve bilgi yükümlülükleriyle; temerrüt sonrasında ise sözleşmesel ve kanuni haklarla yönetilir. TBK m.112 borca aykırılık sorumluluğunu, m.117 temerrüdün şartlarını düzenler. Sözleşmede fatura vadesi, itiraz, ihtilafsız tutarın ödenmesi ve varsa giderim süresi açıkça belirlenmelidir. Teslimin durdurulması veya fesih hakkı da kendi koşullarıyla kurulmalıdır.
Kredi desteği, kalan sözleşme hacmi ve olası ikame maliyetiyle orantılı tasarlanır. Mali bilgi sunma, teminat tamamlama ve önemli olumsuz değişiklik bildirimleri, uygulanabilir ve ölçülebilir olmalıdır. Temerrüt dosyasında fatura, tebliğ, ödeme kayıtları ve hesap yöntemi birlikte korunur. Böylece tarafın alacağını talep etmesi kadar yanlış zamanda teslimi durdurması nedeniyle doğabilecek karşı sorumluluk da yönetilir.
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu — m.112; m.117
138. Sözleşmenin erken sona ermesinde zarar ve kapanış tutarı nasıl hesaplanır?
Erken sona erme hesabı, sözleşmedeki ödeme mekanizmasının zarar tazmini, ceza koşulu veya başka bir borç niteliği taşımasına göre değerlendirilir. TBK m.112 ve m.125 borca aykırılık ve karşılıklı sözleşmelerdeki sonuçlar bakımından; m.179–182 ceza koşulu yönünden önemlidir. Kullanılan İngilizce veya ticari adlandırma, formülün hukuki niteliğini tek başına belirlemez.
Hesapta kalan hacim, ikame fiyat, iskonto, tasarruf edilen maliyet ve yapılmış ödemeler tutarlı biçimde ele alınmalıdır. Aynı zararın farklı başlıklarda tekrar talep edilmesi önlenir. Fesih tarihi, piyasa veri kaynağı ve hesaplama yetkilisi sözleşmede gösterilmelidir. Tarafların formülü örnek bir fesih senaryosunda test etmesi, hem ekonomik dengenin anlaşılmasını hem olası uyuşmazlıkta hesabın yeniden kurulmasını sağlar.
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu — m.112; m.125; m.179–182
139. Karbon, YEK-G veya çevresel nitelikler kime ait olur?
Elektrik teslimiyle çevresel nitelik tahsisi sözleşmede ayrı açıklanmalıdır. YEK-G belgesinin oluşturulması, transferi ve itfası ilgili kaynak garantisi düzenine göre yürütülür; tarafların hangi belgeyi kimin hesabına sağlayacağı ise sözleşmede belirlenir. Karbon kredisi veya başka bir çevresel araç ayrıca söz konusuysa onun hukuki ve kayıt düzeni kendi kurallarıyla incelenmelidir.
PPA eki, tesis ve üretim dönemini, belge miktarını, transfer ve itfa sorumlusunu göstermelidir. Satıcının aynı niteliği başka alıcıya tahsis etmemesine ilişkin taahhüt ile alıcının kullanabileceği açıklamanın kapsamı birlikte düzenlenebilir. Hukuki incelemede sertifika hesabı ve işlem zinciri kontrol edilir. Bu yaklaşım, enerji bedelinin içinde hangi çevresel edimin bulunduğunu ve eksik teslim halinde hangi çözümün uygulanacağını belirginleştirir.
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu — m.26
6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu — YEK-G ikincil düzenlemesi; exact locator tamamlanmalı
14. EPC, ekipman tedariki ve işletme sözleşmeleri
140. EPC sözleşmesi anahtar teslim, bölünmüş paket veya çoklu yüklenici modeliyle mi kurulmalıdır?
Sözleşme modeli, projenin entegrasyon ihtiyacı ve işverenin yönetebileceği arayüz riskine göre seçilmelidir. TBK m.470 ve devamındaki eser sözleşmesi hükümleri, işin niteliğine göre EPC ilişkisinin değerlendirilmesinde temel oluşturur; sözleşme serbestisi m.26 çerçevesinde kullanılır. Anahtar teslim modelde tasarım, tedarik ve yapımın tek sorumluda toplanması hedeflenirken bölünmüş paketlerde işverenin koordinasyon görevi genişler.
Karar, yalnız teklif bedellerinin toplamıyla verilmemelidir. Tasarım entegrasyonu, testlerin yönetimi, gecikmenin kaynağı ve performans açığının kime yüklenebileceği karşılaştırılmalıdır. Çoklu yüklenici modelinde kapsam sınırları ve ortak takvim açıkça belirlenmeli; her ekipmanın bütün tesis içindeki işlevi için sorumlu atanmalıdır. Finansman belgelerinin istediği tamamlanma güvencesi de seçilen modelde karşılanmalıdır.
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu — m.26; m.470 ve devamı
141. İş kapsamı, tasarım sorumluluğu ve arayüz riski nasıl belirlenmelidir?
İş kapsamı, yüklenicinin teslim edeceği sonucu ve bu sonuca ulaşmak için üstlendiği tasarım görevini ölçülebilir biçimde tanımlamalıdır. TBK m.470 eser meydana getirme borcunu, m.471 yüklenicinin özen yükümlülüğünü düzenler. İşverenin verdiği veri, yüklenicinin doğrulayacağı veri ve üçüncü kişi tasarımı arasındaki sorumluluk ayrımı, sözleşmedeki teknik kapsamla birlikte yapılmalıdır.
Enerji tesisinde şebeke bağlantısı, otomasyon, depolama ve ana üretim ekipmanı arasındaki arayüzler özellikle önemlidir. Her sınır noktasında tasarım, teslim, test ve düzeltme sorumlusu belirlenir. Sözleşme eklerinin öncelik sırası ve çelişki halinde bildirim yöntemi açık olmalıdır. Bu çalışma kapsam boşluğunu erken ortaya çıkarır; sonradan çıkan bir uyumsuzlukta hangi edimin kimin sorumluluğunda olduğunu tespit etmeyi kolaylaştırır.
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu — m.470; m.471; m.112
142. Fiyat ayarlaması ve kur riski hangi tarafa aittir?
Fiyat ve kur riski, sözleşmedeki bedel düzeniyle emredici kambiyo hükümleri birlikte incelenerek belirlenir. TBK m.26 ve m.27 geçerlilik çerçevesini; m.138 ise olağanüstü koşullarda uyarlama şartlarını oluşturur. Türkiye'de yerleşik kişiler arasındaki döviz veya dövize endeksli bedeller bakımından Türk Parası Kıymetini Koruma Hakkında 32 sayılı Karar ve 2008-32/34 sayılı Tebliğ'in uygulanabilir güncel hükümleri ayrıca değerlendirilmelidir. Sözleşme türü ve taraf statüsü burada önem taşır.
İthal ekipman, yerli işçilik ve diğer maliyetler aynı kur riskini taşımayabilir. Fiyat eki bunları ayırmalı; endeks, baz tarih, güncelleme dönemi ve ödeme para birimini açıkça göstermelidir. Kambiyo istisnasına dayanılacaksa istisnanın koşulları belgelendirilmeli, yalnız yabancı para maliyeti bulunmasına dayanılarak geçerlilik sonucu çıkarılmamalıdır. Ticari kur koruması da sözleşmenin hukuki ödeme düzeniyle uyumlu kurulmalıdır.
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu — m.26; m.27; m.138
143. Gecikme tazminatı hangi tarihten ve hangi sınırlarla uygulanır?
Gecikmeye ilişkin ödeme, muaccel tamamlanma tarihinin ve sözleşmedeki sorumluluk koşullarının gerçekleşmesiyle değerlendirilir. TBK m.112 ve m.117 borca aykırılık ve temerrüt çerçevesini sağlar. Hüküm ceza koşulu işlevi taşıyorsa TBK m.179–182; borçlu tacirse TTK m.22 ayrıca dikkate alınır. Gecikme bedelinin adı yerine hangi olayda ve hangi amaçla ödeneceği üzerinden hukuki nitelendirme yapılmalıdır.
Hesaplamadan önce süre uzatımı, işveren kaynaklı gecikme ve eşzamanlı olayların kritik yola etkisi incelenir. Bildirim ve güncel iş programı kayıtları bu nedenle önemlidir. Sözleşmede günlük oran, üst sınır, kısmi kabul ve başka tazminat talepleriyle ilişki açıkça gösterilmelidir. Zaman çizelgesi ile ödeme formülü birlikte kurulduğunda hesap, yalnız takvim farkına değil sözleşme kapsamında sorumlu olunan gecikmeye dayanır.
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu — m.112; m.117; m.179–182
6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu — m.22
144. Performans garantileri hangi teknik ölçümlere bağlanmalıdır?
Performans garantisi, tesisin sözleşmede vaat edilen işlevini hangi ölçümle sağlayacağını tanımlamalıdır. TBK m.26 çerçevesinde kapasite, verim, kayıp veya kullanılabilirlik hedefleri kararlaştırılabilir; başarısızlığın sonucu m.112 ve gerektiğinde ceza koşulu hükümleriyle değerlendirilir. Teknik hedefin hukuki uygulanabilirliği, test yöntemi ve referans koşullarının açıklığına bağlıdır.
Sözleşmede ölçüm cihazı, test süresi, ortam koşulları, düzeltme eğrileri, tolerans ve yeniden test düzeni gösterilmelidir. Düşük performansın onarım, ret, fiyat azaltımı veya belirli ödeme sonucuna hangi aşamada yol açacağı belirlenir. Gelir modelindeki kayıpla teknik garanti arasında bağ kurulması, gerçek riski karşılayan bir güvence oluşturur. Teste katılım ve kayıt erişimi taraflar için aynı şekilde düzenlenerek hesapların sonradan denetlenmesi sağlanmalıdır.
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu — m.26; m.112; m.179–182
145. Test, devreye alma ve kabul prosedürü nasıl yazılmalıdır?
İdari kabul, tesisin ilgili teknik düzenleme çerçevesindeki kabul işlemini; sözleşmesel kabul ise tarafların teslim ve ödeme ilişkisini düzenler. Elektrik Üretim ve Elektrik Depolama Tesisleri Kabul Yönetmeliğinin uygulanabilir hükümleri ile TBK'nın eser sözleşmesine ilişkin hükümleri birlikte incelenmelidir. TBK m.474 ve m.477, muayene ve kabulün ayıp sorumluluğuyla ilişkisi bakımından özellikle önemlidir. Farklı kabul işlemlerinin sonuçları sözleşmede açıkça ayrılmalıdır.
Test planı, tamamlanma ölçütü, eksik iş listesi ve tekrar test koşulları önceden belirlenmelidir. Riskin geçmesi, bedelin ödenmesi, garanti süresinin başlaması ve teminatın azaltılması ayrı tetikler olarak düzenlenebilir. İdari tutanakla sözleşmesel teslim kaydı aynı dosyada izlenmeli; saklı tutulan eksiklikler ve bunların giderim tarihleri belgeye bağlanmalıdır. Böylece kabul sonrasında da devam eden yükümlülükler belirli kalır.
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu — m.474; m.477
146. Şebeke veya idari izin gecikmesi yüklenici süresini etkiler mi?
Şebeke veya izin gecikmesinin yüklenici süresine etkisi, ilgili işi kimin üstlendiğine ve gecikmenin sözleşme programına nasıl yansıdığına göre belirlenir. TBK m.112 kapsamındaki sorumluluk değerlendirmesinde kusur ve nedensellik; m.136 ve m.138 bakımından ise kendi kanuni şartları incelenir. İdari işlemin uzaması her sözleşmede aynı süre veya bedel sonucunu doğurmaz.
Sözleşme izin başvurusu, teknik bilgi sağlama ve kurumla koordinasyon görevlerini açıkça dağıtmalıdır. Gecikme halinde zamanında bildirim, kritik yol analizi ve etkileri azaltma tedbirleri kayda alınır. Süre uzatımı talebi ile ilave maliyet talebi ayrı gerekçelendirilmelidir. İşverenin veya yüklenicinin kontrolündeki gecikme belirlenebildiğinde, tamamlanma tarihi ve gecikme bedeli hesabı somut kayıt üzerinden güncellenebilir.
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu — m.112; m.136; m.138
147. Ayıp, garanti ve uzun dönemli ekipman sorumluluğu nasıl düzenlenmelidir?
Ayıp sorumluluğunda önce sözleşmenin eser, satış veya karma ilişki niteliği belirlenir. Eser sözleşmesinde TBK m.474–478 muayene, haklar, kabul ve süreler bakımından temel hükümleri içerir. Ticari mal satışında TTK m.23/1-c ve uygulanabilir satış hükümleri ayrıca önem taşır. Bu nedenle EPC içindeki ekipman tedarikine ilişkin her uyuşmazlık aynı ihbar ve süre rejimine yerleştirilmemelidir.
Sözleşmede teknik garanti, kanuni ayıp hakları ve üretici garantisinin ilişkisi açıklanmalıdır. Arıza kaydı, muayene, bildirim, onarım ve tekrar test adımları izlenebilir olmalıdır. Parça değişiminin garanti süresine etkisi, söküm ve nakliye maliyeti ile seri arıza halinde uygulanacak çözüm ayrıca düzenlenebilir. Hukuki inceleme, talep tarihini ve bildirim delilini koruyarak doğru sorumluya yönelmeyi sağlayan bir prosedür kurmalıdır.
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu — m.474–478
6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu — m.23/1-c
148. Yedek parça, yazılım, veri ve fikri mülkiyet hakları kime ait olur?
Enerji tesisinin işletilmesi için gerekli haklar, ekipman mülkiyeti yanında yazılım ve teknik bilgiye erişimi de kapsayacak şekilde düzenlenmelidir. 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu m.2 bilgisayar programları bakımından koruma çerçevesini; m.52 mali hak sözleşmelerinin yazılılığı ve hakların ayrı gösterilmesi bakımından önemli şartları içerir. TBK m.26 çerçevesinde kullanım, bakım, güncelleme ve üçüncü kişiye hizmet yaptırma hakları somutlaştırılabilir.
Lisans eki, hangi yazılımın hangi tesis ve süre için kullanılacağını, yedekleme ve sistem kurtarma imkanını açıklamalıdır. Tedarikçinin faaliyetini durdurması veya bakım hizmetinin sona ermesi halinde işletme devamlılığı için erişim düzeni kurulabilir. Veri üzerinde erişim, dışa aktarım ve saklama sorumluluğu ayrıca yazılmalıdır. Bu hakların finansman ve tesis devrinde devam edip etmeyeceği kapanış öncesinde kontrol edilmelidir.
5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu — m.2; m.52
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu — m.26
149. O&M sözleşmesinde kullanılabilirlik ve üretim garantisi nasıl ayrılır?
Kullanılabilirlik garantisi, tesisin belirli koşullarda çalışmaya hazır tutulmasını; üretim garantisi ise belirlenen ölçüm koşullarında elde edilecek çıktıyı esas alır. TBK m.26 ve m.112 çerçevesinde bu edimler ve ihlal sonuçları ayrı düzenlenebilir. Kaynak yetersizliği, şebeke kısıntısı, planlı bakım ve ekipman arızasının hangi hesaba dahil olacağı açıkça gösterilmelidir. Depolama veya diğer tesisler için mevzuatta aranan emre amadelik ölçütü bulunuyorsa bunun güncel kapsamı sözleşmesel hedefle ayrıca karşılaştırılır.
O&M eki, hesap dönemi, veri kaynağı, hariç olaylar ve düzeltme yöntemini içermelidir. İşletmecinin kontrolündeki bakım performansı ile kontrolü dışındaki kaynak ve sistem etkileri ayrılmalıdır. Garanti bedeli, sigorta ve diğer tazminatların ilişkisi belirlenerek aynı olayın farklı hesaplarda tutarlı ele alınması sağlanır. Tarihsel bir düzenleyici oranı doğrudan sözleşme garantisi kabul etmek yerine projenin güncel hukuki ve teknik yükümlülükleri esas alınmalıdır.
Örneğin arızalı bir invertör nedeniyle üretim yapılamaması ile tesisin teknik olarak hazır olduğu halde şebeke işletmecisinin talimatıyla üretimin sınırlandırılması, aynı performans olayı olarak ele alınmamalıdır. Sözleşmenin hangi olayda süreyi hesap dışında bırakacağı, hangi olayda yükleniciye düzeltme yükümlülüğü yükleyeceği ve hangi kaybı para ödemesiyle karşılayacağı ayrı gösterilmelidir. Bu ayrım yapılmazsa yüksek bir kullanılabilirlik oranı, yatırımcının beklediği enerji gelirini korumayabilir. Tersine, kaynak ve şebeke koşullarından bağımsız mutlak üretim taahhüdü, işletmecinin fiyatlandırmadığı bir riski üstlenmesine yol açabilir. Hukuki incelemenin amacı teknik raporu tekrarlamak değil, ölçülen başarısızlığın hangi borcun ihlali sayılacağını ve hangi giderime bağlanacağını belirlemektir.
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu — m.26; m.112
150. Siber güvenlik ve uzaktan erişim sorumlulukları nasıl düzenlenmelidir?
Uzaktan erişim, bakım kolaylığı sağlarken üretim kontrolü ve veri güvenliği bakımından ayrı sorumluluk doğurur. Kişisel veri işlenmesi halinde 6698 sayılı Kanun m.12 veri güvenliği tedbirlerinin temelini oluşturur. Enerji tesisine uygulanabilecek sektör ve kritik altyapı yükümlülükleri ise tesisin statüsü ve güncel düzenlemeler üzerinden ayrıca belirlenmelidir. Sözleşme, bu kanuni tabanı erişim yetkisi ve hizmet yükümlülüklerine çevirmelidir.
Kullanıcı bazlı yetki, kayıt tutulması, yama yönetimi, yedekleme, olay bildirimi ve acil erişim kesme yetkisi açıkça düzenlenmelidir. Operasyonel sistemle kurumsal bilgi sistemi arasındaki bağlantılar teknik risk incelemesine alınır. Tedarikçinin alt hizmet sağlayıcıları ve sınır ötesi erişimi varsa veri ve güvenlik boyutları ayrıca değerlendirilir. Sözleşmesel bildirim süresi, uygulanabilir kanuni bildirim yükümlülüğüyle uyumlu belirlenmeli; doğrulanmamış bir genel süre bütün olaylara uygulanmamalıdır.
6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu — m.12
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu — m.26; m.112
151. Ana yüklenici ve alt yüklenicilerin iş sağlığı ve güvenliği sorumlulukları nasıl dağıtılmalıdır?
Sahadaki görev dağılımı, her işverenin kanuni yükümlülükleri ve varsa asıl işveren-alt işveren ilişkisinin koşulları dikkate alınarak kurulmalıdır. 6331 sayılı Kanun m.4, m.10, m.11 ve m.17 önleme, risk değerlendirmesi, acil durum ve eğitim görevlerini düzenler; m.23 birden fazla işverenin bulunduğu işyerlerindeki koordinasyon bakımından önemlidir. 4857 sayılı İş Kanunu m.2'deki ilişki de somut çalışma düzenine göre ayrıca incelenir.
Sözleşme, çalışma izni, saha denetimi, ekipman kontrolü ve tehlikeli işi durdurma yetkisini belirlemelidir. Alt yüklenicinin kayıtları ana saha sistemiyle uyumlu tutulmalı; eğitim ve risk değerlendirmesi fiili iş değiştikçe güncellenmelidir. Rücu ve tazminat hükümleri, bu önleyici organizasyonu tamamlayan ekonomik paylaşım araçları olarak yazılmalıdır. Sorumluluk değerlendirmesinde sözleşmedeki adlandırmayla sahadaki fiili yönetim birlikte dikkate alınır.
6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu — m.4; m.10; m.11; m.17; m.23
4857 sayılı İş Kanunu — m.2
152. Teminatlar ve sigortalar proje finansmanına uygun mudur?
Finansmana uygun güvence paketi, projenin risk dönemiyle teminatın kapsam ve süresini eşleştirmelidir. TTK m.1401 sigorta ilişkisinin temel tanımını verir; somut koruma poliçe, genel ve özel şartlar ile uygulanabilir emredici hükümlerden belirlenir. Banka teminatları ve diğer kredi destekleri ise kendi metinleri ve hukuki nitelikleri üzerinden değerlendirilir. Kredi verenin talep ettiği lehtar veya ödeme düzeni, mevcut sözleşme ve sigorta yapısına uygun kurulmalıdır.
İnşaat, montaj, işletme, sorumluluk ve gecikmeye bağlı gelir kaybı senaryoları ayrı incelenir. Muafiyetler, istisnalar, bildirim şartları ve sigorta bedelinin yeterliliği teknik danışmanla birlikte değerlendirilmelidir. Poliçe sona ermesi, teminatın azalması veya önemli değişiklik halinde bildirim mekanizması kurulabilir. Hukukçu ve sigorta danışmanının ortak incelemesi, görünürde geniş bir güvence paketinde bulunan süre, kapsam veya hak sahibi boşluklarını ortaya çıkarır.
6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu — m.1401
15. Finansman ve teminat yapısı
153. Enerji yatırımı bilanço finansmanı, proje finansmanı veya ortak yatırım modeliyle mi finanse edilmelidir?
Enerji yatırımında finansman modelini, borcun hangi nakit akışından ve hangi malvarlığından ödeneceği belirler. Bilanço finansmanı sponsorun genel ödeme gücüne dayanırken proje finansmanında üretim gelirleri, proje sözleşmeleri ve teminat paketi öne çıkar. Ortak yatırım modelinde ise sermaye katkısı kadar yönetim, ek kaynak sağlama ve çıkış hakları önem taşır. 6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu’nun 4–7. maddeleri faaliyet yetkisinin çerçevesini belirler; kredi verenin kabul ettiği ticari yapı, bu yetkinin sahibi ve koşullarıyla uyumlu kurulmalıdır.
Model seçimi, lisans ve bağlantı süresi ile arazi hakkının, elektrik satış sözleşmesinin ve borç vadesinin birlikte incelenmesini gerektirir. Sınırlı rüculu bir yapıda yapım gecikmesini, üretim düşüşünü veya satış gelirindeki oynaklığı hangi tarafın taşıdığı açık olmalıdır. Finansal modelin hukuki karşılığı; sponsor tamamlama desteği, gerekli izinlerin kullandırım koşulu yapılması ve temerrütte uygulanabilir teminat düzenidir. Yatırım kararı öncesinde üç model, maliyetin yanında kontrol hakları ve sorunlu senaryoda projenin sürdürülebilirliği bakımından karşılaştırılmalıdır.
6446 sayılı Kanun — m.4–7, 15–16 ve 19
6098 sayılı Kanun — m.26–27, 112, 117, 136–138, 183–194 ve 470–486
154. Projenin bankaya hazır kabul edilmesi için hangi izin ve sözleşmeler tamamlanmalıdır?
Finanse edilebilirlik, projenin izinlerinin geçerli olması ve öngörülen gelirleri üretebilecek sözleşme bütünlüğüne ulaşmasıyla değerlendirilir. Elektrik üretiminde 6446 sayılı Kanun’un 5–7. maddeleri lisans sürecini, 19. maddesi taşınmaz teminini düzenler. Çevre Kanunu’nun 10. maddesi kapsamındaki çevresel kararlar ile elektrik üretim ve depolama tesislerine ilişkin teknik kabul işlemleri de projenin aşamasına göre incelenir. Her belgenin tesis sahibi, kapasite, koordinat ve süre bakımından yatırımın güncel tasarımını karşılaması gerekir.
Finansman dosyasında EPC, işletme-bakım, satış, arazi ve sigorta sözleşmeleri aynı tamamlanma takvimine bağlanmalıdır. İnşaat kredisiyle işletmedeki tesisin refinansmanı farklı belge setleri gerektirir; henüz alınması gerekmeyen işletme belgesi, uygun bir sonraki kullandırım koşulu veya taahhüt olarak düzenlenebilir. Hukuki incelemenin ürünü, belge adlarını sıralayan bir listeyi aşarak eksikliği, sorumluyu, son tarihi ve eksikliğin kredi üzerindeki etkisini gösteren bir koşullar çizelgesi olmalıdır.
6446 sayılı Kanun — m.4–7, 15–16 ve 19
2872 sayılı Kanun — m.8, 10–12 ve 28
Elektrik Üretim ve Elektrik Depolama Tesisleri Kabul Yönetmeliği — Kabul süreci; m.17/3 terminoloji
155. Finansörün hangi varlık ve haklar üzerinde teminat alması mümkündür?
Teminat paketi, proje şirketinin sahip olduğu pay, taşınmaz, taşınır, alacak ve hesap haklarının hukuki niteliğine göre kurulur. Türk Medeni Kanunu’nun taşınmaz rehni ve haklar üzerindeki rehne ilişkin hükümleri, Türk Borçlar Kanunu’nun 183–194. maddelerindeki alacak devri rejimi ve 6750 sayılı Ticari İşlemlerde Taşınır Rehni Kanunu, farklı teminat araçlarının kuruluşunu belirler. Şirket paylarında şirket türü, payın senede bağlanması ve esas sözleşme hükümleri ayrıca önemlidir.
Bir teminatın kredi dosyasında bulunması kadar üçüncü kişilere karşı ileri sürülebilmesi, sırası ve paraya çevrilmesi de incelenmelidir. Tapu ve taşınır rehni sicili kayıtları, önceki rehinler, banka mahsup hakları ve alacak devri yasakları bu nedenle birlikte kontrol edilir. Enerji lisansının kamu hukuku niteliği, teminatın icrası sırasında işletmenin yeni yatırımcıyla devamını ayrıca düzenleyici incelemeye bağlar. Kredi verenin koruması, varlık değerinin yanında faaliyetin devam edebilmesini sağlayan izin ve sözleşme düzenine dayanmalıdır.
4721 sayılı Kanun — m.850 vd.; m.954–961
6098 sayılı Kanun — m.183–194
6750 sayılı Kanun — m.4–5 ve 14
6446 sayılı Kanun — m.4–7, 15–16 ve 19
156. Pay rehni, hesap rehni, alacak temliki ve ticari işletme rehni nasıl yapılandırılır?
Teminatların tek finansman paketi içinde düzenlenmesi, her birinin kendi kuruluş şartlarının ayrı yerine getirilmesini gerektirir. Alacak devrinde Türk Borçlar Kanunu m.184 yazılı şekli öngörür; m.183 kapsamında kanundan, sözleşmeden veya işin niteliğinden doğan sınırlamalar araştırılır. Hesap rehni, bankaya karşı alacak üzerindeki hak ve bankanın sözleşmesel yetkileriyle birlikte kurulur. 6750 sayılı Kanun kapsamında taşınır rehninde ise taraf ve varlık kapsamı ile sicile tescil şartları belirleyicidir.
Pay rehninde payın türü, senedin mevcut olup olmadığı ve gerekli teslim veya kayıt işlemleri şirket belgelerinden doğrulanmalıdır. Temlik bildiriminin hangi borçluya yapılacağı, hesap bankasının önceki hakları ve farklı kreditörler arasındaki sıra, kapanış belgelerinde somutlaştırılır. Bu çalışma sonucunda imzalanacak sözleşme, tamamlanacak sicil veya teslim işlemi ve alınacak teyit ayrı ayrı gösterilmelidir. Böylece teminatın hukuken kurulması ile kredi verenin fiilen tahsilata ulaşması arasındaki boşluklar kapanır.
6098 sayılı Kanun — m.183–186
4721 sayılı Kanun — m.954–961
6750 sayılı Kanun — m.3–5
6102 sayılı Kanun — m.134 vd., 369, 375 ve sigorta hükümleri
157. Lisans ve bağlantı hakkı doğrudan teminat veya devir konusu olabilir mi?
Lisans ve bağlantı belgeleri, ilgili düzenleyici rejimin belirlediği kişi, tesis ve koşullara bağlı haklar yaratır. Bu nedenle teminat tasarımında lisansın idari niteliği ile şirket payları ve proje alacaklarının özel hukuk niteliği ayrı ele alınmalıdır. 6446 sayılı Kanun ve Elektrik Piyasası Lisans Yönetmeliği uyarınca tesisin veya şirketin devri, işlem yapısına uygun izin ve lisans işlemleriyle tamamlanır. Bağlantı belgelerinin süresi ve yatırım yükümlülükleri de devralınan değerin devamlılığını belirler.
Danıştay 13. Dairesinin 10.07.2024 tarihli E.2024/1555, K.2024/3186 kararı, süresi sona ermiş lisanssız üretim bağlantı anlaşmasının sonradan yer değişikliği talebiyle canlandırılmasını somut olayında kabul etmemiştir. Kararın finansman açısından sonucu, bağlantı süresinin kredi boyunca izlenmesi gereğidir. Kredi veren; pay rehni ve gelir teminatlarına ek olarak ihlal bildirimini, giderim imkanını ve uygun yatırımcıya geçişin düzenleyici adımlarını doğrudan anlaşmalarla düzenlemelidir.
6446 sayılı Kanun — m.4–7, 15–16 ve 19
Elektrik Piyasası Lisans Yönetmeliği ve EPDK işlem belgeleri — İşlem türüne özgü başvuru ve lisans şartları
Danıştay 13. D., E.2024/1555, K.2024/3186, 10.07.2024 — Hukuki Değerlendirme ve Karar Sonucu
158. Finansörün step-in veya müdahale hakkı nasıl düzenlenmelidir?
Finansörün müdahale hakkı, proje sözleşmesindeki ihlalin erken öğrenilmesini ve fesih gerçekleşmeden giderilmesini sağlayan sözleşmesel bir mekanizmadır. Türk Borçlar Kanunu’nun 26 ve 27. maddeleri çerçevesinde doğrudan anlaşmayla bildirim, bekleme süresi, borcun ifası ve uygun ikame tarafın önerilmesi düzenlenebilir. Kamu hukuku izinlerine ilişkin yetki ise ilgili idarede kalır; işletmeyi üstlenecek kişinin lisans ve teknik yeterlilik koşulları ayrıca sağlanır.
Müdahale süresi, ihlalin niteliğine göre belirlenmelidir. Vadesi geçmiş ödeme kısa sürede giderilebilirken ekipman arızası veya yüklenici değişikliği teknik program gerektirir. Süre, karşı tarafı belirsiz biçimde bağlı tutmadan finansöre uygulanabilir çözüm imkanı vermelidir. EPC, işletme-bakım, arazi ve satış sözleşmelerindeki bildirim adresleri ile fesih ve giderim süreleri karşılaştırılarak uyumlandırılmalıdır. İkameyi sağlayacak devir belgeleri, onaylar ve geçiş dönemi işletme sorumluluğu baştan tanımlanırsa müdahale hakkı uygulamada kullanılabilir hale gelir.
6098 sayılı Kanun — m.26–27
6446 sayılı Kanun — m.4–7, 15–16 ve 19
Elektrik Piyasası Lisans Yönetmeliği ve EPDK işlem belgeleri — İşlem türüne özgü başvuru ve lisans şartları
159. Düzenleyici izinler kredi kullandırım koşullarına nasıl dönüştürülür?
Düzenleyici izinler, kredi sözleşmesinde projenin aşamasına uygun ve doğrulanabilir koşullar halinde yazılmalıdır. 6446 sayılı Kanun’un 5–7. maddelerindeki faaliyet yetkisi ile Çevre Kanunu m.10 kapsamındaki kararlar, her proje için ilgili belge üzerinden değerlendirilir. Koşul; yetkili kurumu, izin sahibini, kapasiteyi, geçerlilik süresini ve kabul edilecek belgeyi belirlemelidir. Finansörün sözleşmesel koşuldan vazgeçme yetkisi, kanunen gerekli iznin alınması yükümlülüğünden ayrı tutulur.
İlk kullandırımda aranacak belgelerle daha sonraki inşaat ve işletme aşamalarındaki şartlar farklılaştırılmalıdır. Teknik danışmanın tamamlanma raporu, hukuk danışmanının izin teyidi ve sigorta danışmanının kapsam incelemesi aynı tarihte aynı tesis tasarımını esas almalıdır. Sonraki bir izin, belirli tarihte tamamlanacak taahhüt olarak düzenleniyorsa gecikmenin yeni kullandırıma, sponsor desteğine veya temerrüde etkisi açıkça yazılmalıdır. Bu yaklaşım, belge eksikliğinin finansman takvimine etkisini önceden görünür kılar.
6446 sayılı Kanun — m.4–7, 15–16 ve 19
2872 sayılı Kanun — m.8, 10–12 ve 28
6098 sayılı Kanun — m.26–27, 112, 117, 136–138, 183–194 ve 470–486
160. Proje gelirleri, rezerv hesapları ve dağıtım kısıtları nasıl kurulmalıdır?
Proje gelirlerinin kullanım sırası, kredi verenin borç servisini ve şirketin işletme devamlılığını birlikte koruyacak şekilde kurulmalıdır. Elektrik satışından doğan alacağın miktarı piyasa ve satış sözleşmesi kurallarına; alacağın temliki Türk Borçlar Kanunu m.183–194’e; hesabın kullanımı ise banka ve finansman sözleşmelerine bağlıdır. Vergi, işletme gideri, borç servisi, rezerv ve ortaklara dağıtım sıralaması, bu farklı yükümlülükleri tek bir ödeme düzeninde birleştirir.
Rezerv hesabının tutarı ve yeniden doldurulması, finansal modeldeki ödeme dönemleriyle uyumlu olmalıdır. Dengesizlik bedeli, uzlaştırma düzeltmesi, bakım duruşu veya vergi ödemesi nedeniyle henüz kesinleşmemiş nakit, dağıtım testinde ayrıca ele alınır. Hesap sözleşmesi, bakiyeyi gösteren rapor kadar dağıtıma izin veren koşulların kim tarafından doğrulanacağını da belirtmelidir. Dağıtım kısıtı bir sözleşmesel korumadır; şirketler hukukunun kar dağıtımına ilişkin hükümleri ayrıca uygulanır.
6098 sayılı Kanun — m.183–194
6102 sayılı Kanun — m.507–509 ve 519
6446 sayılı Kanun — m.4–7, 15–16 ve 19
EPDK elektrik piyasası yönetmelikleri — İlgili yönetmelik ve işlem tarihinde yürürlükteki sürüm
161. Refinansman veya borç yapılandırması EPDK izni gerektirebilir mi?
Refinansmanın düzenleyici etkisi, işlemle değişen hakların içeriğine göre belirlenir. Kredi tutarının veya vadesinin değiştirilmesi finansman ilişkisine aitken paylar, kontrol hakları, tesis sahipliği veya lisans bilgileri üzerindeki değişiklikler 6446 sayılı Kanun ve Elektrik Piyasası Lisans Yönetmeliği kapsamında ayrıca incelenir. Bu nedenle yeni finansman belgesindeki oy, veto, teminat icrası ve ikame hükümleri, mevcut ortaklık ve izin yapısıyla karşılaştırılmalıdır.
İnceleme, yalnız imza günündeki değişikliği değil, temerrüt halinde kullanılacak hakları da kapsamalıdır. Bir kreditörün alacağını devretmesiyle lisans sahibi şirketin veya kontrolünün el değiştirmesi farklı hukuki sonuçlar doğurabilir. Gerekli onay veya bildirimin türü, işlemin niteliği ve lisansın aşaması üzerinden güncel yönetmelik metninden belirlenir. Refinansman kapanış dosyasında, değişen hakları gösteren bir karşılaştırma ile gerekli kurum işlemlerinin tamamlandığını gösteren belgeler bulunmalıdır.
6446 sayılı Kanun — m.4–7, 15–16 ve 19
Elektrik Piyasası Lisans Yönetmeliği ve EPDK işlem belgeleri — İşlem türüne özgü başvuru ve lisans şartları
162. Yeşil kredi veya sürdürülebilirlik bağlantılı finansmanda hangi beyanlar doğrulanmalıdır?
Yeşil finansmanda kaynağın uygun projeye tahsisi ile sürdürülebilirlik performansına bağlı finansman birbirinden ayrılır. SPK’nın 13 Ağustos 2026 tarihli ve 49/1500 sayılı kararıyla kabul ettiği Yeşil, Sürdürülebilir ve Sosyal Sermaye Piyasası Araçları Rehberi ile Sürdürülebilirlik Bağlantılı Sermaye Piyasası Araçları Rehberi bu ayrımı sermaye piyasası ihraçları bakımından somutlaştırır. İlk modelde fon kullanımı ve raporlama; ikinci modelde performans göstergesi, hedef, araç özellikleri, raporlama ve doğrulama önem taşır. Bu ihraç kuralları, her banka kredisinin kendiliğinden aynı rehbere tabi olduğu anlamına gelmez.
Enerji projesinin yenilenebilir kaynağa dayanması, kullanılan bütün çevresel beyanları kanıtlamaz. Başlangıç değeri, ölçüm sınırı, hesap yöntemi ve dış doğrulama açıkça belirlenmelidir. Hedefin gerçekleşmemesinin kupon veya faiz marjına etkisi ile raporlama ihlali ve temerrüt farklı sonuçlardır. Türk Borçlar Kanunu m.26–27 çerçevesindeki finansman belgeleri bu sonuçları ayırmalı; borçlu her beyanı teknik kanıtla eşleştirip raporlama sorumlusunu belirlemelidir.
6098 sayılı Kanun — m.26–27
SPK, 13 Ağustos 2026 sürdürülebilir sermaye piyasası araçları rehberleri duyurusu — i-SPK 128.29; 13.08.2026 tarih ve 49/1500 sayılı karar; temel bileşenler ve dış değerlendirme
İlgili sorular: 225
163. Temerrüt halinde proje veya şirket devri nasıl gerçekleştirilebilir?
Temerrüt sonrası devir, teminatın paraya çevrilmesi ile faaliyetin hukuken sürdürülmesini birlikte çözmelidir. Taşınır ve taşınmaz teminatlarında ilgili rehin hükümleri, takipte 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu, şirket veya tesisin devrinde ise 6446 sayılı Kanun ve lisans düzenlemeleri uygulanır. Alıcının düzenleyici yeterliliği, rekabet izni ihtiyacı ve proje sözleşmelerindeki devir koşulları, satışın ekonomik sonucunu doğrudan etkiler.
Finansman belgeleri, ödeme temerrüdünden satışın tamamlanmasına kadar işletmenin kim tarafından ve hangi kaynakla sürdürüleceğini göstermelidir. İflas veya konkordato halinde takip ve sözleşme hakları ayrıca ilgili usule göre değerlendirilir. Bu yüzden doğrudan anlaşmalardaki bekleme süreleri, satış takvimi ve izin başvuruları arasında uyum aranır. Sağlıklı bir icra planı, teminatın satılabilirliğini belgelendirirken bağlantı, arazi ve kritik işletme sözleşmelerinin devir sırasında devamını da güvenceye alır.
2004 sayılı Kanun — Rehnin paraya çevrilmesi, iflas ve konkordato hükümleri
6446 sayılı Kanun — m.4–7, 15–16 ve 19
Elektrik Piyasası Lisans Yönetmeliği ve EPDK işlem belgeleri — İşlem türüne özgü başvuru ve lisans şartları
4054 sayılı Kanun — m.4–7
16. Proje ve şirket satın almaları
164. İşlem pay devri, varlık devri, tesis devri veya birleşme olarak mı yapılandırılmalıdır?
İşlem yapısı, devralınmak istenen ekonomik bütünlük ile hukuken devredilebilen hakların birlikte incelenmesiyle seçilir. Pay devrinde şirket aynı tüzel kişi olarak faaliyetini sürdürür; varlık veya tesis devrinde hangi hak ve borçların alıcıya geçeceği ayrı belirlenir. Birleşmede Türk Ticaret Kanunu m.136 ve devamındaki hükümler uygulanır. Enerji faaliyetinin devamı bakımından 6446 sayılı Kanun ve lisans düzenlemeleri, rekabet denetiminde ise 4054 sayılı Kanun m.7 ayrıca gözetilir.
Pay devri geçmiş yükümlülükleri şirket içinde taşırken varlık devri sözleşme, çalışan, arazi ve izinlerin geçişini daha ayrıntılı hale getirebilir. Vergi avantajı, lisansın devamlılığı ve sözleşme karşı taraflarının onaylarıyla birlikte hesaplanmalıdır. Bağlayıcı teklif öncesinde her yapı için gerekli onay, devreden borç, belge ve kapanış süresini karşılaştıran bir not hazırlanması, satın alma fiyatının hangi hukuki varsayıma dayandığını görünür kılar.
6102 sayılı Kanun — m.134 vd., 369, 375 ve sigorta hükümleri
6446 sayılı Kanun — m.4–7, 15–16 ve 19
Elektrik Piyasası Lisans Yönetmeliği ve EPDK işlem belgeleri — İşlem türüne özgü başvuru ve lisans şartları
4054 sayılı Kanun — m.4–7
165. Önlisans aşamasındaki proje devralınabilir mi?
Önlisans dönemindeki yatırımda satın alınacak payın ve elde edilecek kontrolün hukuki etkisi özel olarak incelenmelidir. 6446 sayılı Kanun’un 6. maddesi, üretim lisansı öncesindeki yükümlülükler ve önlisans rejimini düzenler. Ortaklık yapısına ilişkin sınırlama ve istisnalar, Elektrik Piyasası Lisans Yönetmeliğinin işlem tarihinde yürürlükteki hükümleriyle birlikte uygulanır. Bu aşamada işlemin ekonomik amacı kadar alıcının hangi tarihte hangi yönetim ve oy hakkını kazanacağı da önemlidir.
İmza ile kapanış arasında düzenleyici şartların tamamlanmasına imkan veren bir yapı kurulabilir; ancak sözleşmenin imzalanması sırasında verilen haklar da kontrol bakımından incelenmelidir. Kapanış öncesi veto, yönetim talimatı veya pay üzerinde kullanım hakkı, esas devirden önce sonuç doğurabilir. İşlem dosyasında önlisansın geçerliliği, kalan yükümlülükler ve ilgili istisnanın uygulanabilirliği yazılı olarak ortaya konmalı; kapanış, gerekli izinlerin ve diğer şartların tamamlanmasına bağlanmalıdır.
6446 sayılı Kanun — m.6
Elektrik Piyasası Lisans Yönetmeliği ve EPDK işlem belgeleri — İşlem türüne özgü başvuru ve lisans şartları
166. Pay veya kontrol değişikliği için hangi izin ve bildirimler gerekir?
Pay ve kontrol değişikliği, yalnız devredilen sermaye oranıyla belirlenmez. Oy hakkı, yönetim kurulunu belirleme, stratejik kararları engelleme ve dolaylı ortaklık ilişkileri de işlem analizine dahil edilir. 6446 sayılı Kanun ve Elektrik Piyasası Lisans Yönetmeliği, lisansın türü ve aşaması bakımından uygulanacak düzenleyici işlemleri belirler. Bu yüzden işlem öncesi ve sonrası ortaklık zinciri, sözleşmesel haklarla birlikte çizilmelidir.
Yaptırımın kapsamı ise ayrı bir meseledir. Danıştay 13. Dairesi, 12.12.2024 tarihli E.2021/2981, K.2024/5448 kararında kanunda açıkça sayılmayan dolaylı pay sahibine ilgili yasağın genişletilmesini kabul etmemiştir. Bu karar, bildirim ve onay yükümlülüklerinden genel bir muafiyet kurmaz; yaptırımın kişi bakımından kanuni sınırını açıklar. Satın alma sürecinde önce uygulanacak onay veya bildirim belirlenmeli, ardından bu işlemin hangi belge ve tarihle tamamlanacağı kapanış takvimine işlenmelidir.
6446 sayılı Kanun — m.4–7, 15–16 ve 19
Elektrik Piyasası Lisans Yönetmeliği ve EPDK işlem belgeleri — İşlem türüne özgü başvuru ve lisans şartları
Danıştay 13. D., E.2021/2981, K.2024/5448, 12.12.2024 — Hukuki Değerlendirme ve Karar Sonucu
167. Lisans, bağlantı, arazi ve ÇED kararlarının kapsamı veri odasında nasıl doğrulanır?
İzin incelemesinde temel ölçüt, belgelerin aynı projeyi ve aynı teknik tasarımı kapsamasıdır. 6446 sayılı Kanun kapsamındaki lisans ve bağlantı belgeleri ile Çevre Kanunu m.10 uyarınca verilen çevresel karar, tesisin sahibi, koordinatları, kurulu gücü ve teknolojisi bakımından karşılaştırılır. Arazi kayıtları da bu teknik sınırları karşılamalıdır. Sonradan yapılan kapasite veya ekipman değişiklikleri, başlangıç belgesine ek olarak tadil ve kabul kayıtlarının incelenmesini gerektirir.
Danıştay 4. Dairesinin E.2024/3997, K.2025/1706 ve E.2024/886, K.2025/1313 kararları, çevresel incelemenin teknoloji ve saha özelliklerine göre yürütülmesini vurgular. Bu nedenle veri odası incelemesi, belge isimlerinin kontrolüyle tamamlanmaz; teknik danışmanın saha bulguları ile hukuki belge kapsamı eşleştirilir. Eksiklikler parsel, ekipman veya kapasite bazında gösterilerek giderim, kapanış koşulu veya uygun risk paylaşımına dönüştürülmelidir.
6446 sayılı Kanun — m.4–7, 15–16 ve 19
2872 sayılı Kanun — m.8, 10–12 ve 28
Danıştay 4. D., E.2024/3997, K.2025/1706, 17.03.2025 — Hukuki Değerlendirme ve Karar Sonucu
Danıştay 4. D., E.2024/886, K.2025/1313, 03.03.2025 — Hukuki Değerlendirme ve Karar Sonucu
168. Başvuru sırasında verilen beyanların doğruluğu nasıl test edilir?
Başvuruda verilen bilgilerin doğruluğu, nihai lisans kadar başvurunun oluşum süreci üzerinden incelenir. Elektrik Piyasası Kanunu m.15–16 çerçevesindeki denetim ve yaptırım rejimi bakımından bilgi, belge ve beyanların dayanağı önem taşır. Ortaklık, sermaye, arazi, tesis tasarımı ve teknik yeterlilik açıklamaları, ilgili dönemin sicil ve proje belgeleriyle karşılaştırılmalıdır. Sonradan gerçekleşen değişikliklerin hangi tarihte kuruma bildirildiği de bu karşılaştırmanın parçasıdır.
İnceleme sırasında her beyan için belge sahibi, imza yetkisi, kaynak kayıt ve güncelleme tarihi belirlenir. Özellikle satın alma işlemlerinde satıcının açıklama mektubu, düzenleyici başvuru dosyasındaki bir eksikliği tespit etmeye yardımcı olur; kamu hukuku bakımından sonucu ise ilgili mevzuat belirler. Doğrulanamayan beyanlar, doğruluk varsayımıyla kapanışa taşınmak yerine resmi teyit, düzeltme başvurusu veya somut tazminat düzeniyle ele alınmalıdır.
6446 sayılı Kanun — m.15–16
Elektrik Piyasası Lisans Yönetmeliği ve EPDK işlem belgeleri — İşlem türüne özgü başvuru ve lisans şartları
169. Geçmiş EPDK incelemeleri, piyasa borçları ve yaptırım riskleri nasıl araştırılır?
Düzenleyici geçmiş, açılan incelemeden ihlalin giderilmesine kadar bütün dosya üzerinden değerlendirilir. 6446 sayılı Kanun’un 15 ve 16. maddeleri denetim ve yaptırımların çerçevesini belirler. Bilgi talebi, tutanak, savunma, Kurul kararı, dava ve ödeme kayıtları birlikte okunarak iddia edilen fiil ile verilen yaptırım ayrıştırılmalıdır. Ayrıca EPİAŞ, TEİAŞ ve dağıtım şirketlerine olan borç ve teminat yükümlülükleri mali incelemeye bağlanır.
Ceza ödemesi, ilgili fiilin giderildiğini veya faaliyetin aynı koşullarla sürebileceğini her durumda göstermez. Giderim yükümlülüğü, süregelen ihlal ve önceki kararın sonraki yaptırım üzerindeki etkisi ayrı kontrol edilir. Alıcıya sunulacak sonuç, açık dosyaları, kapanmış dosyaların devam eden etkilerini ve ihtilaflı piyasa alacaklarını ayırmalıdır. Bilinen riskler, gerekiyorsa özel tazminat ve kapanış öncesi düzeltme yükümlülüğüne dönüştürülmelidir.
6446 sayılı Kanun — m.15–16
EPDK elektrik piyasası yönetmelikleri — İlgili yönetmelik ve işlem tarihinde yürürlükteki sürüm
170. YEKDEM ve teşvik uygunluğu hangi belgelerle teyit edilir?
YEKDEM gelirinin hukuki dayanağı, 5346 sayılı Kanun’un 5 ve 6. maddeleri ile Yenilenebilir Enerji Kaynaklarının Belgelendirilmesi ve Desteklenmesine İlişkin Yönetmelik çerçevesinde belirlenir. Kaynak türü, işletmeye giriş tarihi, belge ve ilgili dönem başvurusu aynı tesis için doğrulanmalıdır. Teşvik belgesiyle sağlanan vergi veya gümrük avantajları ise kendi karar ve uygulama hükümlerine tabidir; incelemede her avantajın ayrı şartları gösterilir.
Yatırımcı, finansal modeldeki her destek satırını resmi belge, yararlanma süresi ve gerçekleşme koşuluna bağlamalıdır. Yerli aksam, kapasite artışı, devir veya ekipman değişikliğinin desteğe etkisi de değerlendirilir. Gelirin devamını etkileyen eksik belge kapanıştan önce tamamlanmalı; geçmiş dönem geri alma riski varsa bunun ekonomik karşılığı satın alma belgelerinde düzenlenmelidir. Böylece destek varsayımı, doğrulanmış gelir ve yükümlülük tablosuna dönüşür.
5346 sayılı Kanun — m.5–6
EPDK elektrik piyasası yönetmelikleri — İlgili yönetmelik ve işlem tarihinde yürürlükteki sürüm
171. EPC ilerlemesi ve kabul durumu hukuki incelemeye nasıl dahil edilir?
EPC ilerlemesi, tamamlanan işin oranı ile işverenin sözleşmesel haklarını birlikte gösteren bir inceleme gerektirir. Türk Borçlar Kanunu m.470 ve devamındaki eser sözleşmesi hükümleri; teslim, inceleme, ayıp ve yüklenicinin sorumluluğuna ilişkin çerçeveyi sağlar. Enerji tesisinin idari kabulü ise ilgili kabul mevzuatındaki teknik süreçtir. Sözleşmesel kabul, idari kabul ve garantilerin başlangıcı, belgelerde ayrı tarihlere veya şartlara bağlanabilir.
Hakedişler, değişiklik emirleri, test sonuçları ve eksik işler listesi teknik raporla karşılaştırılmalıdır. İlerlemiş görünen bir projede gecikme talebi, performans eksikliği veya süresinde bildirilmemiş ayıp bulunabilir. Alıcı ve finansör için önemli çıktı, tamamlanma maliyeti yanında korunmuş talepleri ve yaklaşan bildirim sürelerini gösteren rapordur. Kapanış veya kullandırım şartları, bu raporda belirlenen gerçek tamamlanma ve risk durumuna göre yazılmalıdır.
6098 sayılı Kanun — m.470–478
Elektrik Üretim ve Elektrik Depolama Tesisleri Kabul Yönetmeliği — Kabul hükümleri
172. Kamulaştırma ve arazi zincirindeki eksiklikler kapanıştan önce nasıl giderilir?
Enerji yatırımının arazi zinciri, edinim kararından tescile ve fiili erişime kadar tamamlanmalıdır. 6446 sayılı Kanun m.19 ile 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu, taşınmaz temininin ilgili kamu hukuku çerçevesini oluşturur. Mülkiyet, irtifak, kira, hat güzergahı ve özel alan izinleri, projenin ihtiyaç duyduğu kullanım süresi ve alanla karşılaştırılır. Dava veya iptal kararının tescile etkisi ayrıca araştırılır.
AYM’nin Ali Kömürcü ve diğerleri kararında (B.No.2019/2890, 25.10.2023, §§82–98), acele kamulaştırmanın dayanağının iptalinden sonra taşınmazların devlette tutulmasına ilişkin kanunilik ve etkili gider sorunları incelenmiştir. Bu yaklaşım, alıcı bakımından yalnız ilk edinim kararının yeterli belge olmadığını gösterir. Parsel bazlı giderim planı, gerekli tescil veya izin tamamlanmasını kapanışa bağlamalı; parasal teminatın kullanım hakkındaki temel eksikliği giderip gidermediği ayrıca değerlendirilmelidir.
6446 sayılı Kanun — m.19
2942 sayılı Kanun — m.8–10, 27
AYM, Ali Kömürcü ve diğerleri, B.No.2019/2890, 25.10.2023 — §§82–98
173. Düzenleyici onaylar kapanış şartı mı, kapanış sonrası yükümlülük mü olmalıdır?
Onayın sözleşmedeki yeri, mevzuatın işleme hangi aşamada izin verdiğine göre belirlenir. 6446 sayılı Kanun ve lisans düzenlemeleri kapsamındaki ön izin ile 4054 sayılı Kanun m.7 kapsamındaki birleşme-devralma izni, işlem özelinde kapanıştan önce aranabilir. Bildirim niteliğindeki yükümlülükler ise tabi oldukları süre ve içerik şartlarıyla kapanış sonrası taahhüt olarak düzenlenebilir. Bu ayrım, her belge için hukuki etki üzerinden yapılmalıdır.
Satın alma sözleşmesi başvuru sorumluluğunu, bilgi sağlama yükümlülüğünü, kabul edilebilir izin şartlarını ve son kapanış tarihini göstermelidir. Gecikmenin hangi tarafça üstlenileceği ve önemli yükümlülük içeren bir onay halinde tarafların seçenekleri önceden yazılmalıdır. Kanuni ön izin gerektiren bir işlemde tarafların özel sözleşmesel feragati düzenleyici şartı tamamlamaz. Kapanış kontrolü, her izin için yetkili kararın kapsamını ve varsa yürürlük koşulunu inceleyerek yapılır.
6446 sayılı Kanun — m.4–7, 15–16 ve 19
Elektrik Piyasası Lisans Yönetmeliği ve EPDK işlem belgeleri — İşlem türüne özgü başvuru ve lisans şartları
4054 sayılı Kanun — m.4–7
Rekabet Kurumu: 11 Şubat 2026 birleşme-devralma değişiklikleri — 2010/4 sayılı Tebliğ m.5, 7; 2026/2 değişikliği
174. Satıcının hangi düzenleyici ve teknik beyanları vermesi gerekir?
Satıcı beyanları, satın alınan enerji faaliyetinin değerini oluşturan izin ve sözleşmelerin durumunu somutlaştırmalıdır. Lisansın kapsamı, başvuruların doğruluğu, bağlantı kapasitesi, arazi hakkı, çevresel karar, kabul, destek gelirleri ve devam eden denetimler ayrı başlıklarda ele alınır. Bu alanların kamu hukuku zemini 6446, 2872 ve 5346 sayılı kanunlarda bulunurken taraflar arasındaki risk paylaşımı Türk Borçlar Kanunu m.26–27 çerçevesinde sözleşmeyle kurulur.
Beyanların kapsamı, satıcının açıkladığı istisnalar ve alıcının inceleme bulgularıyla birlikte okunmalıdır. Bilinen bir kapasite veya arazi sorunu için genel uyum beyanı yerine giderim koşulu ve özel tazminat daha işlevsel olabilir. Beyanın hangi tarihte verildiği, kapanışta tekrar edilip edilmediği, bilgi şartı ve talep süresi açıkça yazılmalıdır. Böylece veri odasındaki bulgu, karşılığı belirlenmiş sözleşmesel bir hakka dönüşür.
6446 sayılı Kanun — m.4–7, 15–16 ve 19
2872 sayılı Kanun — m.8, 10–12 ve 28
5346 sayılı Kanun — m.5–6
6098 sayılı Kanun — m.26–27, 112, 117, 136–138, 183–194 ve 470–486
175. Fiyat ayarlaması, tazminat ve özel teminatlar hangi risklere bağlanmalıdır?
Riskin niteliği, satın alma sözleşmesinde kullanılacak çözümü belirler. Ölçülebilen borç fiyat ayarlamasına; kapanıştan önce giderilebilen izin eksikliği tamamlanma şartına; geçmiş olaydan doğabilecek belirsiz zarar ise uygun tazminat düzenine bağlanabilir. Türk Borçlar Kanunu’nun sözleşme serbestisi ve ifa sorumluluğu hükümleri bu düzenlemelerin temelini oluşturur. Ancak taraflar arasındaki ekonomik paylaşım, kamu idaresine karşı yükümlülüğün muhatabını ilgili mevzuat dışında değiştirmez.
Enerji işleminde YEKDEM geri alma riski, EPC talebi, arazi eksikliği veya çevresel giderin aynı mekanizmaya bağlanması pratikte uyuşmazlık yaratabilir. Her kalem için zararın tanımı, talep süresi, ödeme güvenliği ve üçüncü kişi talebinin yönetimi yazılmalıdır. Escrow veya bedel tutma, paranın erişilebilirliğini artırır; tutar ve serbest bırakma şartları beklenen riskle uyumlu seçilmelidir.
6098 sayılı Kanun — m.26–27, 112 vd.
6446 sayılı Kanun — m.4–7, 15–16 ve 19
17. Doğal gaz piyasası
176. Doğal gaz piyasasında hangi faaliyetler lisansa tabidir?
Doğal gaz piyasasında faaliyet yetkisi, şirketin enerji sektöründe bulunmasına değil yapacağı işin lisans kapsamına dayanır. 4646 sayılı Doğal Gaz Piyasası Kanunu m.4; ithalat, iletim, depolama, toptan satış, dağıtım, sıkıştırılmış doğal gaz ve ihracatı ayrı faaliyetler olarak düzenler. Doğal Gaz Piyasası Lisans Yönetmeliği bu ayrımı başvuru ve faaliyet koşullarıyla tamamlar. Bir şirketin birden fazla ticari rol üstlenmesi, her rol için gereken yetkinin ayrıca değerlendirilmesini gerektirir.
İnceleme, sözleşmede kullanılan satıcı veya hizmet sağlayıcı unvanından önce gazın mülkiyetini kimin aldığına, taşımayı ve teslimi kimin üstlendiğine bakmalıdır. Örneğin depolama kapasitesi satın alan tacir ile depolama tesisini işleten şirket aynı faaliyeti yürütmez. Yatırımın sözleşme ve fatura akışı çıkarılarak her adımın lisans sahibiyle eşleştirilmesi, sonradan yetkisiz faaliyet tartışmasına dönüşebilecek boşlukları baştan gösterir.
4646 sayılı Kanun — m.4
EPDK doğal gaz piyasası mevzuatı — Lisans, tarife, dağıtım ve müşteri hizmetleri düzenlemeleri
İlgili sorular: 177, 178, 180, 183
177. Lisans başvurusunda sermaye, ortaklık ve teknik yeterlilik nasıl incelenir?
Doğal gaz yatırımında sermaye, ortaklık yapısı ve teknik yeterlilik aynı sorunun farklı unsurlarıdır: lisans sahibi, üstlendiği faaliyeti güvenli ve sürdürülebilir biçimde yürütebilecek midir? 4646 sayılı Kanun m.4 ile Doğal Gaz Piyasası Lisans Yönetmeliği, faaliyet türüne göre farklı başvuru şartları öngörür. Bu nedenle bir lisans türündeki sermaye tutarı veya belge seti bütün doğal gaz şirketlerine uygulanamaz; güncel EPDK başvuru belgeleri esas alınmalıdır.
Satın alma veya finansman incelemesinde kayıtlı sermaye yanında ödenmiş sermaye, nihai kontrol, teknik personel ve operasyon sözleşmeleri araştırılır. Şirketin mali yeterliliği, yatırım programı ve tedarik yükümlülükleriyle birlikte değerlendirilmelidir. Ortak değişikliğinin lisansa etkisi kapanıştan önce belirlenmeli; gereken izin veya bildirim, satıcının genel beyanına bırakılmadan işlem takvimine ve kapanış belgelerine işlenmelidir.
4646 sayılı Kanun — m.4
EPDK doğal gaz piyasası mevzuatı — Lisans, tarife, dağıtım ve müşteri hizmetleri düzenlemeleri
178. İthalat lisansında kaynak çeşitlendirmesi ve sözleşme yükümlülükleri nelerdir?
Doğal gaz ithalatında ticari tedarik sözleşmesi, düzenleyici yetkinin yerine geçmez. 4646 sayılı Kanun m.4 kapsamındaki ithalat rejimi; gazın kaynağı, lisans kapsamı ve teslim yapısıyla birlikte incelenmelidir. İthalatçı, kaynak ülke ve karşı taraf bakımından ticari tedarik güvencesini sağlarken Türkiye’de taşıma, kapasite ve gerekli depolama düzenini de kurmalıdır. Faaliyete özgü güncel koşullar Doğal Gaz Piyasası Lisans Yönetmeliği ve EPDK işlem belgelerinden belirlenir.
Sözleşmenin miktar, teslim noktası, kalite, fiyat ve tedarik kesintisi hükümleri taşıma düzeniyle uyuşmadığında, kağıt üzerindeki gazın fiilen teslim edilememesi riski doğar. Bu nedenle al ya da öde yükümlülüğü, kapasite tahsisi ve dengeleme sorumluluğu birlikte müzakere edilmelidir. Ruhsatlandırma veya kapasite koşulunun gerçekleşmemesi halinde ödeme ve fesih sonuçlarının açık olması, yatırımcının henüz kullanamayacağı bir tedarik için uzun süreli mali yük altına girmesini önler.
4646 sayılı Kanun — m.4
EPDK doğal gaz piyasası mevzuatı — Lisans, tarife, dağıtım ve müşteri hizmetleri düzenlemeleri
6098 sayılı Kanun — m.26–27, 112 ve 136–138
179. İletim şebekesine erişim ve kapasite tahsisi nasıl işler?
Doğal gaz şebekesine erişim, yalnız bir bağlantı noktasının bulunmasıyla güvence altına alınmış sayılmaz. 4646 sayılı Kanun m.6’nın üçüncü taraf erişimi çerçevesi, ilgili şebeke işleyiş düzenlemeleri ve taşıma sözleşmeleriyle birlikte uygulanır. Giriş ve çıkış kapasitesi, teknik uygunluk ve kapasitenin hangi süre için tahsis edildiği ayrı ayrı değerlendirilir. Lisans sahibi olmak, talep edilen noktada ve miktarda kapasitenin kendiliğinden tahsis edileceği anlamına gelmez.
Tedarik sözleşmesi imzalanmadan önce kapasite rezervasyonu, kesinti halleri, yeniden tahsis ve kullanılmayan kapasitenin sonuçları belirlenmelidir. Başvurunun reddinde ise teknik gerekçe, mevcut kapasite ve benzer kullanıcıların durumu karşılaştırılmalıdır. Uyuşmazlığın lisans yükümlülüğünden mi, şebeke kuralından mı yoksa taşıma sözleşmesinden mi doğduğu doğru ayrıştırıldığında başvuru mercii ve istenecek giderim de somutlaşır.
4646 sayılı Kanun — m.6
EPDK doğal gaz piyasası mevzuatı — Lisans, tarife, dağıtım ve müşteri hizmetleri düzenlemeleri
180. Depolama ve LNG terminali erişiminde hangi kurallar uygulanır?
LNG terminali veya doğal gaz depolama tesisinde yatırım incelemesi iki ayrı hakkı kapsar: tesisin kurulup işletilmesi ve kullanıcının belirli kapasiteden yararlanması. 4646 sayılı Kanun m.4 depolama faaliyetinin yetki çerçevesini, m.6 ise erişim ilişkisini düzenler. Tesis sahibinin lisansı ve teknik izinleri, kullanıcının kapasite sözleşmesiyle aynı belge değildir. Gazın kabulü, depolanması, yeniden gazlaştırılması ve teslimi bakımından üstlenilen hizmet açıkça tanımlanmalıdır.
Ticari modelde boşaltma penceresi, envanter hakkı, gaz kaybı, kalite sınırı ve kullanılamayan kapasite riski önem taşır. Bu koşullar yalnız terminal sözleşmesinde değil, gemi ve tedarik sözleşmeleriyle birlikte okunmalıdır. Geciken bir geminin sonraki taşıma veya teslim yükümlülüğünü nasıl etkilediği belirlendiğinde, teknik aksama için hangi tarafa ve hangi zarar kalemiyle başvurulacağı da öngörülebilir hale gelir.
4646 sayılı Kanun — m.4 ve 6
EPDK doğal gaz piyasası mevzuatı — Lisans, tarife, dağıtım ve müşteri hizmetleri düzenlemeleri
181. Dağıtım lisansı, bölge ve şebeke yatırımı yükümlülükleri nasıl değerlendirilir?
Doğal gaz dağıtımında şirket değeri yalnız mevcut abone sayısından oluşmaz; lisans bölgesi ve o bölgedeki yatırım ile hizmet yükümlülükleri de değerlemeyi belirler. 4646 sayılı Kanun m.4 ve 11, dağıtım ve tarife düzeninin temelini oluşturur. Lisans, ihale ve ilgili EPDK kararlarında öngörülen yükümlülükler, özel hukuk sözleşmesiyle ortadan kaldırılamaz. Bu nedenle yatırımcı, geliri yaratan düzenleme ile harcamayı zorunlu kılan düzenlemeyi birlikte okumalıdır.
İncelemede tamamlanmamış şebeke yatırımları, bağlantı talepleri, hizmet kalitesi kayıtları ve tarife dönemine ilişkin varsayımlar karşılaştırılır. Ertelenmiş yatırım, satın alma sonrasında beklenmeyen sermaye ihtiyacına dönüşebilir. İzin verilen maliyet ile ticari bütçe arasındaki fark da otomatik biçimde tüketiciye yansıtılamaz. Fiyatlandırma ve kapanış düzeni, bu yükümlülüklerin ekonomik etkisini somut bir yatırım ve uyum takvimine bağlamalıdır.
4646 sayılı Kanun — m.4 ve 11
EPDK: Doğal gaz bağlantı ve hizmet kalitesi — 4646 m.6, 7 ve 11; Lisans Yönetmeliği m.18 ve 28 açıklamaları
182. Toptan satış ve ikili sözleşmelerde hangi sınırlamalar önemlidir?
Doğal gaz toptan satışında tarafların fiyat ve miktarı müzakere edebilmesi, piyasa düzeninin bütünüyle sözleşmeye bırakıldığı anlamına gelmez. 4646 sayılı Kanun m.4, 6 ve 7; faaliyet yetkisini, erişimi ve rekabet yapısını birlikte düzenler. Satıcının lisansı, alıcının statüsü ve teslim noktasındaki taşıma düzeni, sözleşme serbestisinin uygulanacağı sınırı belirler. Rekabeti sınırlayan münhasırlık veya pazar paylaşımı koşulları ayrıca 4054 sayılı Kanun bakımından incelenir.
Sözleşmede asgari alım, esneklik, kalite ve dengesizlik maliyetinin hangi tarafa ait olduğu açık olmalıdır. Bir maliyetin fiyat formülüne eklenmesi, düzenleyici kurallarla yasaklanan bir uygulamayı geçerli hale getirmez. Tedarikçinin kesintisi ile alıcının eksik çekişi farklı sonuçlara bağlandığında, uyuşmazlıkta yalnız fatura tutarı değil bu tutarı doğuran ölçüm ve teslim verisi de belirleyici olur.
4646 sayılı Kanun — m.4, 6–7
4054 sayılı Kanun — m.4–6
6098 sayılı Kanun — m.26–27
183. CNG lisans ve tesis süreçlerinde hangi özel adımlar vardır?
Sıkıştırılmış doğal gaz faaliyetinde hukuki inceleme, gazın satışından önce sıkıştırma, doldurma, taşıma ve teslim zincirinin nasıl kurulduğunu belirlemelidir. 4646 sayılı Kanun m.4 ve Doğal Gaz Piyasası Lisans Yönetmeliği, CNG faaliyetini ayrı bir lisans alanı olarak ele alır. Gaz ticareti için sahip olunan başka bir yetkinin, bütün CNG işlemlerini kendiliğinden kapsadığı varsayılamaz.
İş modelinde tesis işletmecisi, taşıyıcı ve son kullanıcı farklı kişiler olabilir. Ekipmanın teknik uygunluğu, tehlikeli madde taşıma kuralları ve iş güvenliği yükümlülükleri, enerji lisansından ayrı inceleme gerektirir. Sözleşmelerde dolum ve teslim noktasındaki zilyetlik, kalite ölçümü ve hasar sorumluluğu uyumlu kurulmalıdır. Böylece gazın fiziksel hareketi ile lisans ve sigorta kapsamı arasında boşluk bırakılmamış olur.
4646 sayılı Kanun — m.4
EPDK doğal gaz piyasası mevzuatı — Lisans, tarife, dağıtım ve müşteri hizmetleri düzenlemeleri
6331 sayılı Kanun — m.4 ve 10
184. Doğal gaz tarifeleri ve fiyat formülleri nasıl denetlenir?
Doğal gaz işleminde fiyatın hukuki niteliği, faturada kullanılan başlıktan değil bedelin karşılığı olan hizmetten anlaşılır. 4646 sayılı Kanun m.11 tarife düzeninin temelidir; gazın ticari satış bedeli ile iletim, depolama veya dağıtım hizmetine ilişkin düzenlenen bedeller aynı rejime tabi olmayabilir. İlgili tarife kararı, uygulama dönemi ve kullanıcı sınıfı belirlenmeden bir bedelin serbestçe kararlaştırılabileceği söylenemez.
Uzun süreli sözleşmede düzenlenen bedelin değişmesi, her zaman satış fiyatının aynı oranda değişmesi anlamına gelmez. Yansıtma hükmünün hangi maliyeti, hangi tarihten itibaren ve hangi belgeyle kapsadığı açık olmalıdır. Uyuşmazlıkta önce tarife kararının doğru uygulanıp uygulanmadığı, ardından taraflar arasındaki sözleşmesel paylaşım incelenir. Bu ayrım, düzenleyici başvuru ile alacak veya iade talebinin birbirine karıştırılmasını önler.
4646 sayılı Kanun — m.11
EPDK: Doğal gaz bağlantı ve hizmet kalitesi — 4646 m.6, 7 ve 11; Lisans Yönetmeliği m.18 ve 28 açıklamaları
6098 sayılı Kanun — m.26–27
185. Dengeleme, nominasyon ve dengesizlik bedelleri hangi uyuşmazlıklara yol açar?
Doğal gaz dengeleme uyuşmazlığında ilk mesele, sözleşmedeki günlük miktar ile sistemde bildirilen ve fiilen ölçülen miktarın neden farklılaştığıdır. 4646 sayılı Kanun m.4 ve 6 çerçevesindeki taşıma ilişkisi, ilgili Şebeke İşleyiş Düzenlemeleri ve piyasa kurallarıyla somutlaşır. Nominasyon, revizyon, tahsis ve ölçüm aynı işlem değildir; bunlardan birindeki hata diğerindeki kayıttan hareketle varsayılamaz.
Dosya, zaman damgalı bildirimler, sayaç verisi, düzeltme kayıtları ve hesaplama yöntemi üzerinden kurulmalıdır. Taşıyıcıya karşı sorumluluk ile tedarik sözleşmesindeki maliyet paylaşımı ayrıca ayrıştırılır. Bir tarafın sistem nezdinde ödemiş olması, karşı tarafa rücu hakkını tek başına kanıtlamaz. Rücu için ihlal, nedensellik ve sözleşmenin maliyet tahsis hükmü birlikte gösterilmelidir.
4646 sayılı Kanun — m.4 ve 6
EPDK doğal gaz piyasası mevzuatı — Lisans, tarife, dağıtım ve müşteri hizmetleri düzenlemeleri
6098 sayılı Kanun — m.112
186. Hidrojen, biyometan ve yenilenebilir gaz projeleri hangi rejime tabidir?
Hidrojen veya biyometan projesinin yenilikçi niteliği, mevcut izin düzeninden bağımsız olduğu anlamına gelmez. Önce üretilecek madde, üretim yöntemi, kullanım amacı ve şebekeye verilip verilmeyeceği belirlenmelidir. Doğal gazla bağlantılı faaliyetler 4646 sayılı Kanun, elektrik girdisi ve üretimi 6446 sayılı Kanun, çevresel etkiler ise 2872 sayılı Kanun bakımından ayrı değerlendirme gerektirir. Bir strateji belgesinde hedef gösterilmesi, tek başına işletme veya şebekeye enjeksiyon izni oluşturmaz.
Teknik standart ve kabul koşulu netleşmeden doğal gaz altyapısına uyumluluk varsayımıyla yatırım yapılması risklidir. Yetkili kurumun yazılı görüşü, bağlantı koşulları ve ürünün ticari niteliği fizibilite aşamasında açıklığa kavuşturulmalıdır. Satın alma ve finansman sözleşmeleri de belirsiz düzenleyici adımı gerçekleşmiş hak gibi fiyatlamak yerine, koşul, maliyet paylaşımı ve çıkış mekanizmasıyla yönetmelidir.
4646 sayılı Kanun — m.4 ve 6
6446 sayılı Kanun — m.4–5
2872 sayılı Kanun — m.10
18. Rekabet, yoğunlaşma ve kamu desteği
187. Uzun süreli enerji alım ve gaz tedarik sözleşmeleri rekabet hukuku bakımından nasıl incelenir?
Uzun süreli elektrik veya doğal gaz tedariki, yatırımın finansmanını destekleyebilir; ancak sürenin uzunluğu tek başına sözleşmeyi rekabet hukukuna uygun veya aykırı yapmaz. 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun m.4, rekabeti sınırlayan anlaşmaları yasaklar; m.5 ise verimlilik ve tüketici yararı gibi şartlarla muafiyet değerlendirmesine imkan verir. İnceleme, ilgili pazarın yapısını, tarafların gücünü ve rakiplerin müşteri ya da kaynağa erişiminin kapanıp kapanmadığını esas alır.
Münhasırlık, asgari alım, yeniden satış kısıtlaması ve sözleşmeden çıkış maliyeti birlikte okunmalıdır. Finansman için gereken gelir güvencesi ile pazarı kapatan kapsam aynı şey değildir. Sözleşmenin ticari amacına daha dar bir yükümlülükle ulaşılabiliyorsa bu seçenek değerlendirilmelidir. Hukuki görüş, yalnız sözleşme metnine değil pazar payı, süre, alternatif tedarik ve fiili etki verilerine dayanmalıdır.
4054 sayılı Kanun — m.4–5
188. Elektrik ve doğal gaz piyasalarında hakim durum riski ne zaman doğar?
Hakim durumda bulunmak yasak değildir; yasak olan, bu gücün 4054 sayılı Kanun m.6 anlamında kötüye kullanılmasıdır. Enerji piyasasında lisanslı veya düzenlenen bir faaliyet yürütülmesi, ticari davranışı rekabet hukuku incelemesinden bütünüyle çıkarmaz. İlgili ürün ve coğrafi pazar, alternatif kaynaklar ve erişim engelleri belirlendikten sonra fiyatlama, ayrımcılık veya dışlayıcı davranış değerlendirilir.
Şebeke, kritik kapasite veya güçlü müşteri portföyü üzerinde kontrol bulunan yapılarda gerekçesiz farklı muamele özellikle dikkat ister. Buna karşılık teknik kısıt, kredi riski veya hizmet maliyeti farkı somut verilerle açıklanabilir. Şirketin karar dosyası, ticari gerekçeyi sonradan üretilmiş savunma yerine işlem anındaki kayıtlarla göstermelidir. Sözleşme onay sürecine rekabet kontrolü eklenmesi, ticari esnekliği kaldırmadan yüksek riskli koşulların ayrıştırılmasını sağlar.
4054 sayılı Kanun — m.6
189. Enerji şirketi devri hangi hallerde Rekabet Kurulu izni gerektirir?
Enerji şirketi devrinde EPDK izni ile Rekabet Kurulu izni farklı denetimlerdir. 4054 sayılı Kanun m.7 ve 2010/4 sayılı Tebliğ bakımından önce kalıcı kontrol değişikliği, sonra bildirim eşikleri incelenir. Rekabet Kurumunun 11 Şubat 2026 tarihli resmi duyurusu, Türkiye toplam ciro eşiğinin 3 milyar TL’ye, ilgili tekil eşiğin 1 milyar TL’ye ve dünya cirosu eşiğinin 9 milyar TL’ye yükseltildiğini açıklar. Bu tutarlar tek başına bildirim testi değildir; ilgili eşiklerin işlem türüne göre birlikte nasıl uygulandığı güncel Tebliğ metninden belirlenmelidir.
Ciro hesabı yalnız hedef enerji şirketinin gelirine indirgenemez; ekonomik bütünlük ve kontrol ilişkileri dikkate alınır. Azınlık payının stratejik veto haklarıyla birlikte alınması da kontrol değişikliği doğurabilir. Gerekli izin alınmadan kapanış yapılmaması için rekabet analizi imza öncesinde tamamlanmalı, izin koşulu ve uzun durma tarihi sözleşmeye yazılmalıdır. İmza ile kapanış arasında bilgi paylaşımı ve yönetim yetkisinin fiilen devredilmesi de ayrıca kontrol edilmelidir.
4054 sayılı Kanun — m.7
Rekabet Kurumu: 11 Şubat 2026 birleşme-devralma değişiklikleri — 2010/4 sayılı Tebliğ m.5, 7; 2026/2 değişikliği
190. Ortak girişim ve ortak kontrol enerji projelerinde nasıl değerlendirilir?
Ortak kontrol, payların eşitliğinden değil stratejik kararların birden fazla ortağın onayına bağlı olmasından doğabilir. 2010/4 sayılı Tebliğ m.5 bakımından yönetim, bütçe, iş planı ve önemli yatırımlar üzerindeki haklar birlikte değerlendirilir. Bu nedenle enerji projesinde küçük bir paya bağlı veto, yalnız azınlığı koruyan hak mı yoksa şirketin ticari davranışını birlikte belirleyen yetki mi olduğu yönünden incelenmelidir.
Ortak girişimin bağımsız bir ekonomik birimin bütün işlevlerini kalıcı olarak yerine getirip getirmediği de önemlidir. Yalnız ortakların belirli bir işini yürüten yapı ile pazarda kendi kaynaklarıyla faaliyet gösteren işletme aynı değildir. Pay sahipleri sözleşmesi, şirket esas sözleşmesi ve fiili yönetim modeli birlikte okunmalı; enerji lisansı ve birleşme kontrolü analizleri aynı kontrol haritasına dayanmalıdır.
2010/4 sayılı Tebliğ — m.5; bağlantıdaki eski sürümün ciro tutarları kullanılmadı
Rekabet Kurumu: 11 Şubat 2026 birleşme-devralma değişiklikleri — 2010/4 sayılı Tebliğ m.5, 7; 2026/2 değişikliği
191. Rekabet hukukunda bilgi değişimi ve ortak platform riski nasıl yönetilir?
Satın alma incelemesi, rakip şirketlerin gelecekteki fiyat, teklif veya müşteri stratejisini sınırsız paylaşmasına izin vermez. 4054 sayılı Kanun m.4 bakımından bilgi alışverişinin niteliği, ayrıntısı, güncelliği ve piyasa etkisi önemlidir. İşlem henüz kapanmamışken tarafların bağımsız rakip olarak kalması, veri odası tasarımında da korunmalıdır.
Üretim maliyeti, güncel müşteri fiyatı veya ileriye dönük teklif verisi için erişim ihtiyaca göre daraltılabilir; bağımsız danışmanlardan oluşan temiz ekip ve toplulaştırılmış raporlama kullanılabilir. Bunlar kanuni bir muafiyet değil, risk azaltan yöntemlerdir. Hangi verinin kim tarafından ne amaçla görüldüğü kaydedilmeli; işlem gerçekleşmezse kullanmama ve iade veya silme yükümlülükleri uygulanmalıdır.
4054 sayılı Kanun — m.4
192. Şebeke erişiminde ayrımcılık iddiası nasıl ispatlanır?
Şebeke erişiminde ayrımcılık iddiası, farklı sonuçların karşılaştırılabilir başvurulara uygulandığının gösterilmesini gerektirir. Elektrikte 6446 sayılı Kanun m.8–9, doğal gazda 4646 sayılı Kanun m.6 ilgili faaliyet ve erişim çerçevesini oluşturur. Ayrıca şartları varsa 4054 sayılı Kanun m.6 kapsamında hakim durumun kötüye kullanılması gündeme gelebilir. Her teknik ret, tek başına rekabet ihlali değildir.
Karşılaştırmada bağlantı noktası, kapasite, başvuru tarihi, teknik özellik ve yatırım maliyeti eşleştirilmelidir. Başvuru dosyası, ret gerekçesi, kapasite ilanları ve benzer kullanıcıların koşulları bu nedenle önem taşır. Talep edilen giderim de somut olmalıdır: gerekçenin açıklanması, yeniden değerlendirme, eşit koşul uygulanması veya doğmuş zararın tazmini farklı dayanak ve mercilere bağlı olabilir.
6446 sayılı Kanun — m.8–9
4646 sayılı Kanun — m.6
4054 sayılı Kanun — m.6
193. YEKDEM ve yatırım teşvikleri rekabet/kamu desteği bakımından nasıl sınıflandırılır?
Bir enerji projesinin YEKDEM kapsamında bulunması, diğer bütün teşviklerden yararlanabileceği veya yararlanamayacağı anlamına gelmez. 5346 sayılı Kanun m.6 çerçevesindeki destek ile yatırım teşvik belgesine, vergi düzenlemesine veya finansman programına dayanan avantajların her biri kendi kapsam ve birlikte kullanım şartlarına tabidir. Aynı harcama veya gelir üzerinde çifte destek yasağı bulunup bulunmadığı ilgili program metninden incelenmelidir.
Hukuki inceleme; destek alan şirketi, tesis ve harcama kapsamını, başvuru tarihini, yerli katkı veya diğer uygunluk şartlarını tek tabloda eşleştirmelidir. Finansal modelde avantajların birlikte yazılmış olması hukuki uygunluğun kanıtı değildir. Belirsiz destek, kesin gelir gibi değerlenmemeli; açıklama veya uygunluk teyidi kapanış ya da kredi kullandırım koşuluna bağlanmalıdır.
5346 sayılı Kanun — m.6
194. İthal ekipmana yönelik ticaret politikası önlemleri nasıl araştırılır?
Enerji ekipmanının ithalatında sözleşmedeki ürün adı yeterli değildir; gümrük sınıflandırması, menşe ve teknik özellik, uygulanacak mali ve idari rejimi belirler. 4458 sayılı Gümrük Kanunu’nun tarife, menşe ve kıymet hükümleri ile ilgili ürünün güncel ithalat ve ticaret politikası önlemleri birlikte incelenir. Panel, türbin, batarya veya güç elektroniği ekipmanı aynı kurallara tabi varsayılamaz.
Sipariş öncesinde GTİP, menşe belgesi, teknik uygunluk ve teslim şekli belirlenmelidir. İlave mali yükümlülük veya ticaret savunma önlemi çıkması halinde bedelin hangi tarafa ait olduğu, teslim süresi ve sözleşmeden çıkış hakkı açık olmalıdır. Sabit fiyatlı EPC sözleşmesinde ithalat riskinin kimde kaldığı ayrıca önemlidir; vergi veya gümrük maliyetinin artması kendiliğinden sözleşme bedelini artırmaz.
4458 sayılı Kanun — m.15–31
6098 sayılı Kanun — m.26–27, 138 ve 480
19. Denetim, yaptırım ve uyuşmazlık
195. EPDK denetimi hangi aşamalardan oluşur?
EPDK incelemesinde ilk yapılacak iş, istenen bilgi ve belgenin hangi faaliyet ve iddia kapsamında talep edildiğini belirlemektir. Elektrik piyasasında 6446 sayılı Kanun m.15–16, denetim ve yaptırım çerçevesini oluşturur; ilgili denetim usulleri bu çerçeveyi tamamlar. Şirket, bilgi verme yükümlülüğünü yerine getirirken olayın tarihini, sorumlu tüzel kişiyi ve iddia edilen ihlalin unsurunu birbirinden ayırmalıdır.
Cevap, çok sayıda belgenin açıklamasız gönderilmesiyle değil, doğrulanabilir olay sırası ve dayanaklarıyla kurulmalıdır. Ölçüm, izin, yazışma ve iç onay kayıtları korunmalı; eksik veya çelişkili bilgi açıklanmalıdır. Hukuki değerlendirme ile teknik bulgu aynı dosyada eşleştirildiğinde savunma, genel iyi niyet anlatısından çıkıp somut yükümlülüğün yerine getirildiğini veya isnadın neden hatalı olduğunu gösterir.
6446 sayılı Kanun — m.15–16
196. İdari para cezası uygulanmadan önce hangi usul güvenceleri kontrol edilir?
İdari para cezasının hukuka uygunluğu yalnız tutar üzerinden değerlendirilmez. Fiilin kanunda tanımlanan ihlale uyup uymadığı, doğru kişiye yöneltilip yöneltilmediği ve savunma imkanının sağlanması da incelenir. 6446 sayılı Kanun m.16’daki yaptırım düzeni ile 5326 sayılı Kabahatler Kanunu’nun kanunilik ve sorumluluk hükümleri birlikte uygulanır. Uyarı veya giderim süresinin gerekip gerekmediği ise somut ihlal türünün hükmünden belirlenmelidir; her ihlal için aynı usul varsayılamaz.
Şirketin savunması, isnat edilen davranışın tarihi, ölçüm yöntemi ve hukuki dayanağı üzerinde yoğunlaşmalıdır. Danıştay 13. Dairesinin 12.12.2024 tarihli E.2021/2981, K.2024/5448 sayılı kararı, kanunda öngörülmeyen dolaylı ortak kapsamına yaptırımın genişletilemeyeceğini somut olayında vurgular. Bu karar bütün cezaları geçersiz kılan genel bir sonuç değil, yaptırımın kişi ve kapsam bakımından kanuni sınırına ilişkin bir örnektir.
6446 sayılı Kanun — m.16
5326 sayılı Kanun — m.4 ve 8–9
Danıştay 13. D., E.2021/2981, K.2024/5448, 12.12.2024 — Hukuki Değerlendirme ve Karar Sonucu
197. İdari para cezası miktarı hangi tarihe göre belirlenir?
Enerji piyasası cezasında denetim veya karar tarihi, fiilin işlendiği tarihle karıştırılmamalıdır. 5326 sayılı Kabahatler Kanunu m.5, zaman bakımından uygulama için ceza hukukunun ilgili kurallarına gönderme yapar; m.17/7 ise idari para cezalarının yeniden değerleme düzenini içerir. Önce fiilin tamamlandığı veya devam ettiği dönem belirlenmeli, ardından özel kanundaki yaptırım ve geçiş hükümleri incelenmelidir.
Tek seferlik yanlış bildirim ile süreklilik gösteren yükümlülük ihlali aynı tarih analizine tabi tutulamaz. Denetimde tespit edilen bütün tutarların güncel yıl tarifesiyle hesaplanması veya geçmiş yıl tutarının otomatik korunması da doğru yaklaşım değildir. Savunmada olay takvimi, yürürlük değişiklikleri ve tutar hesabı ayrı gösterilmeli; lehe düzenleme iddiası somut hüküm karşılaştırmasına dayandırılmalıdır.
5326 sayılı Kanun — m.5 ve 17/7
6446 sayılı Kanun — m.16
198. Lisans iptali veya sona erdirme riskinde hangi savunmalar öne çıkar?
Lisans iptali, yalnız para cezasından daha ağır bir sonuç değil, faaliyetin devamını ve bağlantılı finansman ilişkilerini etkileyen ayrı bir idari işlemdir. 6446 sayılı Kanun m.16 bakımından iptal sebebi, uygulanan usul ve buna bağlanan diğer yasakların kişisel kapsamı ayrı incelenmelidir. Lisans sahibinin ihlali nedeniyle ortak veya yöneticiye sonuç bağlanacaksa bu sonuç açık kanuni dayanak gerektirir.
Danıştay 13. Dairesinin E.2021/2981, K.2024/5448 sayılı kararı, yaptırımın dolaylı ortaklara kanunda bulunmayan genişlikte uygulanamayacağını gösterir. Kararın kapsamı, ilgili yaptırım ve kişi grubuyla sınırlı değerlendirilmelidir. İşlem incelemesinde iptal kararının finansman temerrüdü, enerji satış sözleşmesi ve işletmenin devamına etkisi ayrıca çalışılmalı; idari dava ile ticari süreklilik tedbirleri eş zamanlı planlanmalıdır.
6446 sayılı Kanun — m.16
Danıştay 13. D., E.2021/2981, K.2024/5448, 12.12.2024 — Hukuki Değerlendirme ve Karar Sonucu
199. Teminat iradı işlemine karşı hangi hususlar ileri sürülebilir?
Teminatın irat kaydı uyuşmazlığında iki ilişki birbirinden ayrılmalıdır: idarenin teminatı talep etme veya irat kaydetme işlemi ve bankanın teminat mektubu kapsamındaki ödeme yükümlülüğü. Önlisans veya lisans düzenindeki teminat şartı, ilgili özel hüküm ve mektup metni birlikte incelenir. İdari işlemin dava konusu edilmesi, bankanın ödeme borcunu kendiliğinden ortadan kaldıran bir sonuç olarak kabul edilemez.
İncelemede teminatın hangi yükümlülüğü güvence altına aldığı, ihlalin gerçekleşip gerçekleşmediği ve talebin mektup şartlarına uygunluğu belirlenmelidir. İdari yargıda yürütmenin durdurulması ile özel hukuk ilişkisindeki geçici koruma farklı koşullara bağlıdır. Bu nedenle yalnız iptal davası açmakla yetinilmeyip ödeme takvimi, tebligatlar ve başvuru yolu birlikte yönetilmelidir.
Elektrik Piyasası Lisans Yönetmeliği ve EPDK işlem belgeleri — İşlem türüne özgü başvuru ve lisans şartları
2577 sayılı Kanun — m.27
6100 sayılı Kanun — m.389 vd.
200. EPDK işlemine karşı dava süresi ve görevli mahkeme nasıl belirlenir?
Enerji uyuşmazlığında görev ve süre, karşı tarafın kamu kurumu olmasıyla tek başına belirlenmez; dava konusu işlemin hukuki niteliği esas alınır. İdari işlem için 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu m.7’deki genel süre ve varsa özel kanun hükmü incelenir. Düzenleyici işlem, bireysel lisans kararı ve özel hukuk sözleşmesine dayanan alacak talebi aynı yargılama yoluna tabi olmayabilir.
ÇED ve acele kamulaştırma gibi işlemlerde m.20/A’daki ivedi yargılama usulünün uygulanması süre hesabını değiştirir. Bu nedenle tebliğ, ilan veya öğrenme tarihi kayda alınmalı; idareye başvurunun süreyi durdurup durdurmadığı ayrıca kontrol edilmelidir. Dava planı, işlem türü ve özel usul belirlendikten sonra kurulmalı; genel altmış günlük süre bütün enerji işlemleri için güvenli varsayım olarak kullanılmamalıdır.
2577 sayılı Kanun — m.7, 11 ve 20/A
201. İptal davası açılması işlemin yürütmesini kendiliğinden durdurur mu?
İptal davası açılması, idari işlemin uygulanmasını kural olarak kendiliğinden durdurmaz. 2577 sayılı Kanun m.27 kapsamında yürütmenin durdurulması için açık hukuka aykırılık ile telafisi güç veya imkansız zarar şartları birlikte değerlendirilir. Enerji projesinde ekonomik kayıp anlatımı tek başına yeterli görülmemeli; işlemin faaliyete ve yatırımın geri döndürülebilirliğine somut etkisi açıklanmalıdır.
Dilekçede hukuka aykırılık iddiası yetki, sebep, konu veya usul bakımından somutlaştırılmalı; zarar ise bağlantı hakkının kaybı, tesisin durması veya teminatın ödenmesi gibi belgeye dayalı sonuçlarla gösterilmelidir. Mahkemenin kararı verilene kadar ticari yükümlülüklerin sürdüğü de dikkate alınmalıdır. Geçici koruma talebi, esas davanın yerine geçen bir başarı güvencesi değil, uyuşmazlık sonuçlanana kadar etkili koruma sağlayan ayrı bir incelemedir.
2577 sayılı Kanun — m.27
202. Düzenleyici işlemin iptali geçmiş dönem tahsilatını nasıl etkiler?
İdari işlemin iptali, kararın uygulanması yükümlülüğünü doğurur; fakat her parasal sonuç aynı kapsamda kendiliğinden çözülmez. 2577 sayılı Kanun m.28 kararın uygulanmasını, m.12 ise iptal ve tam yargı talepleri arasındaki ilişkiyi düzenler. İade, faiz ve ek zarar talepleri bakımından işlemin niteliği, mahkemenin hüküm kapsamı ve başvuru yolu ayrı belirlenmelidir.
Örneğin cezanın dayanağı ortadan kalkmış olsa bile, finansman gideri veya üretim kaybının ayrıca nedensellik ve miktar yönünden ispatı gerekebilir. Düzenleyici işlemin iptali de her geçmiş bireysel işlemi süresiz biçimde yeniden dava edilebilir hale getirmez. Karar sonrasında ödeme kayıtları, idareye başvuru ve süreler izlenmeli; talep, iptal kararının gerçekten çözdüğü mesele ile çözmediği zarar kalemlerini ayırmalıdır.
2577 sayılı Kanun — m.7, 12 ve 28
203. Bağlantı ve kapasite uyuşmazlığında hangi deliller belirleyicidir?
Bağlantı uyuşmazlığında belgenin adı kadar geçerlilik süresi, koşulları ve sonraki işlemlerle ilişkisi önemlidir. 6446 sayılı Kanun m.8–9 ve ilgili bağlantı düzenlemeleri, teknik erişim çerçevesini oluşturur. Çağrı mektubu, bağlantı anlaşması, süre uzatımı ve yer değişikliği ayrı hukuki sonuçlar doğurabileceğinden tek bir genel bağlantı hakkı varsayımıyla savunma kurulamaz.
Danıştay 13. Dairesinin 10.07.2024 tarihli E.2024/1555, K.2024/3186 sayılı kararında süre ve yer değişikliğine ilişkin somut işlem zinciri belirleyicidir; sonradan yapılan başvuru süresi dolan hakkı kendiliğinden canlandırmaz. Dosyada bütün belge sürümleri, tebligatlar, uzatma talepleri ve gecikmenin nedeni birlikte gösterilmelidir. Karar, her yer değişikliğinin yasak olduğu biçiminde değil, devam ettiği ileri sürülen hakkın hukuki ve zamansal temelinin ispatı bakımından kullanılmalıdır.
6446 sayılı Kanun — m.8–9
Danıştay 13. D., E.2024/1555, K.2024/3186, 10.07.2024 — Hukuki Değerlendirme ve Karar Sonucu
204. YEKDEM ve lisanssız üretim uyuşmazlığında hangi kayıtlar korunmalıdır?
YEKDEM gelirinin geri istenmesinde önce hangi kapasite, üretim veya bildirim ihlalinin hangi dönem gelirini etkilediği belirlenmelidir. 5346 sayılı Kanun m.6 ve ilgili destek düzenlemeleri gelir hakkının çerçevesini oluşturur; teknik uygunsuzluk ile bütün geçmiş ödemelerin geri alınması aynı hukuki mesele değildir. Geri alma işleminin dayanağı, dönem ve hesap yöntemi ayrıca gerekçelendirilmelidir.
Danıştay 13. Dairesinin 16.02.2023 tarihli E.2022/4516, K.2023/650 sayılı kararı, kapasiteye ilişkin tedbir ile geçmiş desteklerin geri alınmasını somut olayında ayrı değerlendirmiş; idarenin bilgisi, aldatıcı davranış bulunmaması ve hukuki güvenlik gibi unsurları önemsemiştir. Bu karar geri almayı her durumda engellemez. İnceleme; kapasite kayıtları, kabul belgeleri, sayaç verisi ve idarenin önceki yazışmalarını aynı zaman çizelgesinde birleştirmelidir.
5346 sayılı Kanun — m.6
Danıştay 13. D., E.2022/4516, K.2023/650, 16.02.2023 — Hukuki Değerlendirme ve Karar Sonucu
205. ÇED kararına karşı davada hangi teknik yaklaşım gerekir?
ÇED uyuşmazlığında genel çevresel kaygı ile projenin somut etkisine dayanan hukuki itiraz ayrılmalıdır. 2872 sayılı Çevre Kanunu m.10 ve ÇED Yönetmeliği, değerlendirmenin temelini oluşturur. Projenin türüne göre su, jeoloji, ekoloji, halk sağlığı veya diğer uzmanlık alanlarının hangi soruya cevap vermesi gerektiği açıklanmalıdır. Eksik uzmanlık, yalnız heyetteki unvan sayısıyla değil değerlendirilmemiş etkiyle gösterilir.
Danıştay 4. Dairesinin E.2024/3997, K.2025/1706 sayılı jeotermal ve E.2024/886, K.2025/1313 sayılı rüzgar projesi kararları, somut etkilerin yeterli ve uygun uzmanlıkla incelenmesi bakımından önem taşır. Bunlar projenin mutlaka kabulü veya reddi sonucu veren genel kurallar değildir. Dava dosyası proje değişikliklerini, etki alanını ve bilirkişi raporundaki boşlukları eşleştirmeli; m.20/A kapsamındaki özel süreler ayrıca korunmalıdır.
2872 sayılı Kanun — m.10
2577 sayılı Kanun — m.20/A
Danıştay 4. D., E.2024/3997, K.2025/1706, 17.03.2025 — Hukuki Değerlendirme ve Karar Sonucu
Danıştay 4. D., E.2024/886, K.2025/1313, 03.03.2025 — Hukuki Değerlendirme ve Karar Sonucu
206. EPC uyuşmazlığı hangi hukuk ve çözüm mekanizmasına tabi olur?
EPC uyuşmazlığında anahtar teslim ifadesi, bütün teknik ve hukuki risklerin kendiliğinden yükleniciye geçtiği anlamına gelmez. Türk Borçlar Kanunu m.470 ve devamındaki eser sözleşmesi hükümleri, sözleşmenin iş kapsamı, değişiklik, süre ve kabul düzeniyle birlikte uygulanır. Gecikme, ayıp ve performans eksikliği farklı talepler doğurabileceğinden her biri için olay, bildirim ve hesap ayrı kurulmalıdır.
Enerji tesisinde performans testi; yakıt veya kaynak koşulu, şebeke kısıtı, ölçüm yöntemi ve işletme talimatlarıyla bağlantılıdır. Test sonucunun düşük olması tek başına yüklenici kusurunu kanıtlamaz. Bağımsız teknik inceleme, sözleşmedeki garantiyle aynı parametreleri kullanmalıdır. Talep dosyasında değişiklik emirleri, süre uzatımları, kabul tutanakları ve zarar azaltma adımları gösterildiğinde cezai şart ile gerçek zarar ve ayıp giderim taleplerinin birbiriyle ilişkisi de açıklığa kavuşur.
6098 sayılı Kanun — m.470–478, 480 ve 179–182
207. PPA uyuşmazlığında fiyat, teslim ve değişen mevzuat nasıl ele alınır?
Elektrik satış sözleşmesinde fiyatın yeniden belirlenmesi, önce tarafların kararlaştırdığı formül ve uyarlama hükmüne göre değerlendirilir. Türk Borçlar Kanunu m.19 ve 26 sözleşmenin yorum ve serbesti çerçevesini; m.136–138 ise imkansızlık ve aşırı ifa güçlüğü gibi farklı durumları düzenler. Maliyet artışı, kur değişimi veya yeni mevzuat her durumda kendiliğinden bedel artırma ya da fesih hakkı yaratmaz.
Değişikliğin hangi maliyet veya gelire etki ettiği, sözleşmede bu riskin kime bırakıldığı ve bildirim usulü belirlenmelidir. Düzenlenen piyasa bedeli ile ikili sözleşme fiyatı ayrıca ayrıştırılır. Uyarlama isteyen taraf, soyut ekonomik güçlük yerine sözleşme dengesindeki somut değişimi ve kanuni koşulları göstermelidir. Süreç boyunca ifa, ihtirazi kayıt ve zarar azaltma stratejisi birlikte yönetilmelidir.
6098 sayılı Kanun — m.19, 26, 136–138
208. Enerji uyuşmazlığında tahkim şartı nasıl tasarlanmalıdır?
Tahkim şartı, enerji sözleşmesindeki bütün uyuşmazlıkları her koşulda tahkime elverişli hale getirmez. Yabancılık unsuru ve tahkim yeri bakımından 4686 sayılı Milletlerarası Tahkim Kanunu veya Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun tahkim hükümleri gündeme gelir. MTK m.4 ve HMK m.412 yazılı anlaşma bakımından temel hükümlerdir; tarafların üzerinde serbestçe tasarruf edemeyeceği konular ayrıca değerlendirilir. İdari lisans kararının iptali ile sözleşmesel tazminat aynı talep değildir.
Şartta tahkim yeri, kurum veya kurallar, dil, hakem sayısı ve uygulanacak hukuk birbiriyle uyumlu olmalıdır. EPC, PPA ve doğrudan anlaşmalarda farklı hükümler bulunması, aynı olayın birden fazla yargılamada ele alınmasına neden olabilir. Birleştirme, taraf ekleme ve geçici koruma imkanları imza aşamasında düşünülmeli; kararın icra edileceği ülkelerdeki tanıma ve tenfiz şartları da değerlendirilmelidir.
4686 sayılı Kanun — m.1–4
6100 sayılı Kanun — m.407–412
5718 sayılı Kanun — m.60–63
209. Yabancı yatırımcı enerji projesinde yatırım tahkimi korumasını nasıl kontrol eder?
Yatırım tahkimi, sözleşmeye tahkim şartı yazılmasından farklı bir hukuki temele dayanır. Koruma için somut yatırım anlaşmasının yatırımcı, yatırım, zaman ve rıza kapsamı incelenmelidir. Yatırımcının uyruğu, sahiplik zinciri ve yatırımın yapıldığı tarih bu nedenle belirleyicidir. Türkiye’de şirket kurulmuş veya yabancı sermaye getirilmiş olması tek başına belirli bir uluslararası tahkim yoluna başvuru hakkı vermez.
4686 sayılı Kanun, devletin yatırım tahkimine rızasının yerine geçmez. İlgili ikili veya çok taraflı anlaşma tespit edildikten sonra kapsam dışı alanlar, ön başvuru veya bekleme şartları ve başka yola başvurmanın etkisi incelenir. Enerji lisansına ilişkin her olumsuz karar da anlaşma ihlali değildir; düzenleme yetkisi ile korunan yatırım hakkı somut olayda ayrıştırılır. Bu bölüm, belirli bir anlaşma ve yatırımcı yapısı görülmeden forum veya başarı sonucu önermez.
4875 sayılı Kanun — m.3
4686 sayılı Kanun — m.1; devlet rızasının kaynağı değildir
20. İşletme ve sürekli uyum
210. Lisans sahibi düzenli olarak hangi rapor ve bildirimleri yapmalıdır?
Enerji şirketinde bildirim yükümlülükleri tek bir yıllık rapordan ibaret değildir. 6446 sayılı Kanun m.5 ve 15 çerçevesindeki lisans ve denetim ilişkisi; faaliyet türüne göre mali, teknik ve işletmesel bilgilerin sunulmasını gerektiren ikincil düzenlemelerle tamamlanır. Bildirimin muhatabı, dönemi ve imza yetkisi ilgili düzenleme ve lisans şartından belirlenmelidir. Bütün şirketler için ortak bir bildirim günü varsaymak güvenli değildir.
Uyum takvimi; yükümlülük, veri sahibi, hazırlayan, onaylayan ve gönderim kanıtını birlikte göstermelidir. Süresinde gönderim kadar doğru sürümün ve tutarlı verinin sunulması da önemlidir. Bildirilen üretim veya kapasite bilgisinin teknik kayıtlarla çelişmesi, sonradan yaptırım ve destek geri alma riskine dönüşebilir. Takvim bu nedenle yalnız hatırlatma sistemi değil, verinin doğruluğunu kontrol eden bir süreç olarak kurulmalıdır.
6446 sayılı Kanun — m.5 ve 15
Elektrik Piyasası Lisans Yönetmeliği ve EPDK işlem belgeleri — İşlem türüne özgü başvuru ve lisans şartları
211. Ortaklık ve yönetim değişiklikleri ne zaman bildirim veya onaya tabidir?
Ortaklık veya yönetim değişikliğinin ticaret siciline tescili, enerji mevzuatındaki bütün izin ve bildirim şartlarının yerine geldiği anlamına gelmez. 6446 sayılı Kanun m.5–6 ile Elektrik Piyasası Lisans Yönetmeliği bakımından değişikliğin önlisans veya lisans döneminde gerçekleşmesi ve kontrol üzerindeki etkisi önemlidir. Doğal gaz işlemlerinde ise 4646 sayılı Kanun ve kendi lisans düzeni ayrıca uygulanır.
İşlem öncesinde doğrudan ve dolaylı sahiplik haritası güncellenmeli, imza ile kapanış arasında gereken izinler ayrıştırılmalıdır. Kapanış sonrasında bildirim, sicil ve yetkili kullanıcı kayıtları uyumlu hale getirilir. Yalnız pay yüzdesine bakan bir kontrol, veto veya sözleşmesel yönetim hakkıyla oluşan değişikliği kaçırabilir. Bu nedenle hukuk, şirket sekreteryası ve lisans sorumlusunun aynı işlem dosyasını kullanması gerekir.
6446 sayılı Kanun — m.5–6
4646 sayılı Kanun — m.4
Elektrik Piyasası Lisans Yönetmeliği ve EPDK işlem belgeleri — İşlem türüne özgü başvuru ve lisans şartları
212. Tesis değişikliği ve kapasite artışında hangi izinler yenilenir?
Kapasite, ekipman, kaynak veya tesis yerleşimindeki değişiklik, bakım faaliyeti olarak adlandırıldığı için izin incelemesi dışında kalmaz. 6446 sayılı Kanun m.5–7 ve ilgili lisans düzeni bakımından tesisin onaylı özellikleri esas alınır; çevresel etkilerde değişiklik varsa 2872 sayılı Kanun m.10 çerçevesi ayrıca değerlendirilir. Teknik tasarımın lisans, bağlantı ve kabul belgeleriyle uyumu korunmalıdır.
Değişiklik uygulanmadan önce hangi belgenin tadil edileceği ve hangi onayın önce alınacağı belirlenmelidir. Yüklenicinin ekipmanı eşdeğer sayması, idari veya şebeke koşulları bakımından yeterli değildir. Değişiklik emri; izin maliyeti, süre etkisi ve kabul riskini açıkça paylaştırmalıdır. Böylece teknik iyileştirme, işletme yetkisini veya destek gelirini beklenmedik biçimde etkileyen bir uygunsuzluğa dönüşmez.
6446 sayılı Kanun — m.5–7
2872 sayılı Kanun — m.10
Elektrik Piyasası Lisans Yönetmeliği ve EPDK işlem belgeleri — İşlem türüne özgü başvuru ve lisans şartları
213. Ölçüm, sayaç ve veri kayıtları nasıl saklanmalıdır?
Enerji işletmesinde ölçüm ve bildirim kayıtları, yalnız muhasebe belgesi değil gelir hakkının ve uyumun delilidir. Türk Ticaret Kanunu m.82 ile Vergi Usul Kanunu m.253 farklı saklama rejimleri öngörür; enerji piyasasına özgü kayıt ve sözleşme yükümlülükleri de ayrıca uygulanabilir. Bu nedenle bütün veriler için tek bir saklama süresi belirlemek yerine belge türü ve hukuki amacı esas alınmalıdır.
Sayaç verisinin ham hali, düzeltme geçmişi, zaman damgası ve gönderim kanıtı birlikte korunmalıdır. Sonradan düzenlenen bir tablo, orijinal veri zincirinin yerini her zaman tutmaz. Dava veya denetim bekleniyorsa olağan silme politikası ilgili kayıtlar için durdurulmalı; kişisel veri içeren belgelerde erişim sınırı ve güvenlik tedbirleri korunmalıdır. Böylece saklama yükümlülüğü ile gereksiz veri biriktirmeme ilkesi birlikte yönetilebilir.
6102 sayılı Kanun — m.82
213 sayılı Kanun — m.253
6698 sayılı Kanun — m.4 ve 12
214. Siber güvenlik ve kişisel veri uyumu enerji şirketinde nasıl örgütlenir?
Enerji işletmesinde siber güvenlik yalnız kişisel verinin korunması değildir; üretim, şebeke ve uzaktan kontrol sistemlerinin sürekliliği de korunmalıdır. 6698 sayılı Kanun m.12, kişisel veriler için uygun teknik ve idari tedbirleri gerektirir. Bunun yanında enerji sektörü bilgi güvenliği kuralları ve uygulanabildiği ölçüde 7545 sayılı Siber Güvenlik Kanunu ayrı yükümlülük katmanları oluşturur. Birine uyum, diğerinin otomatik karşılandığını göstermez.
Uzaktan bakım erişimi, tedarikçi hesapları, yedekleme ve olay müdahalesi ortak bir sorumluluk haritasında ele alınmalıdır. Hizmetin dışarıdan alınması, işletmecinin kendi kanuni yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz. Sözleşmelerde erişim yetkisi, kayıt tutma, ihbar ve müdahale desteği somutlaştırılmalı; düzenleyici bildirim ile veri ihlali bildiriminin farklı muhatap ve koşullara bağlı olabileceği dikkate alınmalıdır.
6698 sayılı Kanun — m.12
7545 sayılı Kanun — Kapsam ve yükümlülük hükümleri
215. Kritik olay ve kesintiler hangi kurumlara bildirilir?
Bir enerji olayında tek bir bildirim yapılması bütün hukuki yükümlülükleri karşılamayabilir. İş kazası bakımından 6331 sayılı Kanun m.14, kişisel veri ihlali bakımından 6698 sayılı Kanun m.12, çevresel olay bakımından ilgili çevre düzeni ve işletme kesintisi bakımından piyasa kuralları ayrı değerlendirme gerektirir. Olayın birden fazla kategoriye girmesi mümkündür; bu nedenle tüm bildirimler için tek süre veya tek muhatap kabul edilmemelidir.
İlk müdahalede insan ve tesis güvenliği sağlanırken olay zamanı, etkilenen sistem ve alınan önlemler kayda alınmalıdır. Bildirim sorumlusu, yetkili imzacı ve doğrulama süreci önceden belirlenirse acil durumda gecikme azalır. İlk bildirimin mevcut doğrulanmış bilgiyle yapılması, daha sonra tamamlanması gereken hususların takip edilmesi ve sigorta sözleşmesindeki ihbar yükümlülüğünün ayrıca korunması önemlidir.
6331 sayılı Kanun — m.14
6698 sayılı Kanun — m.12
6102 sayılı Kanun — m.1446
216. Çevre, iş sağlığı ve güvenliği uyumu nasıl birlikte izlenir?
Çevre ve iş güvenliği izinleri, tesis devreye girdikten sonra sona eren bir kontrol değildir. Çevre Kanunu m.8, 10–12 ve 28 ile 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu m.4 ve 10, faaliyetin etkilerine ve risklerine göre devam eden yükümlülükler doğurur. İdari izin alınmış olması, fiili işletmenin bu koşullara uygun yürütüldüğünü tek başına kanıtlamaz.
Risk değerlendirmesi, bakım, atık yönetimi, emisyon ve yüklenici faaliyetleri aynı saha gerçeğine dayanmalıdır. Üretim artışı veya ekipman değişikliği, hem çevresel değerlendirmeyi hem çalışan güvenliğini etkileyebilir. Uygunsuzluğun yalnız rapora yazılması yeterli değildir; sorumlu kişi, giderim tarihi ve tamamlanma kanıtı belirlenmelidir. Bu düzen, denetimde belge sunmanın ötesinde olayın ve tekrarının önlenmesine hizmet eder.
2872 sayılı Kanun — m.8, 10–12 ve 28
6331 sayılı Kanun — m.4 ve 10
217. Tedarikçi ve yüklenici uyumu nasıl güvenceye alınır?
Bakım, güvenlik veya işletme hizmetinin yükleniciye verilmesi, tesis sahibinin bütün sorumluluğunu devretmez. 6331 sayılı Kanun m.4/2, dışarıdan uzman hizmeti alınmasının işveren sorumluluğunu kaldırmadığını açıkça düzenler. Enerji lisansı ve çevre yükümlülüklerinin muhatabı da ilgili özel hükme göre belirlenir; taraflar arasındaki tazminat hükmü kamu makamının kanuni muhatabını değiştirmez.
Sözleşme, görev dağılımını sahada uygulanabilir biçimde kurmalıdır: kim izin verecek, kim denetleyecek ve uygunsuzlukta kim işi durduracaktır? Eğitim, alt yüklenici seçimi ve kayıt erişimi bu dağılımı desteklemelidir. Yükleniciden tazminat alınabilmesi ile kazanın veya lisans ihlalinin önlenmesi farklı konulardır. Etkili sözleşme, sonradan rücu kadar önleyici kontrol ve müdahale hakkını da içerir.
6331 sayılı Kanun — m.4/2
6446 sayılı Kanun — m.5
2872 sayılı Kanun — m.28
218. Sigorta programı hangi hukuki ve düzenleyici riskleri kapsamalıdır?
Enerji sigortasında poliçe başlığı değil sigortalanan menfaat, teminat kapsamı ve istisnalar belirleyicidir. Türk Ticaret Kanunu m.1401 ve devamı sigorta ilişkisinin genel çerçevesini oluşturur; beyan yükümlülüğü ve rizikonun gerçekleştiğinin bildirimi de bu yapının parçalarıdır. İnşaat, makine kırılması, iş durması ve üçüncü kişi sorumluluğu teminatları birbirinin yerine geçmez.
İncelemede tesisin güncel kapasitesi, yeni ekipman, bakım modeli ve gelir yapısı poliçeyle eşleştirilmelidir. Muafiyet, bekleme süresi ve tazminat limiti finansal modeldeki kesinti varsayımlarıyla karşılaştırılır. Kredi veren lehine haklar ve tazminatın kullanım sırası finansman belgeleriyle uyumlu olmalıdır. Olay sonrasında bildirim, hasar tespiti ve delil korunması birlikte yürütülmezse teknik olarak sigortalı riskte dahi tahsil sorunu çıkabilir.
6102 sayılı Kanun — m.1401, 1435 ve 1446
219. İç denetim ve yönetim kurulu gözetimi nasıl belgelenmelidir?
Yönetim kurulunun enerji uyumunu yalnız teknik ekibe bırakması, yönetim ve gözetim sorumluluğunu ortadan kaldırmaz. Türk Ticaret Kanunu m.369 özen ve bağlılık yükümlülüğünü, m.375 ise devredilemez görevleri düzenler. Lisans süreleri, önemli izin eksikleri, destek gelirine yönelik riskler ve finansman taahhütleri şirketin yönetim gündemine uygun önem düzeyinde taşınmalıdır.
Kurulun her teknik ayrıntıyı bizzat izlemesi gerekmez; ancak doğru bilgiye ulaşan, kritik sapmayı yükselten ve giderimi takip eden sistem kurması gerekir. Raporlar yalnız olumlu durum özetinden oluşmamalı; açık risk, sorumlu yönetici ve karar gerektiren konu görünür olmalıdır. Karar tutanağı da riskin öğrenildiğini, seçeneklerin tartışıldığını ve seçilen tedbirin gerekçesini gösterecek nitelikte hazırlanmalıdır.
6102 sayılı Kanun — m.369 ve 375
220. Tesis kapanışı, söküm ve rehabilitasyon nasıl planlanır?
Enerji tesisinin faaliyetini sona erdirmesi, arazi ve çevre yükümlülüklerini kendiliğinden bitirmez. Çevre Kanunu m.8, 11 ve 28; kirlenmenin önlenmesi ve sorumluluğu bakımından önem taşır. Lisansın sona ermesi, saha hakkının iadesi, ekipmanın sökülmesi ve atığın yönetimi ayrı işlemlerdir. Kira, irtifak veya kullanım hakkı sözleşmesindeki eski hale getirme yükümlülüğü de ayrıca incelenmelidir.
Kapanış planı, işletmenin son gününde değil yatırım ve finansman aşamasında maliyetlendirilmelidir. Batarya, yağ, kimyasal veya diğer ekipmanın niteliği bertaraf yöntemini ve sözleşme ihtiyacını etkiler. Saha tesliminde hangi durumun kabul edileceği, sorumluluğun kime ait olduğu ve mali güvencenin yeterliliği önceden belirlenirse, işletme sonrasında belirsiz çevresel ve malvarlığı talepleriyle karşılaşma riski azalır.
2872 sayılı Kanun — m.8, 11 ve 28
Elektrik Piyasası Lisans Yönetmeliği ve EPDK işlem belgeleri — İşlem türüne özgü başvuru ve lisans şartları
21. 2026 güncel gelişmeler ve ileriye dönük plan
221. 19 Ekim 2026 tarihli değişiklikler bakımından hangi noktalar teyit edildi?
Güncellik notu (22 Ekim 2026): Bu bölüm TEİAŞ’ın resmi duyurusuyla teyit edilen değişiklikle sınırlıdır; aynı tarihli düzenlemelerin tamamını kapsamaz.
19 Ekim 2026 tarihli düzenlemeler, başlıklarından hareketle tek bir sonuç doğuran paket gibi uygulanmamalıdır. Her karar için değişen hüküm, muhatap faaliyet ve yürürlük veya geçiş koşulu ayrı belirlenmelidir. Resmi tam metni görülmeyen bir değişikliğin lisans, sermaye veya teminat yükümlülüğünü kaldırdığı ya da ağırlaştırdığı sonucuna varılamaz.
TEİAŞ’ın resmi duyurusu, 14913 sayılı kararın reaktif güç kontrolü anlaşmasının belirli hükümlerini değiştirdiğini doğrulamaktadır; bu sınırlı teyit, aynı tarihte yayımlanan bütün düzenlemelerin içeriğini doğrulamaz. Yatırım veya işletme kararında, ilgili kararın tam metni ile mevcut belge karşılaştırılmadan kazanılmış hak, ek süre veya yeni mali yükümlülük varsayımı kullanılmamalıdır.
TEİAŞ reaktif güç değişikliği duyurusu — 21.10.2026; 14913 sayılı karar
222. 2027 YEKDEM başvurularında kritik tarih ve belge nedir?
EPDK’nın 2027 YEKDEM duyurusuna göre başvuru, en geç 30 Kasım 2026 günü sonuna kadar elektronik ortamda tamamlanmalıdır. Dayanak, YEKDEM Yönetmeliği m.5 ve devamındaki başvuru düzenidir. Yetkilinin sisteme tanımlanmış olması ve başvurunun elektronik imzayla tamamlanması önem taşır; formun hazırlanması tek başına geçerli başvuru oluşturmaz. Duyuru, tesisin işletmeye giriş ve kabul koşullarını da ayrıca aramaktadır.
EPDK dosya kontrolü ve eksiklik bildirimi yapılmayacağını, tam başvuruların değerlendirileceğini belirtmektedir. Bu nedenle kabul belgesi, lisans bilgisi ve imza yetkisi son güne bırakılmadan karşılaştırılmalıdır. Başvurudan çıkmak isteyenlerin de duyurudaki aynı son tarih içinde yazılı talep şartını gözetmesi gerekir. Destek gelirinin bütçeye alınması, başvuru hakkı ve usulünün zamanında korunmasına bağlıdır; geçmiş yıl kaydı yeni yıl işleminin yerine geçmez.
EPDK 2027 yılı YEKDEM başvuruları — 19.10.2026; YEKDEM Yönetmeliği m.5–6; son tarih 30.11.2026
223. 2026 YEKA programı yatırımcı için hangi hukuki hazırlığı gerektirir?
YEKA yatırımında genel politika hedefi ile belirli yarışmanın hukuki koşulları ayrılmalıdır. Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığının 2026 ilanı, güneş ve rüzgar yarışmaları için şartname, sözleşme ve bağlantı belgelerini ayrıca yayımlamıştır. Bakanlığın ilan ettiği 13 Ekim 2026 başvuru tarihi geçmiş olduğundan, bu rehber yeni başvuru imkanı bulunduğu varsayımıyla okunmamalıdır; sonraki aşama ve değişiklikler ilgili yarışmanın duyurusundan izlenmelidir.
Yatırımcı için asıl çalışma; teklif yükümlülüğü, teminat, yerli katkı, tesis kurma takvimi, satış düzeni ve bağlantı koşullarını tek ekonomik modele bağlamaktır. Yarışmayı kazanmak bütün arazi ve çevre izinlerinin tamamlandığı anlamına gelmez. Ortaklık ve finansman belgeleri, şartnamedeki devir ve kontrol sınırlamalarına göre kurulmalı; genel bir YEKA özeti belirli yarışma sözleşmesinin yerine kullanılmamalıdır.
ETKB YEKA RES-2026 yarışma belgeleri — 11.07.2026; şartname ve sözleşme ekleri
ETKB 2026 YEKA ilanı — 11.07.2026; 13.10.2026 başvuru tarihi
224. Reaktif güç kontrolü değişiklikleri kimleri etkiler?
TEİAŞ’ın 21 Ekim 2026 tarihli duyurusu, 24.09.2026 tarihli ve 14913 sayılı EPDK kararıyla Reaktif Güç Kontrolü Yan Hizmet Anlaşması m.9/3, 10/5 ve 11/3’ün değiştirildiğini ve kararın 19.10.2026 tarihli Resmi Gazete’de yayımlandığını bildirir. Duyurunun muhatabı, TEİAŞ ile bu anlaşmayı imzalamış tüzel kişilerdir; bütün enerji şirketlerinin aynı işlemle yükümlü olduğu sonucu çıkarılamaz.
Duyuru, iki sayfalık zeyilnamenin şirket kaşeli ve ıslak imzalı düzenlenerek iletilmesini istemektedir. Şirketin teknik ve hukuk ekipleri mevcut anlaşma, zeyilname ve Kurul kararını karşılaştırmalı; imza yetkisini ve gönderim kanıtını korumalıdır. Bu duyuru, değişen teknik hesaplama veya cezai sonuçların tamamını açıklamadığından, bu sonuçlar tam ekler görülmeden finansal modele aktarılmamalıdır.
TEİAŞ reaktif güç kontrolü değişikliği — 21.10.2026; 14913 sayılı karar; m.9/3, 10/5, 11/3
225. Karbon fiyatlandırması ve iklim mevzuatı enerji yatırımlarına nasıl yansır?
Kapsam notu (22 Ekim 2026): İklim Kanunu’nun genel çerçevesi açıklanmaktadır. Güncel ETS ikincil düzenlemelerinin kapsam ve geçiş hükümleri burada bütünüyle doğrulanmamıştır; tesis bazındaki yükümlülük ve süreler ayrıca kontrol edilmelidir.
7552 sayılı İklim Kanunu, 9 Temmuz 2025 tarihli Resmi Gazete’de yayımlanmış olup karbon fiyatlandırması ve Emisyon Ticaret Sistemi için kanuni çerçeve oluşturur. Kanunun 9. maddesindeki sistem yapısı ile tesisin somut izin, izleme ve tahsisat yükümlülüğü aynı şey değildir; uygulama kapsamı ve geçiş düzeni ilgili ikincil mevzuatla birlikte belirlenmelidir. Elektrik üretim lisansı, karbon uyumunun yerine geçmez.
Yatırım incelemesinde emisyon verisinin doğrulanabilirliği, olası karbon maliyetinin satış fiyatına yansıtılması ve finansman taahhütleri birlikte değerlendirilmelidir. Mevzuatın işletmeye etkisi bilinmeden bütün maliyetin alıcıya veya yükleniciye geçtiği varsayılamaz. Özellikle güncel ETS uygulama metni ve geçiş hükümleri doğrulanmadan pilot dönem, teslim tarihi veya tahsisat miktarı hakkında kesin sonuç verilmemelidir.
7552 sayılı İklim Kanunu — m.9; RG 09.07.2025/32951
226. Depolama yatırımlarında güncel mevzuat değişikliği nasıl izlenmelidir?
Güncellik notu (22 Ekim 2026): Bu bölüm genel inceleme yöntemini açıklar. 19 Ekim 2026 tarihli depolama değişikliklerinin sermaye ve teminat üzerindeki kesin etkisi ayrıca teyit edilmelidir.
Depolama yatırımında düzenleyici değişiklik, projenin hangi modelde kurulduğuna göre incelenmelidir. Üretime veya tüketime entegre depolama ile müstakil tesisin izin ve piyasa ilişkisi aynı değildir. 6446 sayılı Kanun’un ilgili faaliyet hükümleri ile Elektrik Piyasasında Depolama Faaliyetleri Yönetmeliği birlikte okunmalı; başvuru, mevcut lisans ve bağlantı aşaması ayrıca belirlenmelidir.
İzleme yalnız yeni mevzuat başlığının kaydedilmesinden ibaret olmamalıdır. Değişen koşulun sermaye, teminat, teknik kabul, kapasite veya gelir modeli üzerindeki etkisi mevcut belgelerle karşılaştırılmalıdır. Özellikle tam metni doğrulanmamış 2026 değişikliklerinden hareketle mali yükümlülük veya muafiyet varsayımı yapılmamalıdır. Etki kesinleştiğinde başvuru dosyası, EPC ve finansman koşulları birlikte güncellenmelidir.
6446 sayılı Kanun — Faaliyet ve depolama hükümleri
EPDK elektrik piyasası yönetmelikleri — İlgili yönetmelik ve işlem tarihinde yürürlükteki sürüm
227. Enerji toplulukları, agregasyon ve esneklik hizmetlerinde mevcut hukuki durum nedir?
Toplayıcılık artık yalnız bir politika kavramı değildir. 17 Aralık 2024 tarihli Elektrik Piyasasında Toplayıcılık Faaliyeti Yönetmeliği, 6446 sayılı Kanun m.12/A’ya dayanarak faaliyet ve sözleşme çerçevesini düzenlemiştir. Yönetmelik m.4–6 bakımından toplayıcı lisansı veya lisansına ilgili faaliyet işlenen tedarik lisansı ile kullanıcı anlaşmaları önem taşır. Bir teknoloji platformunun çok sayıda tesisi yönetmesi, bu yetki şartını kendiliğinden karşılamaz.
Esneklik hizmetinde üretim veya tüketimin yönetilmesi, piyasa katılımı, dengesizlik ve teminat sorumluluğuyla birlikte ele alınmalıdır. Enerji topluluğu ifadesi ise toplayıcı lisansının eş anlamlısı değildir; ortaklık veya kooperatif yapısının hangi faaliyet yetkisiyle çalışacağı ayrıca belirlenir. İş modeli kurulurken güncel katılım kapsamı ve istisnalar konsolide metinden teyit edilmeli, kullanıcı sözleşmesi veri erişimi, talimat ve gelir paylaşımını açıkça düzenlemelidir.
6446 sayılı Kanun — m.12/A
Elektrik Piyasasında Toplayıcılık Faaliyeti Yönetmeliği — m.3–6; RG 17.12.2024/32755
228. Finansman belgeleri 2026 değişikliklerine nasıl uyarlanmalıdır?
Finansman belgesinde mevzuata uyum beyanı bulunması, yeni düzenlemenin ekonomik sonucunu tek başına çözmez. Türk Borçlar Kanunu m.26–27 çerçevesinde taraflar maliyet ve risk paylaşımını düzenleyebilir; ancak lisans veya kamu hukuku yükümlülüğünün muhatabını sözleşmeyle idareye karşı değiştiremez. Değişikliğin izin koşulunu, teminat ihtiyacını veya gelir varsayımını etkileyip etkilemediği önce belirlenmelidir.
Kredi sözleşmesinde bildirim, ilave kaynak, teminat tamamlama ve finansal oran hükümleri; proje sözleşmesinde ise maliyet yansıtma ve uyarlama mekanizması birlikte gözden geçirilir. Her yeni düzenlemeyi otomatik temerrüt saymak veya her maliyeti borçluya bırakmak, uygulanabilir çözüm üretmeyebilir. İnceleme, doğrulanmış değişiklikten başlayıp gerekli sözleşme tadili ve makul giderim takvimine ulaşmalıdır.
6098 sayılı Kanun — m.26–27 ve 138
İlgili sorular: 153, 207, 221, 225
229. Bir enerji şirketi önümüzdeki on iki ay için nasıl mevzuat izleme planı kurmalıdır?
Enerji şirketinin mevzuat izleme planı, faaliyet ve gelir riskine göre önceliklendirilmelidir. Lisans süresi, bağlantı şartı, destek başvurusu, çevre izni ve finansman taahhüdü aynı önem ve sıklıkta izlenmez. 6446 sayılı Kanun’un lisans ve denetim yapısı ile şirketin özel yükümlülükleri, izleme kapsamının hukuki temelini oluşturur. On iki aylık plan burada önerilen yönetim aracıdır; mevzuatta bütün şirketler için öngörülmüş tek bir süre değildir.
Her başlıkta resmi kaynak, sorumlu kişi, değişikliğin inceleneceği belge ve karar mercii belirlenmelidir. Değişiklik bulunduğunda yalnız bağlantı arşivlenmemeli; yürürlük tarihi, mevcut işlemlere etkisi ve gerekli eylem kaydedilmelidir. Böylece yönetim kuruluna haber listesi yerine karar alınabilir risk ve iş takvimi sunulur; süresi yaklaşan yükümlülükler ile henüz taslak aşamasındaki düzenlemeler birbirine karıştırılmaz.
6446 sayılı Kanun — m.5 ve 15
6102 sayılı Kanun — m.369 ve 375
230. Yatırımcı için ilk doksan günlük enerji hukuku eylem planı ne olmalıdır?
İlk doksan günlük planın amacı bütün enerji hukukunu yeniden incelemek değil, yatırımın devamını veya değerini etkileyen açıkları sıralamaktır. Bu süre kanuni bir son tarih değil, önerilen inceleme dönemidir; daha kısa bir başvuru veya dava süresi varsa öncelikle o süre korunur. İlk aşamada lisans, bağlantı, arazi, çevre, kabul ve ana sözleşmelerin güncel durumunu gösteren tek belge haritası hazırlanmalıdır.
İkinci aşama, bulguları işlem sonucuna bağlar: giderilecek eksiklik, alınacak izin, fiyat etkisi veya sözleşmesel koruma ayrı belirlenir. Son aşamada sorumlu kişi, bütçe ve tamamlanma kanıtı içeren uygulama takvimi kurulur. 6446 sayılı Kanun’un faaliyet çerçevesi ve Türk Ticaret Kanunu m.369 ile 375’teki yönetim sorumluluğu bu çalışmanın hukuki arka planıdır. Başarı ölçüsü raporun uzunluğu değil, kritik hakkın korunması ve kararın doğrulanmış bilgiyle alınmasıdır.
6446 sayılı Kanun — m.4–7
6102 sayılı Kanun — m.369 ve 375
Kaynaklar ve notlar
Elektrik Piyasası Lisans Yönetmeliği
EPDK lisanssız üretim mevzuatı
Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliği
Elektrik Piyasası Bağlantı ve Sistem Kullanım Yönetmeliği
Elektrik Üretim ve Elektrik Depolama Tesisleri Kabul Yönetmeliği
EPDK önlisans ve üretim lisansı bilgi notu
4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun
Vergi Usul Kanunu Genel Tebliği Sıra No 529
ETKB Lisanslı Elektrik Üretimi
İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına İlişkin Yönetmelik
ETKB Elektrik Tesisleri Proje Onay ve Kabul Yetkilendirmeleri, 23.06.2025
2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu
Elektrik Piyasasında Lisanssız Elektrik Üretim Yönetmeliği
EPİAŞ — Toplayıcılık faaliyetleri hakkında, 06.02.2025
Elektrik Piyasasında Toplayıcılık Faaliyeti Yönetmeliği
6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu
5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu
Elektrik Üretim ve Elektrik Depolama Tesisleri Kabul Yönetmeliği
Elektrik Piyasası Lisans Yönetmeliği ve EPDK işlem belgeleri
Danıştay 13. D., E.2024/1555, K.2024/3186, 10.07.2024
EPDK elektrik piyasası yönetmelikleri
SPK, 13 Ağustos 2026 sürdürülebilir sermaye piyasası araçları rehberleri duyurusu
Danıştay 13. D., E.2021/2981, K.2024/5448, 12.12.2024
Danıştay 4. D., E.2024/3997, K.2025/1706, 17.03.2025
Danıştay 4. D., E.2024/886, K.2025/1313, 03.03.2025
AYM, Ali Kömürcü ve diğerleri, B.No.2019/2890, 25.10.2023
Rekabet Kurumu: 11 Şubat 2026 birleşme-devralma değişiklikleri
EPDK doğal gaz piyasası mevzuatı
EPDK: Doğal gaz bağlantı ve hizmet kalitesi
Danıştay 13. D., E.2022/4516, K.2023/650, 16.02.2023
TEİAŞ reaktif güç kontrolü değişikliği
EPDK 2027 yılı YEKDEM başvuruları
ETKB YEKA RES-2026 yarışma belgeleri
Elektrik Piyasasında Toplayıcılık Faaliyeti Yönetmeliği
Bu yayın genel hukuki bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Somut işlem veya uyuşmazlık bakımından güncel mevzuat, olaylar ve dosya belgeleri birlikte değerlendirilmelidir.
Bu konu sizin için ne ifade ediyor?
Sorunuzu bu yazının başlığıyla birlikte sohbet alanına taşıyın. Sohbet şu anda senaryo demosudur.
Bu konuda soru sor
