Yeni kanal, eski temel soru: Kim bağlanıyor?
Türkiye’de YZ ajanlarının sözleşme kurmasına özgü müstakil bir kanun henüz yoktur. Bu nedenle hukuki nitelendirme Türk Borçlar Kanunu başta olmak üzere işlemin tarafına ve kanalına göre elektronik ticaret, tüketici, elektronik imza, veri koruma ve usul hükümleri birlikte uygulanarak yapılır. TBK m. 1 sözleşmenin karşılıklı ve birbirine uygun irade açıklamalarıyla kurulacağını düzenler; ajanın hizmet araması, fiyat karşılaştırması veya form doldurması tek başına adına işlem yaptığı kişinin nihai iradesini ya da temsil yetkisini kanıtlamaz. Sistem, ajanı işleteni, temsil olunanı, kimlik ve yetki kaynağını, yetkinin kapsamını, tutar ve ürün limitlerini, süreyi, geri alma bilgisini ve bağlayıcı adımı ayrı kayıt alanlarında göstermelidir.
Katalog okunabilirliği yetki değildir
Ajan tarafından okunabilen hizmet adı, kapsam, dil, fiyatlandırma yöntemi, veri kullanımı ve iletişim noktası yalnız keşif verisidir. Bu veri, ajanın satın alma, kişisel veri aktarma, hukuki talimat verme veya kullanıcı adına ücret ve sorumluluk doğuran şartları kabul etme yetkisini göstermez. Makinece okunabilir katalog; icaba davet, bağlayıcı teklif, müşteri kabulü, çıkar çatışması ve kimlik kontrolü, görev mektubu ve ödeme aşamalarından teknik ve hukuki olarak ayrılmalıdır. Her ekranda veya API cevabında işlemin hangi aşamada olduğu, hangi şartların henüz bağlayıcı olmadığı ve insan ya da kurumsal yetkili onayının ne zaman gerektiği açık olmalıdır.
Ön bilgilendirme ve elektronik işlem katmanı
6563 sayılı Kanunun 3. maddesi elektronik iletişim araçlarıyla sözleşme yapılmadan önce hizmet sağlayıcının tanıtıcı bilgiler ve sözleşme süreci hakkında bilgi vermesini; 4. maddesi ise ödeme bilgileri girilmeden önce şartların ve toplam bedelin görülmesini, siparişin elektronik yolla alındığının gecikmeksizin teyidini ve veri giriş hatalarının düzeltilebilmesini öngörür. Tacir veya esnaf olan tarafların bazı bilgilendirme kurallarını farklı kararlaştırabilmesi ile salt e-posta benzeri bireysel iletişim yoluyla kurulan sözleşmelere ilişkin istisnalar, genel bir B2B muafiyeti gibi okunmamalıdır. Tüketici işlemlerinde 6502 sayılı Kanunun 48. ve finansal hizmetlerde 49. maddesi uyarınca açık ön bilgilendirme ve bunu ispat yükü ayrıca incelenir. Ajan arayüzü, açıklama, sipariş özeti, hata düzeltme ve nihai kabulü tek görünmez komuta sıkıştıramaz.
AB Yapay Zeka Tüzüğü bakımından açıklama
AB Yapay Zeka Tüzüğü’nün 50. maddesi, koşullar ve kullanım bağlamı içinde zaten açık olmadığı hallerde, gerçek kişiye en geç ilk etkileşim veya maruz kalma anında bir YZ sistemiyle görüştüğünün bildirilmesini gerektirir. Türkiye’deki bir sağlayıcının sistemi AB pazarına sunuluyor veya sistem çıktısı AB’de kullanılıyorsa Madde 2 kapsamındaki bölgesel bağ testi yapılmalıdır. Bildirim, ajanın temsil yetkisi bulunduğunu veya kurduğu işlemin geçerli olduğunu kanıtlamaz; şeffaflık ile yetki iki ayrı hukuki kontroldür. Ekran, ses ve API katmanındaki açıklamalar erişilebilir olmalı; iletişim, öneri, taahhüt, onay ve teknik yürütme kayıtları birbirinden ayrılmalıdır.
Uygulama: keşiften bağlayıcı işleme beş kapı
Birinci kapı, kullanıcı, temsil olunan ve ajan kimliğini doğrular. İkinci kapı, yetki belgesini, kapsamı, süreyi, işlem ve harcama limitlerini çevrimiçi olarak denetler. Üçüncü kapı; hizmet kapsamı, bedel, veri kullanımı, tüketici bilgileri, çıkar çatışması ve uygunluk kontrollerini tamamlar. Dördüncü kapı, geri döndürülemez veya yüksek etkili adım için işlemden bağımsız bir insan ya da kurumsal yetkili onayı alır. Beşinci kapı, teklif ve şartların sürümünü, onay anını, imza veya kabul yöntemini, ödeme, ifa ve teslim kayıtlarını ortak işlem kimliğiyle saklar. Süresi dolmuş, geri alınmış, limit dışı veya doğrulanamayan yetki güvenli duruşa yol açmalı; varsayılan sonuç bağlayıcı işlem olmamalıdır.
Yetki, yetkisiz temsil ve sorumluluk
TBK m. 40 ve 41 uyarınca yetkili temsilcinin hukuki işlemi, yetkinin sınırları içinde temsil olunanı bağlar. Yetki yoksa veya aşılmışsa TBK m. 46 uyarınca işlem kural olarak ancak temsil olunanın onamasıyla bağlayıcı olur; m. 47 ise üçüncü kişinin onama için süre vermesi ve şartlarına göre yetkisiz temsilcinin sorumluluğu bakımından önem taşır. Bu nedenle sözleşme; yetkinin kim tarafından verileceğini, hangi işlemlerin devredilemeyeceğini, limit aşımını, geri almayı, insan onayı eşiklerini, hatalı veya yinelenen talimatı, durdurma hakkını, fiyat sapmasını, hizmet kesintisini ve zarar bildirimini düzenlemelidir. Sorumluluk veya tazminat sınırları emredici hukuk, tüketici hukuku, ağır kusur ve kişisel veri yükümlülükleri saklı tutularak kurulmalıdır.
Elektronik imza, belge ve ispat zinciri
5070 sayılı Kanunun 4. ve 5. maddeleri güvenli elektronik imzanın unsurlarını ve, kanuni istisnalar dışında, el yazısı imzayla aynı hukuki sonucu düzenler. Buna karşılık her tıklama, API anahtarı veya ajan günlüğü güvenli elektronik imza değildir. HMK m. 199 elektronik verileri belge olarak kabul eder; m. 205/2 güvenli elektronik imzayla oluşturulan elektronik veriyi senet hükmünde sayar ve mahkemeye imzanın güvenli elektronik imza olup olmadığını kendiliğinden inceleme görevi verir. İspat paketi; zaman kaynağı, imzalayan ve temsil edilen kimliği, yetki belgesi, şartların sürümü, kullanıcıya gösterilen ekran, kimlik doğrulama sonucu, onay ve geri alma kayıtları, işlem özeti, teslim ve değişiklik günlüklerini bütünlük doğrulamasıyla birlikte tutmalıdır.
Kişisel veri, yönetişim ve olay müdahalesi
Ajanın kimlik belgesi, ödeme verisi, görüşme içeriği veya hukuki talimat işlemesi halinde KVKK m. 4 uyarınca belirli, açık ve meşru amaç, amaçla bağlantılılık ve ölçülülük; m. 5 uyarınca işleme şartı; m. 10 uyarınca aydınlatma; m. 12 uyarınca teknik ve idari güvenlik tedbirleri ayrı ayrı kurulmalıdır. Model sağlayıcısına veri gönderimi, saklama süresi, eğitimde kullanım, alt işleyenler, yurt dışı aktarım ve silme akışı işlem haritasında gösterilmelidir. Hatalı veya yetkisiz işlemde ilk adımlar; ajanın ve anahtarların durdurulması, yetkinin geri alınması, delil kaydının dondurulması, karşı tarafa gecikmeksizin bildirim, onama veya ret kararının yetkili kişi tarafından verilmesi, tüketici ve veri ihlali kanallarının değerlendirilmesi ve gerekiyorsa düzeltme, iade, fesih veya tazmin sürecinin başlatılmasıdır.
Aktay ve DETAI nasıl yardımcı olabilir?
Bu yayın genel bilgilendirme amaçlıdır. Aktay ayrı bir hukuki çalışma kapsamında temsil, sözleşme, ön bilgilendirme, veri koruma, meslek kuralları ve sorumluluk katmanlarını inceleyebilir. DETAI ayrı bir teknoloji projesi olarak ajan tarafından okunabilen hizmet kataloğu, yetki belirteci, insan onayı, güvenli ödeme geçidi ve kaynak bağlantılı işlem kaydı tasarlayabilir. Katalog erişimi müşteri kabulü veya hukuki görev ilişkisi yaratmaz; teknoloji ve hukuk hizmetleri birbirine zorunlu olarak bağlanmaz.
Kaynaklar ve notlar
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu - Mevzuat Bilgi Sistemi, m. 1 ve 40-47
6563 sayılı Elektronik Ticaretin Düzenlenmesi Hakkında Kanun - Mevzuat Bilgi Sistemi, m. 3-4
6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun - Mevzuat Bilgi Sistemi, m. 48-49
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu - Mevzuat Bilgi Sistemi, m. 4-5
6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu - Mevzuat Bilgi Sistemi, m. 199 ve 205
6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu - Mevzuat Bilgi Sistemi, m. 4, 5, 10 ve 12
Regulation (EU) 2024/1689 - consolidated text as of 27 July 2026, Articles 2 and 50
Bu yayın genel hukuki bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Somut işlem veya uyuşmazlık bakımından güncel mevzuat, olaylar ve dosya belgeleri birlikte değerlendirilmelidir.
Bu konu sizin için ne ifade ediyor?
Sorunuzu bu yazının başlığıyla birlikte sohbet alanına taşıyın. Sohbet şu anda senaryo demosudur.
Bu konuda soru sorTeknoloji yaklaşımımız ve çözüm tasarımları için DETAI Labs’i keşfedin.
Teknolojiye daha yakından bakın
