Yeni çerçeve: Madde 50 artık uygulanıyor
AB YZ Yasasının belirli YZ sistemleri için getirdiği şeffaflık yükümlülükleri 2 Ağustos 2026 tarihinde uygulanmaya başladı. Avrupa Komisyonu, 20 Temmuz 2026 tarihli nihai kılavuzunda sağlayıcılar, kullanıma sunanlar ve yetkili makamlar için Madde 50’nin kapsamını ve uygulamasını açıkladı. Yükümlülükler tek bir etiket kuralından ibaret değildir: doğrudan insan etkileşimi, sentetik çıktının makinece okunabilir biçimde işaretlenmesi, duygu tanıma veya biyometrik sınıflandırma bildirimi, deepfake açıklaması ve kamu yararına ilişkin belirli metinlerin etiketlenmesi farklı aktör ve ürün akışlarına bağlanır. Türkiye’de kurulu bir şirketin AB pazarına sunduğu sistem veya çıktısı AB’de kullanılan hizmet de bölgesel kapsam testine girebilir. Bu nedenle şirketin kuruluş yeri değil, üründeki rolü, pazara sunma biçimi, kullanıcı ve çıktı coğrafyası birlikte incelenmelidir.
Önce rolü belirleyin: sağlayıcı mı, kullanıma sunan mı?
Madde 3 ve Komisyonun resmi soru-cevap metni, sağlayıcı ile kullanıma sunanı farklı sorumluluk merkezleri olarak ele alır. Kendi adı veya markası altında bir YZ sistemi geliştiren ya da geliştirtip AB pazarına sunan kişi sağlayıcı olabilir. Bir sistemi kendi yetkisi altında mesleki veya ticari amaçla kullanan kuruluş ise kullanıma sunan konumunda olabilir. Aynı grup, ürün veya kampanya içinde bir kuruluş bir akışta sağlayıcı, başka bir akışta kullanıma sunan olabilir. Beyaz etiketli ürün, API entegrasyonu, müşteri adına içerik üretimi, ajans kullanımı ve dış kaynak geliştirici sözleşmeleri rolü otomatik olarak çözmez. İlk belge; her sistem, özellik, çıktı ve marka için geliştirici, sağlayıcı, ithalatçı, dağıtıcı, kullanıma sunan, editoryal sorumlu ve son kullanıcı rollerini gösteren bir sorumluluk matrisi olmalıdır.
Dört operasyonel yükümlülük grubu
Birinci grup, Madde 50(1) kapsamındaki doğrudan etkileşimdir: sohbet robotu, YZ ajanı veya avatarla konuşan gerçek kişi, bunun koşullar ve kullanım bağlamı içinde zaten açık olmadığı hallerde ilk etkileşimden itibaren YZ sistemiyle görüştüğünü anlayabilmelidir. İkinci grup, Madde 50(2) kapsamındaki sağlayıcı yükümlülüğüdür: sentetik ses, görüntü, video veya metin üreten sistem çıktıları, teknik olarak mümkün olduğu ölçüde etkili, birlikte çalışabilir, sağlam ve güvenilir biçimde makinece okunabilir olarak işaretlenmeli ve yapay üretim veya manipülasyon tespit edilebilir olmalıdır. Üçüncü grup, Madde 50(3) kapsamındaki duygu tanıma ve biyometrik sınıflandırmaya maruz kalan kişilerin bilgilendirilmesidir. Dördüncü grup, Madde 50(4) kapsamındaki deepfake ve kamu yararı metinlerinde kullanıma sunan tarafından yapılacak açık bilgilendirmedir. Her grup için istisna ve özel koşullar ayrıca test edilmelidir.
Eski takvimden 2026 geçiş kuralına ne değişti?
Madde 50’nin genel uygulama tarihi 2 Ağustos 2026 olarak kaldı. Ancak 8 Temmuz 2026 tarihli 2026/1744 sayılı Tüzük, 2 Ağustos 2026’dan önce piyasaya sunulmuş ve sentetik ses, görüntü, video veya metin üreten sistemler için sınırlı bir geçiş süresi ekledi: bu sistemlerin sağlayıcıları Madde 50(2) işaretleme yükümlülüğüne 2 Aralık 2026’ya kadar uyum sağlamalıdır. Bu dört aylık süre yalnız önceden piyasaya sunulmuş sistemlerin Madde 50(2) teknik işaretleme yükümlülüğüne ilişkindir. Doğrudan etkileşim bildirimi, deepfake açıklaması, kamu yararı metni, duygu tanıma veya yeni piyasaya sunulan sistemler için genel bir erteleme değildir. 2 Ağustos 2026’dan önce üretilmiş içerik için geriye dönük etiketleme zorunluluğu bulunmadığını Komisyon soru-cevap metni açıklar; yeni kullanım ve yeniden yayın senaryoları ayrıca değerlendirilmelidir.
Kamu yararı metni ve gerçek insan incelemesi
Madde 50(4), kamuoyunu kamu yararına ilişkin konularda bilgilendirmek amacıyla yayımlanan YZ üretimi veya manipüle edilmiş metni kapsayabilir. Komisyonun kılavuzu; adalet, temel haklar, kamu güvenliği, sağlık, çevre, tüketici güvenliği ve kamu tartışmasına konu olabilecek ekonomik, finansal, siyasi, bilimsel veya kültürel gelişmeleri örnekler. Metin insan incelemesinden veya editoryal kontrolden geçmişse ve yayımdan gerçek veya tüzel kişi editoryal olarak sorumluysa açıklama istisnası gündeme gelebilir. Yalnız yazım kontrolü, biçim denetimi veya otomatik onay gerçek içerik incelemesi sayılmaz. Kuruluş, incelemeyi yapan kişinin konu bilgisi, değiştirme veya reddetme yetkisi, kaynak kontrolü, onay zamanı ve yayımlanan sürüm bağlantısını kaydetmelidir. Hukuk, ekonomi ve teknoloji yayını yapan şirketler için bu kayıt aynı zamanda içerik güvenilirliği ve itibar kontrolüdür.
Makine işareti ile görünür açıklamayı ayırın
Sağlayıcının Madde 50(2) kapsamındaki makinece okunabilir işareti ile kullanıma sunanın Madde 50(4) kapsamındaki görünür veya işitilebilir açıklaması aynı kontrol değildir. Bir deepfake içindeki metadata, filigran veya içerik kimlik bilgisi tek başına izleyicinin açıklamayı görmesini sağlamayabilir. Tersine, ekrandaki “YZ ile üretildi” etiketi de sağlayıcının teknik işaretleme yükümlülüğünü tek başına karşılamaz. Ürün ekibi dosya düzeyindeki işareti; tasarım ve yayın ekibi ilk maruz kalma anındaki açıklamayı; hukuk ve uyum ekibi ise aktör, kapsam, istisna ve kanıtı ayrı ayrı onaylamalıdır. Standart düzenleme, kaynak kodu, yalnız makineden makineye iletişim, kapalı çevrim ürün geliştirme ve dar B2B senaryolarına ilişkin kılavuz açıklamaları otomatik istisna gibi uygulanmamalı; her çıktı ve kullanım bağlamı belgelenmelidir.
Zamanlama, biçim ve erişilebilirlik ortak kuraldır
Madde 50(5), (1)-(4). fıkralardaki bilgilerin ilgili sağlayıcı veya kullanıma sunan tarafından gerçek kişiye en geç ilk etkileşim veya maruz kalma anında, açık ve ayırt edilebilir biçimde sunulmasını ve erişilebilirlik şartlarına uyulmasını ister. Açıklamanın yalnız kullanım şartlarında, gizlilik metninde veya yardım sayfasında bulunması, kullanıcı ilk kez chatbotla konuşurken ya da deepfake içeriği görürken fark edilebilir değilse yeterli kabul edilmemelidir. Sesli asistan, mobil ekran, altyazı, canlı yayın, sosyal medya kırpımı ve API ile üçüncü taraf yayını için açıklamanın konumu ve biçimi ayrı test edilmelidir. Ürün kanıtı; metnin kendisi kadar gösterim zamanı, kontrast, ses seviyesi, dil, süre, ekran okuyucu uyumu ve yeniden paylaşım davranışını da içermelidir.
İstisnaları dar ve kayıtlı uygulayın
Madde 50’nin istisnaları bütün YZ çıktısını kapsam dışına çıkaran genel muafiyetler değildir. Doğrudan etkileşimde YZ niteliğinin makul ölçüde açık olması ve kanunla yetkilendirilmiş suç önleme veya soruşturma kullanımları; teknik işaretlemede standart düzenleme işlevleri veya girdi ve anlamı esaslı biçimde değiştirmeyen sistemler; deepfake ve kamu yararı metninde kanunla yetkilendirilmiş belirli kolluk kullanımları ayrı ayrı test edilir. Sanatsal, yaratıcı, hiciv, kurgu veya benzeri eserlerde açıklama, eserin sergilenmesini veya keyfini engellemeyecek uygun biçime uyarlanabilir; bu, açıklamanın bütünüyle kaldırılması anlamına gelmez. İnsan incelemesi ve editoryal sorumluluk istisnası için gerçek içerik kontrolü, değiştirme veya reddetme yetkisi ve yayımdan sorumlu kişi kayıtla gösterilmelidir.
Sözleşme zinciri kanuni rolün yerini tutmaz
Sağlayıcı, API işletmecisi, model geliştiricisi, ajans, müşteri ve yayın platformu arasındaki sözleşme görevleri dağıtabilir; ancak bir tarafı kanundaki sağlayıcı veya kullanıma sunan sıfatından sözleşmeyle çıkaramaz. Sözleşmelerde makine işaretinin niteliği ve devamlılığı, görünür açıklamanın sahibi, sürüm ve test kanıtı, işaret kaybı veya yanlış sınıflandırma bildirimi, alt yüklenici yükümlülükleri, denetim hakkı, olay desteği, düzeltme süresi, içerik kaldırma veya yeniden etiketleme ve zarar talepleri düzenlenmelidir. Tazminat ve sorumluluk sınırı maddeleri, düzenleyici para cezasını otomatik olarak devrettiği veya kamu hukuku yükümlülüğünü ortadan kaldırdığı varsayımıyla yazılmamalıdır. Her kuruluş kendi rolü ve kontrol alanı için uyum kanıtı tutmalıdır.
Uyum kanıtı, kod ve yaptırım riski
Komisyon ve YZ Kurulu, YZ Üretimi İçeriğin Şeffaflığına İlişkin Uygulama Kodunu Madde 50(2), (4) ve (5) için uyumu kolaylaştıran yeterli bir araç olarak değerlendirdi. Koda katılım gönüllüdür ve kesin uyum karinesi yaratmaz; katılmayan kuruluşlar da alternatif yeterli yöntemlerle uyumu gösterebilir. Kanıt paketi en az sistem ve rol envanteri, kapsam analizi, bildirim metinleri, ekran ve ses örnekleri, makine işareti testi, sürüm kaydı, istisna gerekçesi, insan editoryal inceleme kaydı, tedarikçi sözleşmesi ve olay düzeltme akışını içermelidir. Madde 99(4)(g) uyarınca Madde 50 ihlalinin azami idari para cezası 15 milyon avro veya teşebbüs ise önceki mali yıl dünya çapındaki toplam cironun yüzde 3’ünden yüksek olanıdır. Madde 99(6), KOBİ ve yeni kurulan teşebbüsler için her ceza sınıfında yüzde ve sabit tutardan düşük olan üst sınırın uygulanmasını öngörür. Somut ceza; ihlalin niteliği, süresi, sonuçları, kusur, iş birliği, büyüklük ve diğer orantılılık unsurları üzerinden yetkili makamca belirlenir.
Yanlış veya eksik açıklamada olay ve düzeltme planı
Makine işaretinin kaybolduğu, açıklamanın gösterilmediği veya bir içeriğin yanlışlıkla insan üretimi olarak yayımlandığı tespit edilirse kuruluş önce etkilenen sistem, sürüm, kanal, dönem ve kitleyi belirlemeli; ilgili dağıtımı güvenli biçimde durdurmalı ve delil kayıtlarını korumalıdır. Ardından içerik kaldırma, yeniden etiketleme, dosyanın değiştirilmesi, müşteriye veya izleyiciye düzeltme, tedarikçiye bildirim ve gerekiyorsa yetkili makamla iletişim seçenekleri hukuki dayanak ve orantılılıkla değerlendirilir. İlk hatalı sürüm silinerek iz kaybettirilmemeli; kaynak dosya, olay zamanı, karar sahipleri, düzeltme sürümü ve yeniden yayın kaydı saklanmalıdır. Kök neden analizi yalnız teknik hatayı değil rol matrisini, sözleşme boşluğunu, istisna kararını ve insan onayının neden işlemediğini de kapsamalıdır.
Yönetim için 30 günlük uygulama planı
İlk hafta: AB bağlantılı tüm chatbot, ajan, avatar, sentetik içerik, deepfake, duygu tanıma ve kamu yararı yayını akışlarını çıkarın; rol ve coğrafya matrisini tamamlayın. İkinci hafta: her akışı Madde 50(1)-(5) ile eşleştirin; kullanıcı bildirimi, görünür açıklama, makine işareti ve istisna boşluklarını kaydedin. Üçüncü hafta: ürün, pazarlama, hukuk, veri koruma, erişilebilirlik ve bilgi güvenliği sahiplerini belirleyin; tedarikçi kanıtlarını ve sözleşme taahhütlerini toplayın. Dördüncü hafta: düzeltmeleri test edin, ekran ve dosya örneklerini saklayın, insan editoryal kontrolünü yetki ve kayıtlarla kurun ve yönetim kararını belgeleyin. 2 Ağustos 2026 öncesi sistemler için 2 Aralık 2026 geçişi uygulanıyorsa yalnız Madde 50(2) kapsamındaki kalan teknik işi ayrı bir kapanış planıyla izleyin.
Aktay ve DETAI ile ilk ücretli adım
Bu rehber genel bilgilendirme amaçlıdır ve belirli bir sistem için hukuki görüş değildir. AB’ye ürün sunan veya AB’de kullanılan çıktılar üreten YZ şirketleri, SaaS sağlayıcıları, finans kuruluşları, ajanslar, medya ve kurumsal iletişim ekipleri için ilk ücretli adım sabit kapsamlı “Madde 50 Şeffaflık Hazırlık Taraması ve Kanıt Paketi” olabilir. Aktay ayrı bir hukuk danışmanlığı kapsamında bölgesel kapsamı, aktör rollerini, Madde 50(1)-(5) yükümlülüklerini, istisnaları, tedarikçi sözleşmelerini ve yayın sorumluluğunu inceler; rol matrisi, boşluk listesi, örnek açıklama metinleri ve öncelikli düzeltme planı sunar. DETAI, ayrı ve isteğe bağlı teknoloji projesi olarak sistem envanteri, makine işareti test kaydı, sürüm kanıtı, insan onaylı editoryal akış ve kaynak bağlantılı uyum paneli tasarlayabilir. Teknoloji çıktısı hukuki değerlendirmenin yerine geçmez ve iki hizmet birbirinin satın alınmasına bağlı değildir.
Kaynaklar ve notlar
Regulation (EU) 2024/1689 - consolidated text as of 27 July 2026, Articles 2, 3, 50 and 99
Regulation (EU) 2026/1744 - Digital Omnibus on AI, Article 50 transition
European Commission - Guidelines on Article 50 transparency obligations, 20 July 2026
European Commission - Article 50 transparency questions and answers
European Commission - Code of Practice on Transparency of AI-generated Content
Bu yayın genel hukuki bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Somut işlem veya uyuşmazlık bakımından güncel mevzuat, olaylar ve dosya belgeleri birlikte değerlendirilmelidir.
Bu konu sizin için ne ifade ediyor?
Sorunuzu bu yazının başlığıyla birlikte sohbet alanına taşıyın. Sohbet şu anda senaryo demosudur.
Bu konuda soru sor
